Supreme Court SC ST Reserved Seats Rotation Plea : સુપ્રીમ કોર્ટે લોકસભા અને વિધાનસભા ચૂંટણીઓમાં અનુસૂચિત જાતિ (SC) અને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) માટે આરક્ષિત બેઠકોના સમય-સમય પર રોટેશન (ફેરબદલ) કરવાની માંગ કરતી અરજીને ફગાવી દીધી છે. સુનાવણી દરમિયાન ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતે રસપ્રદ ટિપ્પણી કરતા કહ્યું કે, “તમે ખોટો નંબર ડાયલ કરી રહ્યા છો. આ વિરોધ પ્રદર્શન અને સૂત્રોચ્ચાર કરવાની સારી મોસમ છે, તમે પણ આ કરી શકો છો.” અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે આરક્ષિત મતવિસ્તારોમાં રોટેશનની વ્યવસ્થા લાગુ કરવી એ ધારાસભા (विधायिका) નું કામ છે, ન્યાયપાલિકાનું નહીં.

અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો

https://whatsapp.com/channel/0029VauCUMx6LwHmdrOBwa2X

ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંત અને જસ્ટિસ જॉयમાલ્ય બાગચીની પીઠ SC-ST આરક્ષિત મતવિસ્તારોમાં લાંબા સમયથી રોટેશન નહીં કરવા સામે દાખલ અપીલ પર સુનાવણી કરી રહી હતી. અરજદારની દલીલ હતી કે ઘણા મતવિસ્તારો 1972 થી અનામત બનેલા છે. આનાથી કેટલાક ચુંબકીય પરિવારોને વારંવાર ચૂંટણી લડવાની તક મળે છે અને મતદારો સામે ઉમેદવાર પસંદ કરવાના વિકલ્પો મર્યાદિત થઈ જાય છે.

“અங்கள் સંસદના ત્રીજા ગૃહની ભૂમિકા નથી ભજવી શકતા”

સુનાવણી દરમિયાન જસ્ટિસ જॉयમાલ્ય બાગચીે સ્પષ્ટ કર્યું કે મતવિસ્તારોના આરક્ષણનો મુદ્દો બંધારણીય સંસ્થાઓ અને ધારાસભાના અધિકારક્ષેત્રમાં આવે છે. તેમણે કહ્યું કે ભલે મતદારો સામે ઉમેદવારોના વિકલ્પો મર્યાદિત હોય, પરંતુ તેનાથી તેમનો મતદાનનો અધિકાર સમાપ્ત થતો નથી. જસ્ટિસ બાગચીએ કહ્યું, “તમારા વિકલ્પો મર્યાદિત હોઈ શકે છે, પરંતુ તમારો વોટ આપવાનો અધિકાર યથાવત છે.”

આ પણ વાંચોઃ ઇંડાની આડમાં ચાલતું વિદેશી દારૂનું કૌભાંડ ઝડપાયું: 28.18 લાખથી વધુના મુદ્દામાલ સાથે એક ઝડપાયો

તેમણે વધુમાં કહ્યું કે જો કોઈ કાનૂની જોગવાઈ સ્પષ્ટપણે મનસ્વી જણાય, તો અદાલત તેને રદ કરી શકે છે અથવા તેની મર્યાદિત વ્યાખ્યા કરી શકે છે. પરંતુ આરક્ષિત બેઠકોની નવી રોટેશન વ્યવસ્થા લાગુ કરવા માટે બંધારણીય જોગવાઈઓ ફરીથી લખી શકાતી નથી. જસ્ટિસ બાગચીએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું, “અમે સંસદના ત્રીજા ગૃહની ભૂમિકા નથી ભજવી શકતા.”

1972 થી અનામત બેઠકોને લઈને ઉઠ્યા સવાલ

અરજદારે અદાલતમાં દલીલ કરી હતી કે અનેક મતવિસ્તારો દાયકાઓથી SC-ST સમુદાયો માટે આરક્ષિત છે. રોટેશનની વ્યવસ્થા નહીં હોવાને કારણે કેટલીક બેઠકો પર એક જ 3-4 પરિવારના સભ્યો વારંવાર ચૂંટણી લડતા રહ્યા છે. અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું કે આનાથી મતદારો સામે ઉપલબ્ધ વિકલ્પો મર્યાદિત થાય છે. અરજદારે સીમાંકન આયોગની 2008 ની રિપોર્ટમાં કરવામાં આવેલી ભલામણોનો પણ હવાલો આપ્યો હતો.

સીમાંકન કાયદાની કલમ 9(1)(c) ને પડકારી

અરજદારે સીમાંકન અધિનિયમ, 2002 ની કલમ 9(1)(c) ને પડકારી હતી. તેમનું કહેવું હતું કે સીમાંકન આયોગની ભલામણો છતાં SC-ST માટે આરક્ષિત બેઠકોમાં રોટેશનની વ્યવસ્થા લાગુ કરવામાં આવી નથી. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે સીમાંકન સાથે જોડાયેલા દિશા-નિર્દેશો તે પ્રક્રિયા દરમિયાન લાગુ થાય છે અને તેનાથી આરક્ષિત બેઠકોનું સતત કે નિશ્ચિત અંતરાલ પર રોટેશન કરવું અનિવાર્ય બનતું નથી.

“જનપ્રતિનિધિઓને કહો, બદલાવ નહીં કર્યો તો વોટ નહીં આપીએ”

સુનાવણી દરમિયાન ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતે સૂચવ્યું કે અરજદાર અને મતદારો આ મુદ્દો પોતાના ચૂંટાયેલા જનપ્રતિનિધિઓ સામે ઉઠાવે. તેમણે કહ્યું કે મતદારો પોતાના પ્રતિનિધિઓને કહી શકે છે કે જો સીમાંકન અને આરક્ષણની વ્યવસ્થામાં બદલાવ કરવામાં નહીં આવે, તો તેઓ તેમને વોટ નહીં આપે. અદાલતે અરજી ફગાવતા સ્પષ્ટ કર્યું કે અરજદાર જનપ્રતિનિધિઓનો સંપર્ક કરવા અને સીમાંકન આયોગની ભલામણો મુજબ રોટેશન વ્યવસ્થા લાગુ કરાવવા માટે તેમને રાજી કરવા સ્વતંત્ર છે.

આ પણ વાંચોઃ ‘સિદ્ધુના ગીતોમાં પંજાબનો અવાજ હતો…’ સંગરૂકની રેલીમાં રાહુલ ગાંધીએ મૂસેવાલાને કર્યા યાદ