Reserved Seats : લોકસભા અને વિધાનસભાની અનામત બેઠકોમાં ફરજિયાત રોટેશન લાગુ કરવાની માંગને સુપ્રીમ કોર્ટે ફગાવી દીધી છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અનુસૂચિત જાતિ (SC) અને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) માટે અનામત બેઠકો નક્કી કરવી અથવા તેમાં ફેરફાર કરવો એ સંસદના અધિકારક્ષેત્રમાં આવે છે. ન્યાયતંત્ર સંસદને આ મામલે નવો કાયદો બનાવવા કે હાલના કાયદામાં ફેરફાર કરવા માટે નિર્દેશ આપી શકે નહીં. મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની બેન્ચે આ મામલે હસ્તક્ષેપ કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. સાથે જ અરજદારને પોતાની માંગ ચૂંટાયેલા જનપ્રતિનિધિઓ સમક્ષ રજૂ કરીને કાયદામાં ફેરફાર માટે સહમતી મેળવવાની સલાહ આપી હતી.

સાત દાયકાથી અનામત બેઠકનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો

આ મામલો ઉત્તર પ્રદેશના સુલતાનપુર જિલ્લાની 191-કાદીપુર વિધાનસભા બેઠક સાથે સંબંધિત છે. અરજદાર જગદીશ સિંહ આ વિસ્તારના મતદાર છે. તેમનો દાવો હતો કે કાદીપુર બેઠકની રચના થઈ ત્યારથી લગભગ સાત દાયકાથી તે અનુસૂચિત જાતિ માટે અનામત છે. અરજદારે દલીલ કરી હતી કે કોઈ બેઠકને સતત અનામત રાખવાથી અને તેમાં રોટેશનની વ્યવસ્થા ન હોવાથી બંધારણના અનુચ્છેદ 14, 15 અને 19નું ઉલ્લંઘન થાય છે. મતદારોને માત્ર SC ઉમેદવારોમાંથી જ પ્રતિનિધિ પસંદ કરવાની સ્થિતિ ઊભી થાય છે અને અનામતનો લાભ પણ વ્યાપક સમુદાયને બદલે અમુક પરિવારો સુધી સીમિત રહે છે. તેમણે પંચાયત અને નગરપાલિકાની જેમ લોકસભા તથા વિધાનસભાની અનામત બેઠકોમાં પણ રોટેશન લાગુ કરવાની માંગ કરી હતી.

પરિસીમન કાયદાની જોગવાઈને પડકાર

અરજદારે પરિસીમન અધિનિયમ, 2002ની કલમ 9(1)(c)ને પડકારી હતી. આ જોગવાઈ હેઠળ SC અને ST માટે અનામત બેઠકો એવા વિસ્તારોમાં નક્કી કરવામાં આવે છે, જ્યાં આ સમુદાયોની વસ્તીનું પ્રમાણ અન્ય વિસ્તારોની સરખામણીએ વધુ હોય. અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે આ જોગવાઈને કાયદેસર ઠેરવી અનામત બેઠકોમાં રોટેશન લાગુ કરવાનો આદેશ આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. ત્યારબાદ અરજદાર સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચ્યા હતા. જોકે, સર્વોચ્ચ અદાલતે પણ હાઈકોર્ટના નિર્ણયમાં હસ્તક્ષેપ કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.

‘ખોટો નંબર લગાવ્યો છે’, સંસદમાં રજૂ કરવા સલાહ

સુનાવણી દરમિયાન મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતે અરજદારને કહ્યું કે તેમણે ખોટો નંબર લગાવ્યો છે. અનામત બેઠકોમાં રોટેશનની માંગ સંસદ સમક્ષ રજૂ કરવી જોઈએ. સીજેઆઈએ હળવા અંદાજમાં કહ્યું કે આ વિરોધ પ્રદર્શન અને સૂત્રોચ્ચાર કરવાનો સારો સમય છે. તેમણે અરજદારને જનપ્રતિનિધિઓનો સંપર્ક કરીને કાયદામાં ફેરફાર માટે સમર્થન મેળવવાની સલાહ આપી હતી. અદાલતે પોતાના આદેશમાં પણ જણાવ્યું હતું કે અરજદાર જાહેર પ્રતિનિધિઓનો સંપર્ક કરીને રોટેશનના સિદ્ધાંતને લાગુ કરવા માટે સહમતી બનાવવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે.

અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો
https://whatsapp.com/channel/0029VauCUMx6LwHmdrOBwa2X

મતદારો જાતિ નહીં, વિચારધારાના આધારે પણ મત આપે છે

સુનાવણી દરમિયાન જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચીએ જણાવ્યું હતું કે બહુદળીય લોકશાહીમાં મતદારો પાસેથી જાતિ કે ધર્મને બદલે રાજકીય પક્ષો અને તેમની વિચારધારાના આધારે મતદાન કરવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે. તેમણે કહ્યું કે કોઈ વિસ્તારમાં SC સમુદાયની વસ્તી વધુ હોવાને કારણે બેઠક અનામત રાખવાથી જાતિ આધારિત વિભાજન ઊભું થાય છે કે નહીં, તે વિધાનસભા અને સંસદે વિચારવાનો વિષય છે. માત્ર આ આધાર પર કોઈ કાયદાને ગેરબંધારણીય ઠેરવી શકાય નહીં. જસ્ટિસ બાગચીએ વધુમાં જણાવ્યું કે કોઈ સમુદાયની વસ્તી વધુ હોવાનો અર્થ એ નથી કે મતદારો માત્ર પોતાની જાતિ કે સમુદાયના આધારે જ મતદાન કરશે. લોકશાહીમાં મતદારોની પસંદગીનો નિર્ણય અદાલત કરી શકે નહીં.

આ પણ વાંચો : દિવાળી પહેલાં CNG ભાવમાં વધારો:અદાણી કંપનીએ ફરી રૂ.2.30નો વધારો કર્યો, નવો ભાવ ₹100ને પાર