દિવાળી અને નવા વર્ષ વચ્ચે કેમ આવ્યો એક દિવસનો વિરામ? જાણો પંચાંગના પડતર દિવસનું રહસ્ય
Padtar Day in Vikram Samvat: દિવાળીના તહેવાર બાદ સામાન્ય રીતે બીજા જ દિવસે ગુજરાતી નવું વર્ષ એટલે કે બેસતું વર્ષ શરૂ થઈ જાય છે. જોકે આ વખતે નવા વર્ષની શુભેચ્છાઓ પાઠવવા માટે લોકોએ એક દિવસ વધુ રાહ જોવી પડી છે. તેનું કારણ વિક્રમ સંવતના પંચાંગમાં આવતો પડતર દિવસ અથવા ધોકો છે. સતત ત્રીજા વર્ષે આવી સ્થિતિ સર્જાતાં પરંપરાગત પાંચ દિવસનો દીપોત્સવી તહેવાર આ વખતે છ દિવસ સુધી લંબાયો છે.
શું છે પડતર દિવસ અને શા માટે આવે છે?
જ્યોતિષીના જણાવ્યા અનુસાર વિક્રમ સંવતનું પંચાંગ ચંદ્ર-સૌર પદ્ધતિ પર આધારિત છે. અન્ય કેટલાક કેલેન્ડરની જેમ તેમાં માત્ર સૂર્યની ગતિને જ નહીં, પરંતુ સૂર્ય અને ચંદ્ર બંનેની ગતિને ધ્યાનમાં રાખીને તિથિઓ અને તહેવારો નક્કી કરવામાં આવે છે. સૂર્ય અને ચંદ્રની ગતિ વચ્ચે તાલમેલ જાળવવા માટે પંચાંગમાં કેટલીક વખત વધારાનો દિવસ અથવા પડતર દિવસ રાખવામાં આવે છે. આ ગણતરીનો મુખ્ય હેતુ ખગોળીય ગતિ અને તિથિઓ વચ્ચે સુસંગતતા જાળવવાનો છે. નવા વર્ષની શરૂઆત પણ પંચાંગની તિથિ અને સમયની ગણતરી અનુસાર નક્કી થાય છે.
આ વર્ષે કઈ રીતે સર્જાઈ આ સ્થિતિ?
આ વર્ષે કાળી ચૌદસની તિથિ દિવાળીના દિવસે સવારે 10 વાગ્યા સુધી ચાલુ રહી હતી. જ્યારે દિવાળીની તિથિ 9 નવેમ્બરના રોજ સવારે 9 વાગ્યા સુધી રહી હતી. તિથિઓના આ સમયગાળાને કારણે દિવાળી અને નવા વર્ષની ઉજવણી વચ્ચે એક દિવસનો વિરામ જોવા મળ્યો છે. આ વર્ષે નવરાત્રિનો તહેવાર પણ 10 દિવસનો રહ્યો હતો. આ પ્રકારની સ્થિતિ પંચાંગમાં તિથિઓની ગણતરી અને સૂર્યોદય સમયે પ્રવર્તમાન તિથિ પર આધારિત હોય છે.
2027 કે 2028માં નહીં જોવા મળે પડતર દિવસ
જ્યોતિષી શાસ્ત્રીના જણાવ્યા અનુસાર સૂર્યની ગતિનું ચક્ર પ્રમાણમાં નિયમિત છે, પરંતુ ચંદ્રની ગતિમાં થતા ફેરફારોને કારણે તિથિઓની ગણતરી જટિલ બને છે. આ જ કારણ છે કે દર વર્ષે તહેવારોની તારીખોમાં ફેરફાર જોવા મળે છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર વર્ષ 2027 કે 2028માં આ પ્રકારનો પડતર દિવસ જોવા મળવાની શક્યતા નથી.
અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો
https://whatsapp.com/channel/0029VauCUMx6LwHmdrOBwa2X
શક સંવત અને ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડરની ગણતરી અલગ
ભારતના સત્તાવાર રાષ્ટ્રીય કેલેન્ડર તરીકે ઓળખાતા શક સંવતમાં દિવસોની ગણતરીની પદ્ધતિ અલગ છે. જ્યારે ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડરમાં દર ચાર વર્ષે લિપ વર્ષ દ્વારા એક વધારાનો દિવસ ઉમેરવામાં આવે છે. તેની સરખામણીએ વિક્રમ સંવતના પંચાંગમાં સૂર્ય અને ચંદ્રની ગતિના આધારે તિથિઓનું સમાયોજન કરવામાં આવે છે. આવા વિરામને કારણે તહેવારોની પરંપરાગત ઉજવણીની લયમાં ફેરફાર થાય છે. તેમના મતે આ પ્રમાણમાં તાજેતરની ઘટના છે. અગાઉ દિવાળી બાદ તરત જ નવું વર્ષ આવી જતું હતું, પરંતુ છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોથી એક દિવસના વિરામની સ્થિતિ વારંવાર જોવા મળી રહી છે. આમ, દિવાળી અને બેસતા વર્ષ વચ્ચેનો એક દિવસનો ગેપ માત્ર કેલેન્ડરની તારીખોનો ફેરફાર નથી, પરંતુ સૂર્ય-ચંદ્રની ગતિ અને પંચાંગની જટિલ ગણતરી સાથે જોડાયેલી ખગોળીય પ્રક્રિયા છે.
