સિગારેટ-ગુટખા-પાન મસાલા પર વધશે ટેક્સ! સરકાર લાવી રહી છે નવો ‘હેલ્થ સિક્યુરિટી-નેશનલ સિક્યુરિટી સેસ’ બિલ

કેન્દ્ર સરકાર તમાકુ ઉત્પાદનો જેવા કે સિગારેટ, પાન મસાલા અને ગુટખા પર ટેક્સ વધારવાની તૈયારી કરી રહી છે. વળતર સેસ (Compensation Cess) સમાપ્ત થાય તે પહેલાં સરકાર એક નવો ‘હેલ્થ સિક્યુરિટી-નેશનલ સિક્યુરિટી સેસ’ લાગુ કરવા માંગે છે, જેથી આ ઉત્પાદનો પરનો કુલ ટેક્સ ઓછો ન થાય. આ સેસ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને જાહેર આરોગ્ય માટેના ફંડિંગને મજબૂત કરશે.
તમાકુ પ્રોડક્ટ્સ પર ટેક્સનો બોજ વધારવાની તૈયારી
સરકાર તમાકુ સાથે જોડાયેલા ઉત્પાદનો જેવા કે સિગારેટ, પાન મસાલા અને ગુટખા પર ટેક્સનો બોજ વધારવાની તૈયારીમાં છે. તેનું સૌથી મોટું કારણ એ છે કે GST વ્યવસ્થા હેઠળ લગાવવામાં આવતો વળતર સેસ (Compensation Cess) જલ્દી જ સમાપ્ત થવાનો છે. સરકાર ઈચ્છે છે કે આ સેસ હટ્યા પછી આ ઉત્પાદનો પરનો કુલ ટેક્સ ઓછો ન થઈ જાય, તેથી એક નવો સેસ લાવવાની યોજના બનાવવામાં આવી છે.
નવા બિલ અને એક્સાઇઝ કાયદામાં ફેરફારનો પ્રસ્તાવ
નાણા મંત્રી નિર્મલા સીતારમણ સોમવારે સંસદમાં ‘હેલ્થ સિક્યુરિટી નેશનલ સિક્યુરિટી સેસ બિલ, 2025’ અને સાથે જ **સેન્ટ્રલ એક્સાઇઝ એક્ટમાં સંશોધન (સુધારા)**નો પ્રસ્તાવ રજૂ કરશે.
-
હેતુ: સરકારનો હેતુ છે કે વળતર સેસની જગ્યાએ એક નવો સેસ લગાવવામાં આવે જેથી તમાકુ પ્રોડક્ટ્સ અને પાન મસાલા પર ટેક્સનો કુલ દર પહેલાની જેમ જ જળવાઈ રહે.
-
કેબિનેટની મંજૂરી: કેબિનેટે તાજેતરમાં આ બંને પ્રસ્તાવોને મંજૂરી આપી દીધી છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, સરકાર એ વાતની ખાતરી કરવા માંગે છે કે વળતર સેસ હટ્યા પછી તમાકુ પ્રોડક્ટ્સ પર લાગતો કુલ ટેક્સ ઓછો ન થાય.
નવો સેસ શા માટે લાવવામાં આવી રહ્યો છે?
ડ્રાફ્ટ બિલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે આ સેસ દેશની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા તથા જાહેર આરોગ્યના ખર્ચાઓને પહોંચી વળવા માટે વધારાના સંસાધનો એકત્ર કરવાની દિશામાં એક પગલું છે. આ સેસ તે મશીનો અથવા પ્રક્રિયાઓ પર લગાવવામાં આવશે, જેના દ્વારા નિર્ધારિત (specified) ઉત્પાદનો બનાવવામાં આવે છે.
ડિફેન્સ બજેટમાં 20% વધારાની અપેક્ષા
રક્ષા મંત્રાલયને આશા છે કે આવનારા બજેટમાં તેના ફંડિંગમાં લગભગ 20 ટકા સુધીનો વધારો કરવામાં આવશે, જેથી દેશની સુરક્ષા ક્ષમતા વધુ મજબૂત કરી શકાય. આ નવો સેસ પણ રક્ષા ક્ષેત્ર માટે વધારાનું ફંડિંગ એકત્ર કરવામાં મદદ કરશે.
GST અને વળતર સેસની સ્થિતિ
-
GST માળખું: સપ્ટેમ્બરમાં સરકારે GST માળખામાં મોટો ફેરફાર કર્યો. અગાઉ 28 ટકાનો ટેક્સ સ્લેબ હતો, જેને હટાવીને કેટલાક ઉત્પાદનો પર 40 ટકાનો વિશેષ ટેક્સ લગાવવામાં આવ્યો. આ દર હવે તમાકુ ઉત્પાદનો, એરેટેડ વોટર, કાર્બોનેટેડ ડ્રિંક્સ, કેફીનયુક્ત ડ્રિંક્સ, મોટી કાર, 350ccથી વધુવાળી મોટરસાયકલો, ખાનગી ઉપયોગ માટેના વિમાન અને યાટ પર લાગુ છે.
-
વળતર સેસ (Compensation Cess): GST લાગુ થવા પર રાજ્યોને રેવન્યુના નુકસાનની ભરપાઈ કરવા માટે આ સેસ માત્ર 5 વર્ષ સુધી (જૂન 2022 સુધી) લાગુ કરવાનો હતો. પરંતુ કોવિડ-19 દરમિયાન રાજ્યોને થયેલા ભારે નાણાકીય નુકસાનની ભરપાઈ માટે તેને વધારીને માર્ચ 2026 સુધી અથવા ઉધાર લીધેલા પૂરા પૈસાની અદાયગી ન થાય ત્યાં સુધી લંબાવવામાં આવ્યો હતો.
હવે, જેમ જેમ વળતર સેસ સમાપ્તિની નજીક આવી રહ્યો છે, સરકાર તે ઉત્પાદનો પર નવો લેવી (સેસ + ટેક્સ) લાવવાની તૈયારીમાં છે, જેમાંથી પહેલા મોટી ટેક્સ આવક થતી હતી.












