DRDO Safran : સેન્ટ્રલ કમિશન ઓફ ઇન્ક્વાયરી (CCS) ભારતના સૌથી મહત્વાકાંક્ષી ફાઇટર એરક્રાફ્ટ પ્રોજેક્ટ, એડવાન્સ્ડ મીડિયમ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ (AMCA) અંગે એક મોટું પગલું ભરવા માટે તૈયાર છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આગામી CCS બેઠકમાં આ બાબતે મોટો નિર્ણય લેવામાં આવે તેવી અપેક્ષા છે. DRDO અને ફ્રેન્ચ કંપની Safran વચ્ચેના સંયુક્ત સાહસને 15 ઓગસ્ટની આસપાસ મંજૂરી મળે તેવી અપેક્ષા છે. આ સોદા હેઠળ, AMCA માટે એક શક્તિશાળી હાઇ-થ્રસ્ટ ટર્બોફેન એન્જિન વિકસાવવામાં આવશે.
પ્રસ્તાવિત એન્જિન શરૂઆતમાં આશરે 120 kNની થ્રસ્ટ ક્ષમતા ધરાવતું હોવાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે અને અંતે તે 140 kN સુધી વિસ્તરશે. સૌથી અગત્યનું, આ સહયોગનો હેતુ ભારતમાં એન્જિન ડિઝાઇન અને તકનીકી ક્ષમતાઓને મજબૂત બનાવવાનો છે.
AMCA શું છે?
AMCAએ ભારતનું સ્વદેશી પાંચમી પેઢીનું ટ્વીન-એન્જિન મલ્ટી-રોલ સ્ટીલ્થ ફાઇટર છે. તે એરોનોટિકલ ડેવલપમેન્ટ એજન્સી (ADA) અને DRDOના નેતૃત્વ હેઠળ વિકસાવવામાં આવી રહ્યું છે. AMCAનું લક્ષ્ય ફક્ત નવા ફાઇટર એરક્રાફ્ટ વિકસાવવાનું નથી, પરંતુ સ્ટીલ્થ એરક્રાફ્ટ, અદ્યતન સેન્સર્સ, ઇલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધ, નેટવર્ક-કેન્દ્રિત કામગીરી અને ઉચ્ચ-થ્રસ્ટ ફાઇટર એન્જિન જેવી અત્યંત જટિલ તકનીકોમાં ભારતને આત્મનિર્ભર બનાવવાનું છે. AMCA કાર્યક્રમ 2026 માં એક મહત્વપૂર્ણ તબક્કામાં પહોંચી ગયો છે. સંરક્ષણ મંત્રાલયે AMCAના વિકાસ અને ઉત્પાદન માટે પસંદગીની ભારતીય ખાનગી કંપનીઓને RFP જાહેર કર્યું છે. પ્રોટોટાઇપ વિકાસ માટે આશરે રૂ.15,000 કરોડનું બજેટ ફાળવવામાં આવ્યું છે.
અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો
https://whatsapp.com/channel/0029VauCUMx6LwHmdrOBwa2X
AMCAની સૌથી મોટી તાકાત સ્ટેલ્થ
AMCA ને એવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવી રહી છે કે દુશ્મન રડાર માટે શોધવું મુશ્કેલ બને. આ હાંસલ કરવા માટે, વિમાનના એરફ્રેમ આકાર, ખૂણા, હવાના સેવન અને આંતરિક શસ્ત્ર વાહન પર વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું છે. AMCA નો મુખ્ય શસ્ત્ર ખાડો વિમાનની અંદર સ્થિત હશે, જે સ્ટીલ્થ મિશન દરમિયાન શસ્ત્રો ફેંકવાની જરૂરિયાતને દૂર કરશે. આ ખાસ કરીને મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે બાહ્ય રીતે માઉન્ટ થયેલ શસ્ત્રો વિમાનના રડાર સિગ્નેચરને વધારી શકે છે. DRDO AMCA માટે એવા શસ્ત્રો પર પણ કામ કરી રહ્યું છે જે વિમાનના આંતરિક શસ્ત્ર ખાડીમાં સંગ્રહિત કરી શકાય.
એક વિમાન, બહુવિધ મિશન
AMCA ફક્ત હવાથી હવામાં લડાઇ માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી રહ્યું નથી. તે એક બહુ-ભૂમિકા ફાઇટર હશે, એટલે કે તે વિવિધ પ્રકારના વિશિષ્ટ મિશન કરી શકશે. ભવિષ્યના નેટવર્ક-કેન્દ્રિત યુદ્ધને ધ્યાનમાં રાખીને તેની ડિઝાઇન વિકસાવવામાં આવી રહી છે:
દુશ્મન ફાઇટર એરક્રાફ્ટનો કરશે સામનો
હવાઈ સંરક્ષણને દબાવવું.
દુશ્મન રડાર અને કમાન્ડ સેન્ટરો પર હુમલો કરવો.
લાંબા અંતરના ચોકસાઇવાળા પ્રહારો.
જમીન પર પ્રહારો.
દરિયાઈ લક્ષ્યો સામે કામગીરી.
આંતરિક શસ્ત્રો ખાડી કેમ મહત્વપૂર્ણ?
AMCAની સ્ટીલ્થ ક્ષમતા જાળવવા માટે શસ્ત્રોનો સંગ્રહ મહત્વપૂર્ણ છે. સ્ટીલ્થ મોડમાં, વિમાનના બાહ્ય ભાગમાં શસ્ત્રોની સંખ્યા ન્યૂનતમ રાખવામાં આવશે. જ્યારે સ્ટીલ્થ ઓછું આવશ્યક હોય છે, ત્યારે વિમાનના બાહ્ય હાર્ડપોઇન્ટનો ઉપયોગ વધુ શસ્ત્રો અને બળતણ વહન કરવા માટે થઈ શકે છે. આનો અર્થ એ છે કે AMCA પાસે સ્ટીલ્થ કન્ફિગરેશન અને હેવી વેપન્સ કન્ફિગરેશન બંનેમાં ઓપરેશનલ લવચીકતા હશે.
AMCA કઈ અદ્યતન તકનીકો દર્શાવશે?
AMCAને પાંચમી પેઢીના ફાઇટરની મુખ્ય તકનીકોથી સજ્જ કરવાની યોજના છે.
સ્ટીલ્થ ટેકનોલોજી: રડારથી બચવા માટે ઓછી અવલોકનક્ષમ ડિઝાઇન.
અદ્યતન AESA રડાર: અદ્યતન AESA રડાર દૂરથી હવા અને જમીનના લક્ષ્યોને શોધવા અને ટ્રેક કરવા માટે એક મુખ્ય સેન્સર હશે.
સેન્સર ફ્યુઝન: પાઇલટને યુદ્ધભૂમિનું વધુ સ્પષ્ટ ચિત્ર પ્રદાન કરવા માટે વિવિધ સેન્સરમાંથી માહિતીને જોડવાની ક્ષમતા.
ઇલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધ: દુશ્મન રડાર, સંદેશાવ્યવહાર અને અન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક સિસ્ટમોને શોધવા, જામ કરવાની અથવા કાઉન્ટર કરવાની ક્ષમતા.
સુપરક્રૂઝ: આફ્ટરબર્નરના સતત ઉપયોગ વિના સુપરસોનિક ગતિ જાળવવાની ક્ષમતા એએમસીએના ડિઝાઇન લક્ષ્યોમાંની એક છે.
નેટવર્ક-કેન્દ્રિત યુદ્ધ: એએમસીએ એએમસીએને અન્ય લડવૈયાઓ, AWACS, ગ્રાઉન્ડ સિસ્ટમ્સ, ડ્રોન અને અન્ય પ્લેટફોર્મ સાથે જોડવા માટે નેટવર્ક થયેલ છે.
એઆઈ અને સોફ્ટવેર-વ્યાખ્યાયિત ક્ષમતાઓ એએમસીએમાં અદ્યતન સોફ્ટવેર અને એઆઈ-આધારિત સિસ્ટમોને સમાવવા માટે પણ કાર્ય ચાલી રહ્યું છે. ભવિષ્યના સોફ્ટવેર અપડેટ્સ એરક્રાફ્ટની ક્ષમતાઓને વધારશે.
AMCAનો સૌથી મોટો પડકાર: એન્જિન
કોઈપણ ફાઇટર જેટનું એન્જિન તેની સૌથી મહત્વપૂર્ણ ટેકનોલોજીઓમાંની એક છે. આ ક્ષેત્ર લાંબા સમયથી ભારત માટે એક પડકાર રહ્યું છે. કાવેરી એન્જિન પ્રોગ્રામ સમયસર ફાઇટર એન્જિન પહોંચાડવામાં નિષ્ફળ ગયો. ભારત હવે AMCA માટે હાઇ-થ્રસ્ટ એન્જિન વિકસાવવા માટે ફ્રાન્સની સફ્રાન સાથે સહયોગ કરી રહ્યું છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રસ્તાવિત એન્જિનની પ્રારંભિક ક્ષમતા આશરે 120 kN છે, જેને વધુ વધારીને 140 kN કરવાની યોજના છે. સફ્રાન 100% ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર માટે સંમત થયું છે, જેમાં એન્જિનના મહત્વપૂર્ણ હોટ સેક્શન માટેની ટેકનોલોજીનો સમાવેશ થાય છે.
9 પ્રોટોટાઇપ્સ, 12 વર્ષ અને 140 kNનો લક્ષ્યાંક
પ્રસ્તાવિત એન્જિન પ્રોગ્રામ 12 વર્ષના સમયગાળામાં નવ પ્રોટોટાઇપ એન્જિનના વિકાસની કલ્પના કરે છે. લક્ષ્ય શરૂઆતમાં આશરે 120 kN થ્રસ્ટ ઉત્પન્ન કરવાનું અને પછીથી ક્ષમતાને 140 kN સુધી વધારવાનું છે. જો આ કાર્યક્રમ સફળ થાય છે, તો ભારત માટે તેનું મહત્વ AMCA કરતા પણ વધારે હોઈ શકે છે. કારણ કે સફળ હાઇ-થ્રસ્ટ એન્જિન ટેકનોલોજી ભવિષ્યના અન્ય ફાઇટર એરક્રાફ્ટ અને એરોસ્પેસ પ્લેટફોર્મ માટે પણ આધાર બનાવી શકે છે.
AMCA Mk-1 અને Mk-2 વચ્ચે શું તફાવત છે?
AMCA ને તબક્કાવાર વિકસાવવાની યોજના છે. પ્રારંભિક AMCA Mk-1 એરક્રાફ્ટને વિદેશી એન્જિન વિકલ્પોની જરૂર પડી શકે છે, જ્યારે સ્વદેશી હાઇ-થ્રસ્ટ એન્જિન પછીના સંસ્કરણો માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. આ જ કારણ છે કે 120-140 kN રેન્જમાં સ્વદેશી એન્જિન એ AMCA પ્રોગ્રામનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ લાંબા ગાળાનો ધ્યેય છે.
ભારત માટે AMCAનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ
AMCA આગામી વર્ષોમાં ભારતીય વાયુસેનાની ફાઇટર ક્ષમતામાં એક નવી શ્રેણી ઉમેરી શકે છે. ચીન પાસે પહેલાથી જ J-20 જેવા ઓપરેશનલ સ્ટીલ્થ ફાઇટર છે. તેથી, ભારત માટે, સ્વદેશી પાંચમી પેઢીના સ્ટીલ્થ ફાઇટર માત્ર એક તકનીકી સિદ્ધિ જ નહીં પણ એક વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાત પણ છે.
વાસ્તવિક ગેમ ચેન્જર AMCA પોતે નહીં, પરંતુ તેનું એન્જિન હશે
ભારતે AMCAના એરફ્રેમ ડિઝાઇન, રડાર, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને શસ્ત્રોમાં નોંધપાત્ર ક્ષમતાઓ વિકસાવી છે. પરંતુ હાઇ-થ્રસ્ટ ફાઇટર એન્જિન સૌથી પડકારજનક ટેકનોલોજીકલ ક્ષેત્રોમાંનું એક છે. આ જ કારણ છે કે DRDO-સફ્રાન સહયોગને ફક્ત એન્જિન પ્રોજેક્ટ તરીકે જોવામાં આવતો નથી. જો ભારત આ કાર્યક્રમ દ્વારા હોટ સેક્શન, સિંગલ-ક્રિસ્ટલ બ્લેડ, ઉચ્ચ-તાપમાન સામગ્રી, ટર્બાઇન અને અદ્યતન એન્જિન નિયંત્રણો જેવી ટેકનોલોજીમાં વાસ્તવિક ડિઝાઇન ક્ષમતા મેળવે છે, તો તે ભારતના એરોસ્પેસ ક્ષેત્રને નોંધપાત્ર રીતે બદલી શકે છે.
AMCA એ ભારત માટે ફક્ત એક નવું ફાઇટર એરક્રાફ્ટ નથી. તે ભારતનું 5મી પેઢીનું એર કોમ્બેટ ઇકોસિસ્ટમ બનાવવાનો પ્રયાસ છે. સ્ટીલ્થ એરફ્રેમ, આંતરિક શસ્ત્રો ખાડી, AESA રડાર, સેન્સર ફ્યુઝન, ઇલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધ, નેટવર્ક-કેન્દ્રિત ક્ષમતાઓ અને ભવિષ્યના 120-140 kN વર્ગના સ્વદેશી એન્જિન સાથે, AMCA ભારતને પાંચમી પેઢીના ફાઇટર એરક્રાફ્ટ અને તેના મહત્વપૂર્ણ ટેકનોલોજીકલ ઇકોસિસ્ટમને પોતાના પર વિકસાવવા માટે સક્ષમ દેશોના ઉચ્ચ જૂથમાં ઉન્નત કરવાનો ઉદ્દેશ્ય ધરાવે છે. અને AMCA ની સાચી આત્મનિર્ભરતા ત્યારે ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે જ્યારે ભારત માત્ર સ્ટીલ્થ ફાઇટર બનાવશે નહીં પરંતુ તેના હૃદય એટલે કે એન્જિનની ડિઝાઇન અને ટેકનોલોજી પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ મેળવશે.
આ પણ વાંચો : ગોમતીપુરમાં જૂની અદાવતનો ખૂની ખેલ! યુવક પર જાહેર રસ્તા પર ત્રણ શખસોનો છરીથી જીવલેણ હુમલો
