ભારતમાં ઓનલાઈન કન્ટેન્ટ બ્લોક કરવાના કેસોમાં ઝડપથી વધારો થઈ રહ્યો છે. ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને આઇટી મંત્રાલય (MeitY) દ્વારા પસાર કરાયેલા બ્લોકિંગ ઓર્ડર્સ ગત કેટલાક વર્ષમાં લગભગ બમણા થઈ ગયા છે. આ પાછળનું એક મુખ્ય કારણ સોશિયલ મીડિયા પર ડીપફેક વીડિયો અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવેલી ખોટી અને વાંધાજનક સામગ્રીમાં વધારો હોવાનું માનવામાં આવે છે. સરકારી અધિકારીઓ કહે છે કે, વિવિધ પ્લેટફોર્મ પર આવી સામગ્રીની સંખ્યામાં ઝડપી વધારાથી લોકોને ગેરમાર્ગે દોરવાનું જોખમ વધ્યું છે.
સંસદને અગાઉ જાણ કરવામાં આવી હતી કે, 2023માં સરેરાશ આશરે 6,000 બ્લોકિંગ ઓર્ડર જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ 2024માં આ સંખ્યા વધીને આશરે 12,600 થઈ ગઈ અને 2025માં વધુ વધીને આશરે 24,300 થઈ ગઈ છે. આ આંકડા ડિસેમ્બરના છે જે સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે, બ્લોકિંગ ઓર્ડર્સની સંખ્યા માત્ર બે વર્ષમાં લગભગ ચાર ગણી વધી ગઈ છે. મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, ટ્વિટર એટલે કે X પર પોસ્ટ કરાયેલી સામગ્રી માટે સૌથી વધુ બ્લોકિંગ ઓર્ડર જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા. કુલ ઓર્ડરમાંથી લગભગ 60 ટકા આ પ્લેટફોર્મ્સ સાથે સંબંધિત હતા. ત્યારબાદ ફેસબુક અને ઇન્સ્ટાગ્રામ આવે છે, જ્યાં લગભગ 25 ટકા સામગ્રી સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. યુટ્યુબનો હિસ્સો આશરે 5 ટકા હતો.
અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો
https://whatsapp.com/channel/0029VauCUMx6LwHmdrOBwa2X
ફરિયાદો ક્યાંથી આવી રહી છે અને શું છે મામલો ?
સરકારને મળેલી અડધાથી વધુ ફરિયાદો ગૃહ મંત્રાલય અને વિદેશ મંત્રાલયના અધિકારીઓ તરફથી આવી હતી. બાકીની ફરિયાદો અન્ય મંત્રાલયો, વિભાગો અને સામાન્ય લોકો તરફથી આવી હતી. આમાં ઘણા ઉદાહરણો શામેલ છે જ્યાં રાજકારણીઓ અને રાજકીય પક્ષોના નામ અને છબીઓનો ઉપયોગ કરીને નકલી પોસ્ટ બનાવવામાં આવી હતી. કેટલાક કિસ્સાઓમાં, સોશિયલ મીડિયા પર વિડિઓઝ પોસ્ટ કરવામાં આવ્યા હતા જેમાં AIની મદદથી અવાજોને બદલીને એવી વાતો જાહેર કરવામાં આવી હતી જે તેમણે ક્યારેય કહી ન હતી. કોંગ્રેસના સાંસદ શશિ થરૂરે પણ આવી જ ફરિયાદ કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, તેમના ડીપફેક વિડિઓઝ બનાવવામાં આવ્યા હતા, જેમાં તેમના જૂના ઇન્ટરવ્યુના વિડિઓઝમાં એક નવો નકલી અવાજ ઉમેરવામાં આવ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, આ સામગ્રી પાકિસ્તાનથી ફેલાવવામાં આવી રહી હતી અને ભારતમાં તેને અવરોધિત કરવામાં આવી છે.
જાણો શું કહે છે કાયદા અને કેવો છે નિર્ણય
સરકાર પાસે IT એક્ટ 2000ની કલમ 69A હેઠળ ઓનલાઈન સામગ્રીને બ્લોક કરવાની સત્તા છે. આ હેઠળ, સરકાર ચોક્કસ કારણોસર કોઈપણ ઓનલાઈન સામગ્રી સુધી જાહેર ઍક્સેસને પ્રતિબંધિત કરી શકે છે. આ કારણોમાં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, સરહદ સુરક્ષા, વિદેશી દેશો સાથેના સંબંધો, કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા અને ગુનાની તપાસનો સમાવેશ થાય છે. આ પ્રક્રિયા હેઠળ, એક અધિકારી દ્વારા “બ્લોકિંગ કમિટી” બનાવવામાં આવે છે. તેમાં ગૃહ મંત્રાલય, કાયદા મંત્રાલય, માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલય અને CERT-In ના અધિકારીઓનો સમાવેશ થાય છે. સમિતિ દરેક કેસની સમીક્ષા કરે છે અને પછી નિર્ણય લે છે. મંત્રાલયના સચિવ અંતિમ મંજૂરી આપે છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓના અધિકારીઓ પણ તેમના મંતવ્યો રજૂ કરવા માટે ભાગ લે છે.
ઈમરજન્સીમાં કેવી રીતે તાત્કાલિક લેવા એક્શન
આ કાયદામાં કટોકટીની જોગવાઈ પણ શામેલ છે. આ જોગવાઈ હેઠળ જો મામલો તાત્કાલિક હોય, તો સંપૂર્ણ સમિતિની બેઠક વિના સામગ્રીને તાત્કાલિક અવરોધિત કરી શકાય છે, પરંતુ ત્યારબાદ નિર્ણયને 48 કલાકની અંદર સમિતિ દ્વારા મંજૂરી આપવી આવશ્યક છે. અધિકારીઓના મતે, આ કટોકટીની જોગવાઈનો ઉપયોગ પહેલા કરતાં વધુ થઈ રહ્યો છે કારણ કે AI-જનરેટેડ સામગ્રી અને ડીપફેક્સ ઝડપથી ફેલાય છે અને તાત્કાલિક કાર્યવાહીની જરૂર છે.
આ પણ વાંચો : GSEB 10th Result : આવતીકાલે ધોરણ 10નું પરિણામ, આ રીતે ચેક કરો રિઝલ્ટ
