અચાનક કાર્ડિયક એરેસ્ટ આવે તો શું કરવું? જાણો કેવી રીતે દર્દીનો જીવ બચાવી શકાય

HEMAL WEGADA Last Updated: ઓક્ટોબર 8, 2026

2 minutes read

ardiac arrest survival rate percentage : બોલિવૂડના જાણીતા અભિનેતા નાના પાટેકરના અચાનક થયેલા નિધનના અહેવાલો વચ્ચે કાર્ડિયક એરેસ્ટ (Cardiac Arrest) જેવી ગંભીર સ્થિતિ ફરી એકવાર ચર્ચામાં આવી છે. અહેવાલો મુજબ તેમને કાર્ડિયક એરેસ્ટ આવ્યો હતો, જે અત્યંત જીવલેણ સ્થિતિ ગણાય છે. જો આવી સ્થિતિમાં દર્દીને તાત્કાલિક યોગ્ય ઈમરજન્સી સારવાર ન મળે, તો બચવાની શક્યતા નહિવત થઈ જાય છે. તબીબી મદદ પહોંચે તે પહેલાં જ અચાનક કાર્ડિયક એરેસ્ટ આવવા પર સામાન્ય માણસ કઈ રીતે કોઈનો જીવ બચાવી શકે છે તે જાણવું ખૂબ જ જરૂરી છે.

અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો

https://whatsapp.com/channel/0029VauCUMx6LwHmdrOBwa2X

કાર્ડિયક એરેસ્ટ શું છે અને તે કેટલું ખતરનાક છે?

ઓસ્ટ્રેલિયાના નેશનલ હાર્ટ ફાઉન્ડેશન અનુસાર, કોઈ હસતી-રમતી વ્યક્તિનું અચાનક જમીન પર ઢળી પડવું, નાડી (પલ્સ) બંધ થઈ જવી, આંખો બંધ થઈ જવી અને શ્વાસ રોકાઈ જવો – આ તમામ કાર્ડિયક એરેસ્ટના પ્રારંભિક અને જીવલેણ લક્ષણો છે. કાર્ડિયક એરેસ્ટમાં હૃદયની ઈલેક્ટ્રિકલ સિસ્ટમ કામ કરવાનું બંધ કરી દે છે, જેના કારણે હૃદયના ધબકારા એકાએક અટકી જાય છે અને મગજ તેમજ શરીરના અન્ય મહત્વપૂર્ણ અંગો સુધી લોહીનો પુરવઠો બંધ થઈ જાય છે. હાર્ટ હેલ્થ ઈન્ડિયા ફાઉન્ડેશન મુજબ, ભારતમાં થતા કુલ મૃત્યુમાંથી આશરે 10% સડન કાર્ડિયક એરેસ્ટના કારણે થાય છે.

હાર્ટ એટેક કરતા પણ ઓછો સર્વાઈવલ રેટ

આંકડા દર્શાવે છે કે હોસ્પિટલની બહાર જો કોઈ વ્યક્તિને કાર્ડિયક એરેસ્ટ આવે, તો તેના બચવાની શક્યતા સામાન્ય રીતે માત્ર 8% થી 10% જ હોય છે. કાર્ડિયક એરેસ્ટ આવ્યા પછી દરેક વિતતી મિનિટ સાથે દર્દીના બચવાના ચાન્સ 7% થી 10% ઘટી જાય છે અને 10 મિનિટની અંદર દર્દી બ્રેન ડેડ (Brain Dead) થઈ શકે છે. પરંતુ જો નજીકમાં રહેલી કોઈ વ્યક્તિ તાત્કાલિક સીપીઆર (CPR) આપવાનું શરૂ કરી દે, તો બચવાની આ શક્યતા 40% થી 50% સુધી વધી જાય છે.

CPR: ઈમરજન્સીમાં જીવ બચાવવાનો શ્રેષ્ઠ ઉપાય

સીપીઆર (Cardiopulmonary Resuscitation – CPR) એ એક એવી ઈમરજન્સી પ્રક્રિયા છે જે હૃદયના ધબકારા બંધ થાય ત્યારે કરવામાં આવે છે.

1-2 મિનિટમાં CPR: જો ઘટનાના 1 થી 2 મિનિટની અંદર દર્દીને સાચી રીતે સીપીઆર આપવામાં આવે તો સર્વાઈવલ રેટ વધીને 40% થી 50% થઈ જાય છે.
AED મશીનનો ઉપયોગ: જો સીપીઆરની સાથે 3 થી 5 મિનિટમાં ઈલેક્ટ્રિકલ શોક (AED – ઓટોમેટેડ એક્સટર્નલ ડિફિબ્રિલેટર) મળી જાય તો બચવાની શક્યતા 50% થી 70% સુધી પહોંચી જાય છે.

આ પણ વાંચોઃ નાના પાટેકરનું અવસાન: રંગમંચથી બોલિવૂડ સુધીનો સફર રહી યાદગાર, જાણો ફિલ્મી કારકિર્દી

કાર્ડિયક એરેસ્ટ વખતે આ 3 સ્ટેપ્સ ફોલો કરો:

1. રેસ્પોન્સ ચેક કરો: જો કોઈ વ્યક્તિ અચાનક પડી જાય, તો તેના ખભા થાબડીને મોટેથી પૂછો ‘શું તમે ઠીક છો?’. જો કોઈ જવાબ ન મળે અને શ્વાસ બંધ હોય તો વિલંબ કર્યા વિના સીપીઆર શરૂ કરો.

2. મદદ માટે કોલ કરો: નજીકમાં રહેલી કોઈ વ્યક્તિને તરત જ એમ્બ્યુલન્સ બોલાવવા અને જો શક્ય હોય તો AED મશીન લાવવા કહો.

3. હેન્ડ્સ-ઓન્લી સીપીઆર શરૂ કરો:

દર્દીને જમીન કે કોઈ સખત સપાટી પર ચત્તો છતો સૂવડાવો.
તમારી એક હથેળીને દર્દીના છાતીના બરાબર વચ્ચે મૂકો અને બીજી હથેળી તેની ઉપર રાખીને આંગળીઓ પરસ્પર ફસાવી લો.
તમારી કોણી એકદમ સીધી રાખો અને શરીરના વજનથી છાતીને 2 થી 2.5 ઈંચ નીચે સુધી દબાવો.
1 મિનિટમાં 100 થી 120 વાર છાતી દબાવવાની ઝડપ રાખો.
એમ્બ્યુલન્સ કે તબીબી ટીમ ન આવે ત્યાં સુધી સતત સીપીઆર આપતા રહો.

આ પણ વાંચોઃ ચીફ સિલેક્ટર બનવા માગે છે રવિન્દ્ર જાડેજા? BCCIની પોસ્ટ પર કોમેન્ટથી નવી ચર્ચા શરુ થઈ

Disclaimer: હેલ્થને લગતા અહીં પ્રકાશિત લેખ તબીબ, વૈદ્ય, નિષ્ણાત અને રિસર્ચ આધારિત નિષ્કર્ષ પર છે. હેલ્થના આર્ટિકલ વાંચકોની જાગૃતિના હેતુથી તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે. આ લેખ કોઈ પણ રીતે યોગ્ય ઉપચારનો વિકલ્પ આપતું નથી. તમારી હેલ્થ બાબતે કોઈપણ નિર્ણય લેતા પહેલા નિષ્ણાત કે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી. humdekhenge.in આ માટે જવાબદાર રહેશે નહીં.