Monsoon Update: અલ નીનોથી વરસાદ ઘટવાની આશંકા, ઓગસ્ટ-સપ્ટેમ્બર ચિંતાજનક
Monsoon Rain Update: જૂન બાદ જુલાઈમાં દેશના અનેક વિસ્તારોમાં ચોમાસાએ જોર પકડ્યું હતું, પરંતુ હવે ઓગસ્ટ અને સપ્ટેમ્બરમાં વરસાદની ગતિ ધીમી પડવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. ખાનગી હવામાન એજન્સી સ્કાયમેટ વેધરના અનુમાન મુજબ પ્રશાંત મહાસાગરમાં મજબૂત બની રહેલા El Ninoની અસર દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસા પર ભારે પડી શકે છે. જો વરસાદમાં અપેક્ષા મુજબની કમી રહે તો ઉત્તર ભારત સહિત અનેક વિસ્તારોમાં કૃષિ અને જળસંગ્રહ માટે મુશ્કેલી વધી શકે છે.
સ્કાયમેટે સમગ્ર ચાર મહિનાના ચોમાસા દરમિયાન દેશભરમાં લાંબા ગાળાની સરેરાશ એટલે કે LPAના માત્ર 85 ટકા જેટલો વરસાદ થવાની સંભાવના વ્યક્ત કરી છે. એજન્સીએ અગાઉ એપ્રિલ મહિનામાં 94 ટકા વરસાદનો અંદાજ આપ્યો હતો, પરંતુ અલ નીનોની સ્થિતિ વધુ મજબૂત બનતાં તેણે પોતાના અનુમાનમાં ઘટાડો કર્યો છે.
દેશમાં દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિની આશંકા વધી
સ્કાયમેટના અનુમાન પ્રમાણે આ વર્ષે વરસાદની અછત અથવા દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ સર્જાવાનો ખતરો વધુ ગંભીર બની શકે છે. એજન્સીએ દુષ્કાળનો ખતરો લગભગ 70 ટકા સુધી પહોંચવાની શક્યતા વ્યક્ત કરી છે. સ્કાયમેટનું કહેવું છે કે ઓગસ્ટ અને સપ્ટેમ્બરમાં દેશના વિવિધ વિસ્તારોમાં વરસાદનું વિતરણ અસમાન રહી શકે છે. કેટલીક જગ્યાએ સ્થાનિક સ્તરે ભારે વરસાદ પડી શકે, પરંતુ દેશવ્યાપી કુલ વરસાદ સામાન્ય કરતાં ઓછો રહેવાની શક્યતા છે. ખાસ કરીને કૃષિ આધારિત રાજ્યો માટે આ સ્થિતિ ચિંતાજનક બની શકે છે, કારણ કે ઓગસ્ટ અને સપ્ટેમ્બરનો વરસાદ ખરીફ પાક માટે અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ ગણાય છે.
IMDનો અંદાજ સ્કાયમેટ કરતાં થોડો અલગ
ભારત હવામાન વિભાગના વરિષ્ઠ વૈજ્ઞાનિક ડૉ. અખિલ શ્રીવાસ્તવના જણાવ્યા પ્રમાણે આ વર્ષે સમગ્ર ચોમાસા દરમિયાન વરસાદ સામાન્યથી ઓછો રહેવાની શક્યતા છે. IMDના લાંબા ગાળાના અંદાજ પ્રમાણે આ વર્ષે દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસા દરમિયાન દેશને સરેરાશના આશરે 90 ટકા વરસાદ મળવાનો અંદાજ છે. એટલે સ્કાયમેટ અને IMD બંને વરસાદ સામાન્ય કરતાં ઓછો રહેવાની શક્યતા બતાવી રહ્યા છે, જોકે વરસાદની કમી કેટલા પ્રમાણમાં રહેશે તેના અંદાજમાં બંને વચ્ચે તફાવત છે.
અત્યાર સુધી વરસાદમાં 13 ટકાની અછત
1 જૂનથી 17 ઓગસ્ટ સુધી દેશમાં સરેરાશ કરતાં આશરે 13 ટકા ઓછો વરસાદ નોંધાયો હોવાનું જણાવાયું છે. આ સમયગાળા દરમિયાન દેશમાં લગભગ 518.7 મિલીમીટર વરસાદ નોંધાયો છે, જ્યારે સામાન્ય રીતે આ સમય સુધી આશરે 596 મિલીમીટર વરસાદ થવો જોઈએ. સમગ્ર દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસા સિઝનમાં દેશનો લાંબા ગાળાનો સરેરાશ વરસાદ લગભગ 870 મિલીમીટર આસપાસ રહે છે. આંકડા પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ચોમાસાનો મોટો ભાગ પસાર થઈ ગયો હોવા છતાં વરસાદની અછત હજુ પૂરી થઈ નથી.
ઓગસ્ટના અંત સુધી વરસાદની ખાધ 16%?
સ્કાયમેટના અંદાજ અનુસાર ઓગસ્ટના અંત સુધી દેશમાં કુલ વરસાદની ખાધ સરેરાશ 16 ટકા સુધી પહોંચી શકે છે. ચોમાસાની ગતિ નબળી રહે અને મોટા વરસાદી સિસ્ટમોનું નિર્માણ ઓછું થાય તો ઉત્તર-પશ્ચિમ, મધ્ય અને કેટલાક પૂર્વીય વિસ્તારોમાં વરસાદની કમી વધુ સ્પષ્ટ બની શકે છે. આવી સ્થિતિમાં ખેડૂતો માટે સૌથી મોટી ચિંતા જમીનમાં પૂરતો ભેજ જાળવવાની રહેશે. ખાસ કરીને ડાંગર, કપાસ, સોયાબીન, મકાઈ, કઠોળ અને અન્ય ખરીફ પાકોના ઉત્પાદન પર લાંબા વરસાદી વિરામનો પ્રભાવ પડી શકે છે.
સપ્ટેમ્બરમાં સ્થિતિ વધુ મુશ્કેલ બની શકે
સ્કાયમેટનું અનુમાન છે કે સપ્ટેમ્બરમાં પ્રશાંત મહાસાગરમાં અલ નીનો વધુ મજબૂત થઈ શકે છે. એજન્સીના અનુમાન પ્રમાણે જો અલ નીનો અત્યંત સક્રિય રહે તો સપ્ટેમ્બર મહિનામાં વરસાદ સામાન્ય કરતાં લગભગ 20 ટકા ઓછો રહી શકે છે. જો આવું થાય તો ચોમાસાની સિઝનના છેલ્લા મહત્ત્વપૂર્ણ મહિનામાં દેશના અનેક વિસ્તારોમાં પાણીની અછત ગંભીર મુદ્દો બની શકે છે.
શું છે અલનીનો?
અલ નીનો પ્રશાંત મહાસાગરના મધ્ય અને પૂર્વીય ભાગમાં સમુદ્રની સપાટીના તાપમાનમાં અસામાન્ય વધારો થવાની હવામાન ઘટના છે. તેની અસર વિશ્વના વિવિધ દેશોની વરસાદી અને તાપમાનની પેટર્ન પર જોવા મળે છે. ભારતના સંદર્ભમાં મજબૂત અલ નીનો ઘણી વખત ચોમાસાના નબળા પ્રદર્શન સાથે જોડાયેલો રહ્યો છે. જોકે દરેક અલ નીનો સમયે ભારતમાં દુષ્કાળ પડે જ એવું જરૂરી નથી, કારણ કે ઇન્ડિયન ઓશન ડાયપોલ, સ્થાનિક લો-પ્રેશર સિસ્ટમ, પશ્ચિમી વિક્ષેપ સહિત અનેક પરિબળો પણ ચોમાસા પર અસર કરે છે.
દિલ્હી-UP સહિત કયા વિસ્તારોમાં ચિંતા?
જો ઓગસ્ટના અંત અને સપ્ટેમ્બરમાં વરસાદમાં મોટો ઘટાડો થાય તો ઉત્તર પ્રદેશ, દિલ્હી-NCR, હરિયાણા, પંજાબ, રાજસ્થાન અને મધ્ય ભારતના કેટલાક વિસ્તારોમાં તેની અસર જોવા મળી શકે છે. કેટલાક રાજ્યોમાં વરસાદનું સ્થાનિક વિતરણ અલગ હોઈ શકે છે. એટલે સમગ્ર રાજ્યમાં સમાન અછત રહેશે એવું જરૂરી નથી. તેમ છતાં લાંબા સમય સુધી વરસાદ ન પડે તો ખેતી, જળાશયો, ભૂગર્ભજળ અને પીવાના પાણીની ઉપલબ્ધતા પર દબાણ વધી શકે છે.
ખેડૂતો માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ છે આગામી સપ્તાહો?
ભારતમાં ખરીફ ખેતીનો મોટો હિસ્સો હજુ પણ ચોમાસાના વરસાદ પર આધારિત છે. જુલાઈ અને ઓગસ્ટમાં પાકનું વાવેતર અને વૃદ્ધિ થાય છે, જ્યારે ઓગસ્ટના અંત અને સપ્ટેમ્બરના વરસાદથી પાકને અંતિમ તબક્કામાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભેજ મળે છે. જો આ સમય દરમિયાન લાંબો dry spell આવે તો સિંચાઈની સુવિધા ન ધરાવતા ખેડૂતો માટે મુશ્કેલી વધી શકે છે. ઓછા વરસાદથી માત્ર પાક જ નહીં પરંતુ આગામી રવિ સિઝન માટે જળાશયોમાં ઉપલબ્ધ પાણી પર પણ અસર પડી શકે છે.
