વિરોધ પ્રદર્શનના નામે કોઈ સ્થળનો અનિશ્ચિતકાળ સુધી કબજો ન કરી શકાય: સુપ્રીમ કોર્ટની મહત્ત્વની ટિપ્પણી
Supreme Court Delhi Protest: દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં વિરોધ પ્રદર્શન માટે જાહેર સ્થળોના ઉપયોગને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે મહત્ત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી કરી છે. ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વિરોધ પ્રદર્શન કરવાના નામે કોઈ એક સંગઠન કે જૂથ કોઈ સ્થળ પર અનિશ્ચિત સમય સુધી કબજો જમાવી શકે નહીં. લોકશાહીમાં દરેક નાગરિકને વિરોધ કરવાનો અધિકાર છે, પરંતુ આ અધિકારનો ઉપયોગ કરતી વખતે અન્ય નાગરિકોના અધિકારો અને રોજીરોટીનું પણ ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે.
વિરોધ કરવાનો અધિકાર સૌને છે: CJI સૂર્યકાંત
સેન્ટ્રલ દિલ્હીમાં યોજાતા વિરોધ પ્રદર્શનોને લઈને દાખલ થયેલી અરજીઓની સુનાવણી દરમિયાન ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતે જણાવ્યું કે કોઈ એક જૂથ હંમેશા માટે કોઈ સ્થળ પર પોતાનો અધિકાર જમાવી શકે નહીં. અન્ય લોકો અને સંગઠનોને પણ વિરોધ પ્રદર્શન કરવાનો સમાન અધિકાર છે. તેમણે સવાલ ઉઠાવ્યો કે ખેડૂતો વિરોધ કરવા ક્યાં જશે? વકીલો ક્યાં જશે? આથી વિરોધ પ્રદર્શન માટે નક્કી કરાયેલા સ્થળોનો ઉપયોગ ચોક્કસ સમયમર્યાદા માટે જ થવો જોઈએ. તમામ સંગઠનોએ આ વ્યવસ્થાનું પાલન કરવું જરૂરી છે.
સંસદ અને સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી કૂચ કરવા અંગે સવાલ
સુનાવણી દરમિયાન સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ દલીલ કરી હતી કે 20 જુલાઈના રોજ વિરોધ પ્રદર્શન માટે માત્ર એક દિવસની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. તેમ છતાં પ્રદર્શનકારીઓએ સ્થળ ખાલી કર્યું નહોતું અને ત્યારબાદ સંસદ તરફ કૂચ કરી હતી.
તુષાર મહેતાએ જણાવ્યું કે સંસદ માત્ર રાજકીય ઇમારત નથી, પરંતુ દેશની લોકશાહીનું મહત્ત્વપૂર્ણ સંસ્થાન છે. તેમણે સંસદ અને સુપ્રીમ કોર્ટ તરફ વિરોધ પ્રદર્શનકારીઓની કૂચ સામે વાંધો વ્યક્ત કર્યો હતો.
વેપારીઓને ₹2,000 કરોડનું નુકસાન થયાનો દાવો
દિલ્હીના વેપારીઓ તરફથી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ મુકુલ રોહતગીએ કોર્ટ સમક્ષ દલીલ કરી હતી કે સતત વિરોધ પ્રદર્શન અને રેલીઓને કારણે વેપારીઓના વ્યવસાયને ગંભીર અસર પહોંચી છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર વિરોધ પ્રદર્શનોને કારણે વેપારીઓને અંદાજે ₹2,000 કરોડનું નુકસાન થયું છે. ખાસ કરીને તહેવારોની સિઝનમાં દુકાનો બંધ રહેતાં નાના અને મોટા વેપારીઓની આવકને નુકસાન થાય છે.
રોહતગીએ જણાવ્યું કે કનોટ પ્લેસ અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં મોટી સંખ્યામાં લોકો રહે છે અને વ્યવસાય કરે છે. રામલીલા મેદાનની આસપાસ હોસ્પિટલો સહિત મહત્ત્વપૂર્ણ સુવિધાઓ આવેલી છે. તેમના મતે બદલાતી પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને વિરોધ પ્રદર્શન માટે નવી અને વ્યવસ્થિત યોજના બનાવવાની જરૂર છે.
નાના વેપારીઓની રોજીરોટીનું શું?
સુપ્રીમ કોર્ટે વિરોધ પ્રદર્શનોથી પ્રભાવિત થતા નાના વેપારીઓ, દુકાનદારો અને લારી-ગલ્લાવાળાઓની પરિસ્થિતિ અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. કોર્ટે સવાલ કર્યો કે જો જાહેર સ્થળો લાંબા સમય સુધી વિરોધ પ્રદર્શન માટે રોકી રાખવામાં આવે તો ત્યાં વ્યવસાય કરતા નાના વેપારીઓ ક્યાં જશે? આ મુદ્દે કોર્ટે એવી વ્યવસ્થાની જરૂરિયાત દર્શાવી કે જેમાં લોકોનો વિરોધ કરવાનો અધિકાર પણ જળવાય અને ગરીબ તથા નાના વેપારીઓની આજીવિકા પણ પ્રભાવિત ન થાય.
મંજૂરી વિના પ્રદર્શન યોજવા સામે સરકારની દલીલ
વરિષ્ઠ વકીલ મેનકા ગુરુસ્વામીએ દલીલ કરી હતી કે રામલીલા મેદાન અને જંતર-મંતર જેવા સ્થળોનો અગાઉથી વિરોધ પ્રદર્શન માટે ઉપયોગ થતો રહ્યો છે. તેમણે વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન હિંસા થઈ હોવાના દાવાઓ સામે પણ વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. બીજી તરફ સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ જણાવ્યું કે જરૂરી મંજૂરી વિના એવા વિરોધ પ્રદર્શનો યોજી શકાય નહીં, જેનાથી સામાન્ય લોકોના વ્યવસાય અને રોજીરોટીને નુકસાન પહોંચે.
કેન્દ્ર સરકારને સુપ્રીમ કોર્ટની નોટિસ
દિલ્હીના વેપારીઓની સંસ્થા કિરાણા કમિટી દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીની સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને નોટિસ જારી કરી છે. અરજીમાં તહેવારોની સિઝન દરમિયાન સેન્ટ્રલ દિલ્હીમાં વિરોધ પ્રદર્શનોને કારણે વેપારીઓને થતી મુશ્કેલીઓનો મુદ્દો ઉઠાવવામાં આવ્યો છે. વેપારીઓએ જાહેર સ્થળોના ઉપયોગ અને વ્યવસાયિક પ્રવૃત્તિઓ વચ્ચે સંતુલન જાળવવા માટે કોર્ટના હસ્તક્ષેપની માગ કરી છે.
અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો
https://whatsapp.com/channel/0029VauCUMx6LwHmdrOBwa2X
ફેશિયલ રેકગ્નિશન ટેક્નોલોજી પર પણ સવાલ
સુનાવણી દરમિયાન વિરોધ પ્રદર્શનના સ્થળોએ ફેશિયલ રેકગ્નિશન ટેક્નોલોજીના ઉપયોગનો મુદ્દો પણ ચર્ચાયો હતો. વકીલ પ્રશાંત ભૂષણે સવાલ ઉઠાવ્યો હતો કે પ્રદર્શનકારીઓની ઓળખ અને દેખરેખ માટે આ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કયા કાયદા હેઠળ કરવામાં આવે છે? સાથે જ તેના દ્વારા એકત્રિત કરવામાં આવતા ડેટાનો ઉપયોગ કોણ કરે છે અને તે ક્યાં સંગ્રહિત થાય છે તેની માહિતી આપવાની માગ કરી હતી.
બીજી તરફ તુષાર મહેતાએ જાહેર સ્થળો પર થતા પ્રદર્શન દરમિયાન ગોપનીયતાના અધિકાર અંગે સરકારનો પક્ષ રજૂ કર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે નિર્ધારિત પ્રદર્શન સ્થળોએ સુરક્ષાના હેતુથી CCTV દેખરેખની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. ફેશિયલ રેકગ્નિશન અને પ્રદર્શનકારીઓના ડેટાના ઉપયોગ અંગે અગાઉ પણ સુપ્રીમ કોર્ટમાં સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે.
વિરોધનો અધિકાર અને જાહેર વ્યવસ્થા વચ્ચે સંતુલન જરૂરી
સુપ્રીમ કોર્ટની આ ટિપ્પણીથી વિરોધ પ્રદર્શન માટે જાહેર સ્થળોના ઉપયોગ અને તેની સમયમર્યાદા અંગે નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. એક તરફ બંધારણીય રીતે નાગરિકોને શાંતિપૂર્ણ વિરોધ કરવાનો અધિકાર છે, તો બીજી તરફ સામાન્ય લોકોની અવરજવર, વેપાર-ધંધા અને જાહેર વ્યવસ્થા જાળવવી પણ એટલી જ જરૂરી છે. કોર્ટના અવલોકનનો મુખ્ય મુદ્દો એ છે કે વિરોધનો અધિકાર જળવાઈ રહે, પરંતુ તેના કારણે અન્ય નાગરિકોના અધિકારો પર અનિયંત્રિત અસર ન પડે.
