Currency : વિશ્વમાં ક્યા ચલણની છે વધુ કિંમત?, જાણો કોણ નક્કી કરે છે મૂલ્ય
Currency : જ્યારે ડોલર વધુ મોંઘો થાય છે અથવા રૂપિયો ઘટે છે, ત્યારે સૌથી મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન એ છે કે, દેશના ચલણનું મૂલ્ય કોણ નક્કી કરે છે? શું સરકાર એક જ ક્રમમાં તેના ચલણને મજબૂત કે નબળું બનાવી શકે છે, કે પછી આ બધું બજારનો ખેલ છે? આ સમગ્ર પ્રક્રિયા પાછળ ઘણા આર્થિક પરિબળો કામ કરી રહ્યા છે, જેમાં માંગ અને પુરવઠાથી લઈને વ્યાજ દરો અને રાજકીય પરિસ્થિતિઓનો સમાવેશ થાય છે. પરંતુ વાસ્તવિક ચિત્ર વધુ રસપ્રદ છે.
ચલણનું મૂલ્ય નક્કી કરવા માટેની વાસ્તવિક વ્યવસ્થા શું?
દેશના ચલણનું મૂલ્ય બજારની માંગ અને પુરવઠા દ્વારા સીધું નક્કી થાય છે. જ્યારે ચલણની માંગ વધે છે, ત્યારે તેનું મૂલ્ય વધે છે, અને જ્યારે માંગ ઘટે છે, ત્યારે તેનું મૂલ્ય ઘટે છે. વિદેશી વેપાર, રોકાણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવહારો સતત આ માંગ-પુરવઠા ગતિશીલતાને પ્રભાવિત કરે છે.
માગ અને પુરવઠો શા માટે આટલો મહત્વપૂર્ણ ?
જો કોઈ દેશ વધુ નિકાસ કરે છે, તો વિદેશી કંપનીઓ તે દેશના ચલણની માંગ કરે છે. આ તે ચલણની માંગ વધારે છે અને તેના મૂલ્યને મજબૂત બનાવે છે. તેનાથી વિપરીત, જો આયાત વધારે હોય, તો વિદેશી ચલણની જરૂરિયાત વધે છે, અને સ્થાનિક ચલણ નબળું પડે છે. આ જ કારણ છે કે ચલણ માટે વેપાર સંતુલન મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
અર્થવ્યવસ્થાનો પ્રભાવ
મજબૂત અર્થતંત્રો ધરાવતા ચલણોમાં રોકાણકારોનો વધુ વિશ્વાસ હોય છે. સારી GDP વૃદ્ધિ, ઓછી ફુગાવો અને સારો રોજગાર દર ચલણને મજબૂત બનાવે છે. જો કે, આર્થિક મંદી, ઊંચું દેવું અને ઊંચું ફુગાવા ચલણને નબળું પાડે છે.
વ્યાજ દરો કેમ કરે છે રમતમાં બદલાવ ?
જ્યારે કોઈ દેશમાં વ્યાજ દર ઊંચા હોય છે, ત્યારે વિદેશી રોકાણકારો ત્યાં રોકાણ કરવાનું પસંદ કરે છે. આનાથી તે દેશના ચલણની માંગ વધે છે. આ જ કારણ છે કે કેન્દ્રીય બેંકો વ્યાજ દરોને સમાયોજિત કરીને પરોક્ષ રીતે ચલણને પ્રભાવિત કરે છે.
સરકાર અને કેન્દ્રીય બેંકની ભૂમિકા
જો કે, બજાર મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે, સરકાર અને કેન્દ્રીય બેંકોને સંપૂર્ણપણે બાકાત રાખવામાં આવતી નથી. ભારતમાં, RBI જરૂર પડ્યે ડોલર ખરીદી અથવા વેચીને રૂપિયાને સ્થિર રાખવાનો પ્રયાસ કરે છે. અચાનક મોટા ઘટાડા અથવા વધારાને રોકવા માટે આને બજાર હસ્તક્ષેપ કહેવામાં આવે છે.
રાજકીય સ્થિરતા મહત્વપૂર્ણ
રાજકીય સ્થિરતા રોકાણકારોનો વિશ્વાસ વધારે છે. જ્યાં સરકારો સ્થિર અને સ્પષ્ટ નીતિઓ ધરાવે છે, ત્યાં વિદેશી રોકાણનો પ્રવાહ આવે છે અને ચલણ મજબૂત બને છે. રાજકીય અસ્થિરતા અથવા મોટા વિવાદો રોકાણકારોને અટકાવે છે, ચલણ પર દબાણ લાવે છે.
ફ્લોટિંગ અને ફિક્સ્ડ સિસ્ટમ્સ વચ્ચેનો તફાવત
ભારત જેવા દેશોમાં ફ્લોટિંગ એક્સચેન્જ રેટ સિસ્ટમ છે, જ્યાં ચલણનું મૂલ્ય બજાર દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. કેટલાક દેશો, જેમ કે સાઉદી અરેબિયા, એક નિશ્ચિત સિસ્ટમનું પાલન કરે છે, જ્યાં સરકાર તેના ચલણને એક નિશ્ચિત મૂલ્ય પર બાંધે છે.
આ પણ વાંચો : કોકરોચ જનતા પાર્ટીનું ઈન્ટરનેટ પર તોફાન જોઈ નેતાઓમાં ફફડાટ, જાણો શું કહી રહ્યા છે ભારતના નેતા
