HD News Desk, 17 ઓગસ્ટ 2025: ભારત સરકારે ૧૪ ઓગસ્ટને Partition Horrors Remembrance Day તરીકે જાહેર કર્યો છે. આ દિવસનો હેતુ વિદ્યાર્થીઓ અને સમાજને યાદ અપાવવાનો છે કે ભારત-પાકિસ્તાનના વિભાજન (૧૯૪૭) એ લાખો લોકોના જીવન પર કેટલી ઊંડી અસર કરી હતી. NCERT દ્વારા ધોરણ ૬-૮ ના મધ્યમ અને માધ્યમિક વર્ગો માટે પાર્ટીશન હોરરન્સ પર એક ખાસ મોડ્યુલ, રિમેમ્બરન્સ ડે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. આનો અર્થ એ થયો કે હવે મધ્યમ અને માધ્યમિક શાળાઓના બાળકોને તેમના અભ્યાસમાં ૧૯૪૭ માં સ્વતંત્રતા સમયે થયેલા વિભાજનને કારણે લોકોને કઈ મુશ્કેલીઓ અને વેદનાઓનો સામનો કરવો પડ્યો હતો અને તેમાંથી આપણે શું શીખવું જોઈએ તે વિશે પણ શીખવવામાં આવશે.
NCERT ના એક ખાસ મોડ્યુલમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે ભારતનું વિભાજન કોઈ એક વ્યક્તિના કારણે થયું ન હતું. આ માટે ત્રણ લોકો/પક્ષો જવાબદાર હતા –
મુહમ્મદ અલી જિન્ના – જેમણે વિભાજનની માંગણી કરી હતી.
કોંગ્રેસ – જેણે વિભાજન સ્વીકાર્યું.
લોર્ડ માઉન્ટબેટન – જેમણે તેનો અમલ કર્યો.
બ્રિટિશ સરકાર શું ઇચ્છતી હતી
મોડ્યુલ મુજબ, ભારતનું વિભાજન ખોટી વિચારસરણીને કારણે થયું. મુસ્લિમ લીગે ૧૯૪૦માં લાહોરમાં એક બેઠક યોજી હતી. ત્યાં જિન્નાએ કહ્યું હતું કે હિન્દુઓ અને મુસ્લિમો અલગ અલગ ધર્મો, રીતરિવાજો, સાહિત્ય અને નાયકો ધરાવતા સમુદાયો છે. બ્રિટિશ સરકાર ઇચ્છતી હતી કે ભારત સ્વતંત્ર હોય પણ વિભાજિત ન થાય. તેમણે એક યોજના બનાવી હતી જેમાં ભારતને ડોમિનિયનનો દરજ્જો આપવાની વાત કરવામાં આવી હતી. એટલે કે, બ્રિટિશ રાજા ફક્ત નામમાં જ ભારતના વડા રહેશે, પરંતુ દેશનો વાસ્તવિક વહીવટ ભારતીયોના હાથમાં રહેશે. ઉપરાંત, વિવિધ પ્રાંતોને આ ડોમિનિયનનો ભાગ બનવાનો કે ન બનવાનો વિકલ્પ આપવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ કોંગ્રેસે આ યોજનાને નકારી કાઢી.
ભારતના ભાગલા: નેતાઓના મંતવ્યો અને પરિણામો
NCERT ના આ ખાસ મોડ્યુલ મુજબ, સ્વતંત્રતા સમયે દેશના મોટા નેતાઓના ભાગલા વિશે અલગ અલગ મંતવ્યો હતા. સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ શરૂઆતમાં ભાગલાના પક્ષમાં નહોતા. પરંતુ પછીથી તેમણે તેને બળજબરીથી લીધેલી દવાની જેમ સ્વીકારી લીધું. જુલાઈ 1947 માં બોમ્બેમાં એક સભામાં તેમણે કહ્યું હતું કે- “દેશ યુદ્ધનું મેદાન બની ગયું છે, બંને સમુદાયો હવે શાંતિથી સાથે રહી શકતા નથી. ભાગલા ગૃહયુદ્ધ કરતાં વધુ સારા છે.”
ભારતના છેલ્લા વાઇસરોય રહેલા લોર્ડ માઉન્ટબેટને કહ્યું હતું કે, “મેં ભારતનું ભાગલા પાડ્યા નથી. ભારતીય નેતાઓએ પોતે તેને સ્વીકાર્યું હતું. મારું કામ ફક્ત તેને શાંતિથી અમલમાં મૂકવાનું હતું. ઉતાવળની ભૂલ મારી હતી, પરંતુ ત્યારબાદ થયેલી હિંસાની જવાબદારી ભારતીયોની હતી.” મહાત્મા ગાંધી ભાગલાના વિરોધી હતા. તેમણે 9 જૂન 1947 ના રોજ પ્રાર્થના સભામાં કહ્યું હતું કે- “જો કોંગ્રેસ ભાગલા સ્વીકારે છે, તો તે મારી સલાહ વિરુદ્ધ હશે. પરંતુ હું હિંસા કે ગુસ્સાથી તેનો વિરોધ નહીં કરું.” આ હોવા છતાં, પરિસ્થિતિ એવી હતી કે નેહરુ અને પટેલે ગૃહયુદ્ધના ડરથી ભાગલા સ્વીકાર્યા. મહાત્મા ગાંધીએ પણ પોતાનો વાંધો છોડી દીધો અને ૧૪ જૂન ૧૯૪૭ના રોજ કોંગ્રેસ કાર્યકારી સમિતિની બેઠકમાં તેમણે અન્ય નેતાઓને ભાગલા માટે સંમત થવા માટે મનાવી લીધા.
માઉન્ટબેટનની ઉતાવળ અને તેના પરિણામો
મોડ્યુલ મુજબ, લોર્ડ માઉન્ટબેટને એક મોટી ભૂલ કરી. તેમણે સત્તા હસ્તાંતરણની તારીખ જૂન ૧૯૪૮ થી ઘટાડીને ઓગસ્ટ ૧૯૪૭ કરી. એટલે કે સમગ્ર કાર્ય માટે ફક્ત ૫ અઠવાડિયા ઉપલબ્ધ હતા. સરહદોનું વિભાજન પણ ઉતાવળમાં કરવામાં આવ્યું હતું. પરિસ્થિતિ એવી હતી કે ૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૪૭ પછીના બે દિવસ સુધી, પંજાબના લાખો લોકોને ખબર નહોતી કે તેઓ ભારતમાં છે કે પાકિસ્તાનમાં. આ ઉતાવળને એક મોટી બેદરકારી માનવામાં આવતી હતી.
ભાગલા પછી કાશ્મીર સૌથી મોટી સમસ્યા છે
ભાગલા પછી પણ હિન્દુઓ અને મુસ્લિમો વચ્ચેનો દ્વેષ સમાપ્ત થયો નહીં. તે જ સમયે, કાશ્મીરનો મુદ્દો ઉભો થયો, જે પહેલાં ક્યારેય નહોતો. આ ભારતની વિદેશ નીતિ માટે સૌથી મોટો પડકાર બની ગયો. ઘણા દેશોએ કાશ્મીરના નામે પાકિસ્તાનને ટેકો આપીને ભારત પર દબાણ લાવવાનું શરૂ કર્યું.
“Partition Horror Remembrance Day”
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ “Partition Horror Remembrance Day” ઉજવવાની જાહેરાત કરી. તેમણે કહ્યું- “વિભાજનનું દુ:ખ ક્યારેય ભૂલી શકાય નહીં. લાખો બહેનો અને ભાઈઓ બેઘર બન્યા અને ઘણા લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા. આ દિવસ દર વર્ષે 14 ઓગસ્ટે આપણા લોકોના સંઘર્ષ અને બલિદાનની યાદમાં ઉજવવામાં આવશે.”
કોંગ્રેસે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા
કોંગ્રેસ કહે છે કે NCERT મોડ્યુલમાં સત્ય સંપૂર્ણપણે કહેવામાં આવ્યું નથી. પાર્ટી પ્રવક્તા પવન ખેરાએ કહ્યું કે જો ભાગલા માટે કોંગ્રેસ અને જિન્નાને જવાબદાર ઠેરવવામાં આવ્યા હોય, તો આ એક અધૂરી વાર્તા છે..
આ પણ વાંચો: મહાન સ્વિમિંગ ચેમ્પિયનના ઘરે ચોથી વખત ચોરી, પરિવાર ભયથી ધ્રૂજી રહ્યો છે: જાણો શું શું ચોરાયું
