બાળકોને શિસ્ત કેવી રીતે શીખવવી? માતા-પિતા અપનાવે આ સરળ રીત
Parenting Tips: દરેક માતા-પિતા ઇચ્છે છે કે તેમનું બાળક સારી આદતો શીખે, જવાબદાર બને અને ઘરના નિયમોનું પાલન કરે. જોકે બાળકને શિસ્ત શીખવવાનો અર્થ તેને મારવો, ધમકાવવો કે સતત ઠપકો આપવો નથી. પ્રેમ, ધીરજ અને નિયમિતતા સાથે સમજાવવામાં આવે તો બાળક ધીમે-ધીમે યોગ્ય વર્તન શીખી શકે છે.
બાળકને મારવું કે ડરાવવું નહીં
બાળક ભૂલ કરે ત્યારે ગુસ્સામાં તેને મારવું, અપમાનિત કરવું અથવા ધમકાવવું યોગ્ય નથી. આવી સજાથી બાળક થોડા સમય માટે ડરના કારણે વાત માની શકે છે, પરંતુ તે સાચું અને ખોટું સમજવાનું શીખતું નથી. બાળક સાથે શાંતિથી વાત કરવી, તેની ભૂલ સમજાવવી અને યોગ્ય વર્તન શું છે તે સ્પષ્ટ કરવું જોઈએ. શારીરિક કે અપમાનજનક સજા બાળકના આત્મવિશ્વાસ અને માતા-પિતા સાથેના સંબંધને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
માતા-પિતાએ પોતે ઉદાહરણ બનવું
બાળકો સૂચનાઓ આપતા પહેલા માતા-પિતાએ તેમનું વર્તન સુધારવું જોઈએ. બાળક મોબાઇલ ઓછો વાપરે એવી અપેક્ષા હોય તો માતા-પિતાએ પણ તેની સામે સતત ફોનમાં વ્યસ્ત ન રહેવું જોઈએ.સમયસર ઊઠવું, પોતાની વસ્તુ વ્યવસ્થિત રાખવી, બીજાઓ સાથે સન્માનથી વાત કરવી અને ઘરના નિયમોનું પાલન કરવું જેવી ટેવો માતા-પિતા પોતે અપનાવે તો બાળક પર તેની સારી અસર પડે છે.
બાળક માટે નિયમિત રૂટિન બનાવો
બાળકના ઊઠવા, ભોજન, અભ્યાસ, રમવા અને સૂવાના સમયનું સરળ રૂટિન બનાવવું જોઈએ. દરરોજની પ્રવૃત્તિઓનો સમય લગભગ નક્કી હોવાથી બાળકને આગળ શું કરવાનું છે તેની સમજ રહે છે. રૂટિન બાળકને સમયનું મહત્ત્વ, જવાબદારી અને સ્વનિયંત્રણ શીખવામાં મદદ કરે છે. જોકે નિયમો બાળકની ઉંમર, અભ્યાસ અને આરામને ધ્યાનમાં રાખીને વાસ્તવિક રાખવા જોઈએ.
દરેક ભૂલ માટે સજા નહીં, યોગ્ય પરિણામ સમજાવો
બાળક દરેક ભૂલ કરે ત્યારે તેને ઠપકો કે સજા આપવાની જરૂર નથી. તેના નિર્ણયનું સ્વાભાવિક અથવા યોગ્ય પરિણામ સમજાવવાથી તે વધુ સારી રીતે શીખી શકે છે. બાળક જવાબદારી પૂરી ન કરે તો સંબંધિત સુવિધા થોડા સમય માટે મર્યાદિત કરી શકાય છે.
પ્રેમ સાથે સ્પષ્ટ નિયમો રાખો
બાળકોને અતિશય છૂટ આપવી કે દરેક માંગ પૂરી કરવી પણ યોગ્ય નથી. ઘરમાં થોડા સ્પષ્ટ અને સરળ નિયમો હોવા જોઈએ. બાળકને શું કરવું છે તે સીધી ભાષામાં સમજાવવું વધુ અસરકારક છે. “તોફાન ન કર” કહેવાના બદલે “રમકડાં આ બોક્સમાં મૂકી દે” જેવી સ્પષ્ટ સૂચના આપવી જોઈએ. નિયમ તૂટે ત્યારે માતા-પિતા બંનેનું વલણ શક્ય હોય ત્યાં સુધી એકસરખું રહેવું જોઈએ. સારા વર્તન માટે બાળકની પ્રશંસા કરવાથી પણ તે વર્તન ફરી કરવાની પ્રેરણા મળે છે.
અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો
https://whatsapp.com/channel/0029VauCUMx6LwHmdrOBwa2X
બાળકને સમજવા માટે સમય આપો
બાળકનું વર્તન ક્યારેક થાક, ભૂખ, ઊંઘની અછત, ધ્યાન મેળવવાની ઇચ્છા અથવા ભાવનાઓ વ્યક્ત ન કરી શકવાને કારણે પણ બદલાઈ શકે છે. તેથી માત્ર ખરાબ વર્તન રોકવાને બદલે તેના કારણને સમજવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ. બાળકને શિસ્ત શીખવવાની પ્રક્રિયા ધીમે-ધીમે આગળ વધે છે. માતા-પિતા પ્રેમાળ પરંતુ મક્કમ રહે, સ્પષ્ટ મર્યાદા નક્કી કરે અને બાળકને ભૂલમાંથી શીખવાની તક આપે તો તે જવાબદાર અને આત્મવિશ્વાસુ બની શકે છે.
