કતરમાં પિતા અને ભારતમાં માતા તો બાળકોની કસ્ટડી કોની? સુપ્રીમ કોર્ટે કરી દીધો ન્યાય

• ન્યાયાધીશ પંકજ મિત્તલ અને એસવીએન ભટ્ટીની બેન્ચે ટિપ્પણી કરી હતી કે મધ્યસ્થી અહેવાલ મુજબ બંને બાળકોએ તેમના પિતા સાથે જવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી હતી

HD ન્યુઝ ડેસ્કઃ સુપ્રીમ કોર્ટે જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખ હાઈકોર્ટના બે સગીર બાળકોની કસ્ટડી તેમની માતાને સોંપવાના નિર્ણયને રદ કર્યો છે. કોર્ટે કહ્યું કે હાઈકોર્ટે બાળ કલ્યાણના સિદ્ધાંતને લાગુ કરતી વખતે મહત્ત્વપૂર્ણ પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં લીધી ન હતી. આ કેસ ચાર મહિનાની અંદર નવેસરથી વિચારણા માટે મોકલવામાં આવ્યો છે. કોર્ટે કાઉન્સેલિંગ અને મધ્યસ્થી તારણો પણ ટાંક્યા હતા જે દર્શાવે છે કે બાળકો તેમના પિતા સાથે આરામદાયક હતા અને તેમની સાથે રહેવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. બેન્ચે કહ્યું કે હાઈકોર્ટનો સંકુચિત અભિગમ અને આસપાસના સંજોગોથી કલ્યાણને અલગ કરવાનો નિર્ણય કાયદેસર રીતે ભૂલભરેલો હતો.

બાળકોએ તેમના પિતા સાથે રહેવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી

ન્યાયાધીશ પંકજ મિત્તલ અને એસવીએન ભટ્ટીની બેન્ચે ટિપ્પણી કરી હતી કે મધ્યસ્થી અહેવાલ મુજબ બંને બાળકોએ તેમના પિતા સાથે જવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. તેઓ કતરમાં જન્મ્યા હોવા છતા ત્યાંની બાળકોને ઓછી યાદો હતી. તેઓ તેમના પિતા સાથે રહેવા અને ફરવા ઈચ્છતા હતા.

આ અનોખો કેસ કયો છે, જેના પર સુપ્રીમે ચુકાદો આપ્યો?

અપીલકર્તા વતી વરિષ્ઠ વકીલ મીનાક્ષી અરોરા હાજર રહ્યા હતા અને પ્રતિવાદી વતી વરિષ્ઠ વકીલ અલ્તાફ હુસૈન નાઈક હાજર રહ્યા હતા. આ કેસ કતરમાં જન્મેલા અને ઉછરેલા બે સગીર છોકરાઓનો છે, જ્યાં તેમના માતાપિતા બંને રહેતા હતા. બંને માતાપિતા ભારતીય નાગરિક છે. બાળકોના પિતા કતરમાં એન્જિનિયર છે. તેમણે 2015 માં શ્રીનગરમાં લગ્ન કર્યા હતા. જોકે વૈવાહિક વિવાદ બાદ કતરની કોર્ટે બાળકોની કસ્ટડી માતાને સોંપી હતી, જ્યારે પિતાએ વાલીપણાનો દરજ્જો આપ્યો હતો.

અભ્યાસની અધવચ્ચે જ માતા બાળકોને લઈને શ્રીનગર આવી ગઈ

કથિત રીતે પિતાની સહમતિ, મૂળ પાસપોર્ટ અને કતરની કોર્ટની પૂર્વ પરવાનગી વિના માતા શૈક્ષણિક સત્ર દરમિયાન બાળકોને શ્રીનગર લાવી હતી. ત્યારબાદ ભારતમાં ગાર્ડિયન્સ એન્ડ વોર્ડ્સ એક્ટ, 1890 ની કલમ 25 હેઠળ કાર્યવાહી દાખલ કરવામાં આવી અને હેબિયસ કોર્પસ અરજી દાખલ કરવામાં આવી હતી. શ્રીનગરની ફેમિલી કોર્ટે પિતાને કસ્ટડી આપી, પરંતુ હાઈકોર્ટે તે નિર્ણયને ઉલટાવી દીધો અને માતાને કસ્ટડી પરત કરી હતી.

બેન્ચે બાળકોના કેસને સમજાવ્યો

બેન્ચે કહ્યું કે જ્યારે બાળકોને ખાસ પૂછવામાં આવ્યું કે કતરમાં તેમની સંભાળ કોણ રાખશે, ત્યારે મોટા બાળકે કહ્યું કે તેમના પિતાની હાજરી પૂરતી હશે અને તેમની સંભાળ રાખવા માટે ચોક્કસપણે કોઈ ઉપલબ્ધ રહેશે.
બંને બાળકો તેમની માતા વિના રહેવાની સંભાવનાથી આરામદાયક દેખાતા હતા. નાના બાળકે વારંવાર તેના પિતા સાથે જવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી અને વાતચીત દરમિયાન તે ખૂબ જ દુઃખી હતો.

હાઈકોર્ટે આ પાસાઓની અવગણના કરી

બેન્ચે એ પણ નોંધ્યું હતું કે બંને બાળકો ફક્ત અંગ્રેજી બોલે છે અને સ્થાનિક બાળકો સાથે વાતચીત કરવામાં મુશ્કેલી અનુભવે છે. વાંધાજનક આદેશ પસાર કરતી વખતે હાઇકોર્ટે આ પરિબળોને અવગણ્યા હતા. જ્યારે આ પરિબળો કસ્ટડી નક્કી કરવા માટેનું એકમાત્ર કારણ ન હોઈ શકે, પરંતુ તે આવશ્યક અને સંબંધિત પરિબળો છે અને તેમની સંયુક્ત અસર ઓછામાં ઓછી કસ્ટડી વ્યવસ્થા નક્કી કરવા માટે સુસંગત હતી.

સુપ્રીમ કોર્ટે પિતાની અપીલ પર આ નિર્ણય આપ્યો

પિતાની અપીલને મંજૂરી આપતાં સુપ્રીમ કોર્ટે પુનરોચ્ચાર કર્યો કે બાળકનું કલ્યાણ સર્વોપરી છે, પરંતુ કસ્ટડી નક્કી કરવામાં તે એકમાત્ર પરિબળ નથી. માતાપિતાનું વર્તન, શૈક્ષણિક સ્થિરતા, નાણાકીય ક્ષમતા, જીવનની પરિસ્થિતિઓ અને હાલના કોર્ટના આદેશો એ બધી સંબંધિત વિચારણાઓ છે. બેન્ચે શોધી કાઢ્યું કે હાઇકોર્ટ મુખ્ય વિકાસને ધ્યાનમાં લેવામાં નિષ્ફળ ગઈ છે, જેમ કે શાળાના અભ્યાસને અધુરો મુકાવી માતાનું કતરમાંથી બાળકોને લઈ જવું, કતર કોર્ટના 31 ઓક્ટોબર, 2023 ના આદેશ, જેમાં તેણીના કસ્ટડીના અધિકારોને રદ કરવામાં આવ્યા હતા, બાળકો સાથે પાછા ફરવાના વચનના ભંગ બદલ હાઇકોર્ટની અવગણનાનો ચુકાદો અને પિતાને વિદેશમાં કોઈ ગુનાહિત દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા નથી તે હકીકત. સુપ્રીમ કોર્ટે ઠેરવ્યું કે કલ્યાણનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આ મહત્ત્વપૂર્ણ પરિબળો હતા. ત્યારબાદ બેન્ચે 8 સપ્ટેમ્બર, 2025 ના રોજ વાંધાજનક ચુકાદાને બાજુ પર રાખ્યો અને કાયદા અનુસાર નવા નિર્ણય માટે કેસને હાઈકોર્ટમાં પાછો મોકલ્યો હતો.

આ પણ વાંચોઃ યુવાનો માટે ખુશખબર, રેલ્વેમાં 1.5 લાખ પદ પર ભરતી, જાણો વિગતો