BLOના મૃત્યુ, કામનું દબાણ, FIR ની ધમકીઓ… સુપ્રીમ કોર્ટે SIR સંબંધિત તમામ દલીલો સાંભળી
સુપ્રીમ કોર્ટે મંગળવારે સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવ્યૂ (SIR) દરમિયાન બૂથ લેવલ ઓફિસર્સ (BLO) ના કથિત મૃત્યુ અને તેમના પર વધતા કામના ભારણ પર કડક વલણ અપનાવ્યું. મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) એ જણાવ્યું કે કોર્ટ શિયાળુ વેકેશન પહેલા SIR કેસોની સુનાવણી પૂર્ણ કરવા માંગે છે તેથી આ કેસની સુનાવણી આજે બપોરે 3 વાગ્યા સુધી જ થશે. અન્ય તમામ કેસ મુલતવી રાખવામાં આવ્યા હતા.
CJI એ સ્પષ્ટતા કરી કે બિહાર પોતાની દલીલો પૂર્ણ કરે તે પછી તમિલનાડુ અને પશ્ચિમ બંગાળના કેસોની સુનાવણી કરવામાં આવશે. આ સમગ્ર બેચ SIR ની બંધારણીય માન્યતા સાથે સંબંધિત છે.
‘શું 10 ફોર્મ પણ બોજ છે?’ સુપ્રીમ કોર્ટે બીએલઓ પર દબાણ અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા
ઇસીઆઇએ દલીલ કરી હતી કે વર્તમાન સિસ્ટમમાં પ્રતિ બૂથ મહત્તમ 1200 મતદારો હોય છે અને બીએલઓએ દર 30 દિવસે 1200 ફોર્મ એકત્રિત કરવા જરૂરી છે જેને કમિશને “વધારાનો બોજ નથી” તરીકે વર્ણવ્યું હતું. સીજેઆઇએ પ્રશ્ન કર્યો “શું દરરોજ 10 ફોર્મ ભરવા પણ બોજ છે?”
વરિષ્ઠ વકીલ કપિલ સિબ્બલે વળતો જવાબ આપતા કહ્યું કે વાસ્તવમાં બીએલઓને દરરોજ 40 ફોર્મ ભરવા જરૂરી છે અને ઘણા વિસ્તારોમાં માહિતી એકત્રિત કરવા માટે બહુમાળી ઇમારતોમાં જવું પડે છે જે કપરું કામ છે. ઇસીઆઇના વકીલે વળતો જવાબ આપતા કહ્યું કે 70 વર્ષની ઉંમરે પણ તે સીડી ચઢી શકે છે અને આને “રાજકીય દલીલ” તરીકે રજૂ કરવામાં આવી રહી છે.
કોર્ટે બીએલઓ આત્મહત્યા, એફઆઈઆર અને કામના દબાણ અંગે દલીલો સાંભળી
તમિલનાડુના એક રાજકીય પક્ષ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે SIR દરમિયાન 35-40 BLO મૃત્યુ પામ્યા છે અને ઘણાને કલમ 32 નોટિસ જારી કરવામાં આવી છે જેમાં જો તેઓ લક્ષ્યાંકો પૂર્ણ કરવામાં નિષ્ફળ જાય તો તેમની સામે કેસ દાખલ કરવાની ધમકી આપવામાં આવી છે. વરિષ્ઠ વકીલ ગોપાલ શંકરનારાયણને જણાવ્યું હતું કે વિવિધ રાજ્યોમાં અનાથ બાળકો અને શોકગ્રસ્ત પરિવારો છે. BLO પર કાર્યવાહીની ધમકી આપવામાં આવી રહી છે. આ શિક્ષકો અને આંગણવાડી કાર્યકરો છે. શું તેમની સાથે આ રીતે વર્તન કરી શકાય છે?
તેમણે SC ને માહિતી આપી કે એકલા ઉત્તર પ્રદેશમાં 50 FIR દાખલ કરવામાં આવી છે અને ઘણી જગ્યાએ BLO ને 24-48 કલાકની સમયમર્યાદામાં તેમનું કાર્ય પૂર્ણ કરવા માટે નોટિસ મોકલવામાં આવી રહી છે.
સવારે ભણાવો અને રાત્રે 3 વાગ્યા સુધી દસ્તાવેજો અપલોડ કરો
અરજદારે એમ પણ જણાવ્યું હતું કે ઘણા BLO સવારે ભણાવ્યા પછી રાત્રે 3 વાગ્યા સુધી દસ્તાવેજો અપલોડ કરી રહ્યા છે નબળા નેટવર્ક અને Wi-Fi ન હોય તેવા વિસ્તારોમાં પણ. એક એવો કિસ્સો પણ સામે આવ્યો જ્યાં એક BLO ને તેના લગ્ન માટે રજા નકારવામાં આવી અને તેણે આત્મહત્યા કરી.
સુપ્રીમ કોર્ટે રાજ્ય સરકારોને વધારાનો સ્ટાફ પૂરો પાડવા અને દબાણ હેઠળના કર્મચારીઓને બદલવાનો નિર્દેશ આપ્યો. સુનાવણીના અંતે સુપ્રીમ કોર્ટે મહત્વપૂર્ણ વચગાળાના નિર્દેશો જારી કર્યા. CJI એ રાજ્ય સરકારોને કાર્યભારના સમાન વિતરણને સુનિશ્ચિત કરવા માટે વધારાના સ્ટાફ તૈનાત કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો. જો કોઈ કર્મચારી સ્વાસ્થ્ય, ગર્ભાવસ્થા, કૌટુંબિક કારણોસર અથવા અન્ય વ્યક્તિગત સંજોગોને કારણે SIR ફરજો બજાવી શકતો નથી તો તેમની વિનંતી પર કેસ-બાય-કેસ આધારે વિચારણા કરવી જોઈએ.
રાજ્યોએ એમ ન માનવું જોઈએ કે તેમને નિશ્ચિત સંખ્યામાં સ્ટાફ પૂરો પાડવાની જરૂર છે, તેઓ જરૂર મુજબ સંખ્યા વધારી શકે છે. ECI એ જવાબ આપ્યો કે 91% ફોર્મ ડિજિટાઇઝ્ડ કરવામાં આવ્યા છે અને પ્રક્રિયા ઝડપથી આગળ વધી રહી છે.
પરિવારોએ વળતર માટે અલગથી અરજી કરવી જોઈએ
વળતરની માંગ અંગે કોર્ટે અલગ અરજીઓ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો. BLO ના મૃત્યુ માટે એક્સ-ગ્રેશિયા વળતરની માંગ અંગે CJI એ જણાવ્યું કે અસરગ્રસ્ત પરિવારો વ્યક્તિગત અરજીઓ દ્વારા રાહત માંગી શકે છે.
કપિલ સિબ્બલે એવો પણ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો કે 2027 માં ઉત્તર પ્રદેશની ચૂંટણીઓ યોજાવાની છે ત્યારે માત્ર બે મહિનામાં SIR પૂર્ણ કરવાની આટલી ઉતાવળ કેમ કરવામાં આવી રહી છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ઘણા BLO ને કેદની ધમકી આપવામાં આવી રહી છે અને એવો દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે કે ડિજિટાઇઝેશન 91 થી 95% પૂર્ણ થયું છે તેની ચકાસણી કરવાની જરૂર છે.
ECI એ જણાવ્યું હતું કે રાજ્ય પોલીસ પર તેનો કોઈ નિયંત્રણ નથી જેના કારણે નોટિસ અને કાર્યવાહી જરૂરી બની હતી. જો કે, કોર્ટે પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે રાજ્ય સરકારો કોઈપણ એક વ્યક્તિ પર વધુ પડતા દબાણને ટાળવા માટે વધુ સ્ટાફ પૂરો પાડી શકે છે.
