સ્વતંત્ર ભારતનું પહેલુ બજેટ કેટલા કરોડનું હતું? તમને જાણીને નવાઈ લાગશે

India First Budget: દેશનું સામાન્ય બજેટ 1 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ રજૂ થવાનું છે. દર વર્ષની જેમ, આ વર્ષે પણ સામાન્ય નાગરિકો, નોકરીયાત વર્ગ, ખેડૂતો, મહિલાઓ અને યુવાઓને બજેટથી મોટી અપેક્ષાઓ છે. ટેક્સમાં રાહત મળશે કે નહીં, મોંઘવારી પર કાબૂ આવશે કે નહીં. આવા પ્રશ્નો વચ્ચે બજેટ ચર્ચામાં છે. વર્ષ 2025-26ના બજેટમાં 50.65 લાખ કરોડ રૂપિયાનું ખર્ચ આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ શું તમે જાણો છો કે ભારતના પહેલા બજેટમાં કેટલા કરોડનો ખર્ચ થયો હતો? આજના લાખો કરોડોના બજેટની સરખામણીમાં આ આંકડો તમને ખરેખર ચોંકાવી દેશે.

બજેટ શું છે?

ભારતીય બંધારણના અનુચ્છેદ 112 મુજબ, કેન્દ્રીય બજેટ એ સરકારનો વાર્ષિક નાણાકીય દસ્તાવેજ છે, જે આગામી નાણાકીય વર્ષ માટે સરકારના મહેસૂલ અને ખર્ચની રૂપરેખા આપે છે. કેન્દ્રીય બજેટને બે ભાગમાં વહેંચવામાં આવ્યું છે: મહેસૂલ બજેટ, જે સરકારની દૈનિક આવક અને ખર્ચને આવરી લે છે, અને મૂડી બજેટ, જે રોકાણો, લોન અને માળખાગત સુવિધાઓ જેવા મુખ્ય ખર્ચને આવરી લે છે. આજે, બજેટ ભલે એક મુખ્ય આર્થિક દસ્તાવેજ હોય, પણ તેની શરૂઆત ખૂબ જ મર્યાદિત સંસાધનો અને મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓમાં થઈ હતી.

ભારતનું પહેલું બજેટ ક્યારે રજૂ થયું હતુ?

બહુ ઓછા લોકો જાણે છે કે ભારતનું પહેલું બજેટ આઝાદી પછી નહીં, પરંતુ બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન, 7 એપ્રિલ, 1860 ના રોજ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ બજેટ તત્કાલીન નાણામંત્રી જેમ્સ વિલ્સન દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. તે સમયે, બજેટનો હેતુ સામાન્ય લોકોના કલ્યાણ કરતાં બ્રિટિશ સરકારની જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવાનો હતો.

સ્વતંત્ર ભારતનું પહેલું કેન્દ્રીય બજેટ 26 નવેમ્બર, 1947 ના રોજ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ બજેટ રજૂ કરનારા પ્રથમ નાણામંત્રી સર આર.કે. ષણમુખમ ચેટ્ટી હતા. આ બજેટ એવા સમયે આવ્યું હતું જ્યારે દેશ ભાગલાની પરિસ્થિતિનો સામનો કરી રહ્યો હતો. ચારેય બાજુ રમખાણો, વિસ્થાપન, આર્થિક અનિશ્ચિતતા અને મર્યાદિત સંસાધનો હતા. આ જ કારણ છે કે આ બજેટ આખા વર્ષ માટે નહીં, પણ ફક્ત સાડા સાત મહિના માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું.

પહેલું બજેટ કેટલા કરોડનું હતું?

સ્વતંત્ર ભારતનું પહેલું બજેટ ફક્ત 171.15 કરોડ રૂપિયાનું હતું. જો આપણે પહેલા બજેટ સાથે સંબંધિત મહત્વપૂર્ણ આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, કુલ આવક (આવક) 171.15 કરોડ રૂપિયા હતી, કુલ ખર્ચ 197.29 કરોડ રૂપિયા હતો, જે કેટલાક રેકોર્ડમાં 197.39 કરોડ રૂપિયા તરીકે પણ નોંધાયેલ છે. રાજકોષીય ખાધ 24.59 કરોડ હતી, અને સંરક્ષણ બજેટ 92.74 કરોડ હતું. તે સમયગાળા દરમિયાન કુલ ખર્ચમાં એકલા સંરક્ષણનો હિસ્સો આશરે 46-50% હતો, કારણ કે દેશને નવી સરહદો અને સુરક્ષા પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.

આ પણ વાંચો: મહારાષ્ટ્રમાં જિલ્લા પરિષદ અને પંચાયત સમિતિની ચૂંટણીઓની જાહેરાત, 5 ફેબ્રુઆરીએ મતદાન; 7મીએ પરિણામ