ઈમરજન્સી માટે માત્ર સંજય ગાંધી જવાબદાર નહોતા, ઈન્દિરા ગાંધી પર ભારે દબાણ હતું: સોનિયા ગાંધીનો મોટો ખુલાસો
Sonia Gandhi: દેશમાં વર્ષ 1975માં લાગુ કરવામાં આવેલી ઈમરજન્સી અંગે કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા સોનિયા ગાંધીએ મહત્ત્વપૂર્ણ નિવેદન આપ્યું છે. તેમણે કહ્યું છે કે ઈમરજન્સી દરમિયાન લેવાયેલા કડક નિર્ણયો અને થયેલી કાર્યવાહીઓ માટે માત્ર સંજય ગાંધીને જવાબદાર ઠેરવવા યોગ્ય નથી. તત્કાલીન વડાપ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધી પર તેમના કેટલાક વરિષ્ઠ સાથીઓનું ભારે દબાણ હતું. સોનિયા ગાંધીએ સ્વીકાર્યું કે ઈમરજન્સી દરમિયાન લોકશાહી અધિકારો પર કાપ મૂકવામાં આવ્યો હતો. જોકે તેમના મતે તે સમયની પરિસ્થિતિઓને પણ ધ્યાનમાં લેવી જરૂરી છે.
ઈન્દિરા ગાંધી પર વરિષ્ઠ નેતાઓનું દબાણ હતું
10 નવેમ્બરે પ્રકાશિત થનારી પોતાની આત્મકથા ‘Belonging: A Journey of Love‘ પહેલાં સોનિયા ગાંધીએ અંગ્રેજી અખબાર ‘ધ હિન્દુ’ને આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં ઈમરજન્સી અંગે વાત કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે સામાન્ય રીતે લોકો ઈમરજન્સી સાથે સંજય ગાંધીનું નામ જોડે છે, પરંતુ તે સમયના તમામ નિર્ણયો માટે એકલા સંજય ગાંધી જવાબદાર નહોતા. ઈન્દિરા ગાંધી પર તેમના કેટલાક વરિષ્ઠ સાથીદારોનું ઘણું દબાણ હતું. સોનિયા ગાંધીના જણાવ્યા અનુસાર ઈન્દિરા ગાંધીની આસપાસ રાજીવ ગાંધી જેવા અલગ દૃષ્ટિકોણ ધરાવતા લોકો બહુ ઓછા હતા. રાજીવ ગાંધી લોકોની ફરિયાદો અને પોતાની પાસે આવતી માહિતી પણ ઈન્દિરા ગાંધી સુધી પહોંચાડતા હતા.
ઈન્દિરા ગાંધીને પોતાના નિર્ણયોનો પસ્તાવો હતો
સોનિયા ગાંધીએ જણાવ્યું કે ઈન્દિરા ગાંધીને સમય જતાં ઈમરજન્સી દરમિયાન સર્જાયેલી પરિસ્થિતિની ગંભીરતા સમજાઈ હતી. ત્યારબાદ તેમણે પરિસ્થિતિ સુધારવા માટે પગલાં પણ લીધાં હતાં. સોનિયા ગાંધીએ યાદ અપાવ્યું કે ઈન્દિરા ગાંધીએ જ માર્ચ 1977માં લોકસભાની ચૂંટણી યોજવાનો નિર્ણય લીધો હતો. આ ઉપરાંત ઈમરજન્સી દરમિયાન લેવાયેલા કડક નિર્ણયો અંગે ઈન્દિરા ગાંધીએ બાદમાં જાહેરમાં માફી પણ માગી હતી. તેમના મતે ભૂતકાળની ઘટનાઓને પાછળથી જોવામાં આવે ત્યારે પરિસ્થિતિ વધુ સારી રીતે સમજી શકાય છે.
લોકશાહી અધિકારો પર કાપ મૂકાયો હતો: સોનિયા ગાંધી
ઇન્ટરવ્યૂ દરમિયાન સોનિયા ગાંધીને પૂછવામાં આવ્યું કે શું ઈમરજન્સીને ભારતીય લોકશાહીના સરમુખત્યારશાહી અને લોકશાહીવિરોધી સમયગાળા તરીકે ઓળખવી યોગ્ય નથી? આ સવાલના જવાબમાં સોનિયા ગાંધીએ સ્વીકાર્યું કે ઈમરજન્સી દરમિયાન નાગરિકોના લોકશાહી અધિકારો મર્યાદિત કરવામાં આવ્યા હતા. હેબિયસ કોર્પસ જેવા કાનૂની ઉપાયો પણ સ્થગિત થયા હતા. જોકે તેમણે દલીલ કરી કે આ પગલાં બંધારણીય પ્રક્રિયા હેઠળ લેવામાં આવ્યા હતા. સોનિયા ગાંધીએ જણાવ્યું કે ઈમરજન્સી પૂર્ણ થયા બાદ જ તેમને તે સમયની ઘટનાઓની વાસ્તવિક ગંભીરતાનો સંપૂર્ણ ખ્યાલ આવ્યો હતો.
1975માં કેમ લાગુ કરવામાં આવી હતી ઈમરજન્સી?
ભારતમાં 25 જૂન 1975ના રોજ તત્કાલીન વડાપ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધીના શાસન દરમિયાન રાષ્ટ્રીય કટોકટી જાહેર કરવામાં આવી હતી. આ સમયગાળા દરમિયાન નાગરિક સ્વતંત્રતાઓ પર નિયંત્રણો મૂકવામાં આવ્યા હતા, વિરોધ પક્ષોના નેતાઓની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને પ્રેસ પર સેન્સરશિપ લાગુ કરવામાં આવી હતી. ઈમરજન્સી 21 માર્ચ 1977 સુધી ચાલી હતી. આ સમયગાળો ભારતીય લોકશાહીના સૌથી વિવાદાસ્પદ પ્રકરણોમાંનો એક ગણાય છે. સોનિયા ગાંધીએ ઇન્ટરવ્યૂમાં ઈન્દિરા ગાંધી સામે ઊભી થયેલી તત્કાલીન પરિસ્થિતિઓનો ઉલ્લેખ કરતાં હિંસક વિરોધ પ્રદર્શન, સરકારી કચેરીઓ અને જાહેર પરિવહનનાં વાહનોને આગ લગાડવાની ઘટનાઓ તથા અશાંતિનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે આ પરિસ્થિતિઓને ઈન્દિરા ગાંધીના દૃષ્ટિકોણથી સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો
https://whatsapp.com/channel/0029VauCUMx6LwHmdrOBwa2X
10 નવેમ્બરે સોનિયા ગાંધીની આત્મકથા થશે પ્રકાશિત
સોનિયા ગાંધીની આત્મકથા ‘Belonging: A Journey of Love’ 10 નવેમ્બર 2026ના રોજ પ્રકાશિત થવાની છે. આ પુસ્તકમાં તેમણે પોતાના જીવનની અંગત યાદો, રાજીવ ગાંધી સાથેની પ્રથમ મુલાકાત, તેમની પ્રેમકથા અને નેહરુ-ગાંધી પરિવાર સાથેના સંબંધોની વાત કરી છે. પુસ્તકમાં તેમના ભારત સાથેના જોડાણ, રાજકીય જીવનમાં પ્રવેશ અને વ્યક્તિગત અનુભવોનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. પુસ્તકના પ્રકાશન પહેલાં આપવામાં આવેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં ઈમરજન્સી અંગેની તેમની ટિપ્પણીઓ ચર્ચાનો વિષય બની છે.
