ન્યાય પ્રણાલી સામે સવાલ: રામ રહીમની વારંવાર પેરોલ અને કુલદીપ સેંગરની સજા સસ્પેન્ડ – જાણો શું છે સમગ્ર વિવાદ

નવી દિલ્હીઃ 25 ડિસેમ્બર, 2025: ડેરા સચ્ચા સૌદાના પ્રમુખ ગુરમીત રામ રહીમ સિંહ ઈંસા એક સજા પામેલો ગુનેગાર છે, જેને વર્ષ 2017માં બે મહિલા અનુયાયીઓ સાથે બળાત્કારના કેસમાં દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યો હતો. આ ઉપરાંત, એક પત્રકારની હત્યાના આરોપમાં પણ તેને સજા ફટકારવામાં આવી છે. તેને દોષિત જાહેર કર્યા બાદ 20 વર્ષની જેલની સજા થઈ હતી, પરંતુ વારંવાર પેરોલ અને ફર્લો મળવાને કારણે તે જેલની બહાર આવતો રહ્યો છે. તેવી જ રીતે યુપીમાં પૂર્વ ભાજપ ધારાસભ્ય કુલદીપ સિંહ સેંગરને વર્ષ 2017માં ઉન્નાવ દુષ્કર્મ કેસમાં દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યો હતો. તેને એક સગીર બાળકી સાથે બળાત્કાર અને અપહરણના કેસમાં આજીવન કેદની સજા મળી હતી. પરંતુ તાજેતરમાં હાઈકોર્ટે તેની સજા સસ્પેન્ડ કરી દીધી છે. આવા મામલાઓને કારણે અનેક સવાલો ઉઠી રહ્યા છે કે, શું ખરેખર મહિલાઓ દેશમાં સુરક્ષિત છે?

બાબાને પેરોલ મળવાનું કારણ

રામ રહીમને મળતી આઝાદીને હરિયાણા સરકારની મહેરબાની તરીકે જોવામાં આવે છે. આની પાછળ રાજકીય પ્રભાવની આશંકા પણ છે. રામ રહીમને અત્યાર સુધીમાં 12 થી વધુ વખત પેરોલ મળી ચૂકી છે, જેમાં 2025 માં પણ 30 દિવસની પેરોલ સામેલ છે. આ બાબત મહિલાઓની સુરક્ષા અને ન્યાય વ્યવસ્થા પર સવાલો ઊભા કરે છે. નવાઈની વાત એ છે કે, દર વખતે દુષ્કર્મી બાબાને સારા વર્તન અને પારિવારિક કારણોના આધારે પેરોલ આપવામાં આવે છે, જેવો હરિયાણા સરકાર દાવો કરે છે. પરંતુ ટીકાકારો કહે છે કે ડેરા સચ્ચા સૌદાનો મોટો અનુયાયી આધાર રાજકીય પક્ષોને પ્રભાવિત કરે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, 2024માં હરિયાણાની ચૂંટણી પહેલા 20 દિવસની પેરોલ આપવામાં આવી હતી, જેમાં ચૂંટણીલક્ષી પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ ન લેવાની શરત હતી. પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટે ઘણી વખત પેરોલ પર રોક લગાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ સરકાર ફરીથી પેરોલ આપતી રહી. આ પહેલા ત્યાં જેલના નિયમોમાં સુધારો પણ કરવામાં આવ્યો હતો. વર્ષ 2023માં બીબીસીના રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે રામ રહીમે ગયા વર્ષનો ત્રીજો ભાગ જેલની બહાર વિતાવ્યો હતો. આ પ્રક્રિયા જેલના નિયમો હેઠળ છે, પરંતુ તેમાં પારદર્શિતાનો અભાવ છે.

રાજકીય કનેક્શન અને પેરોલ

ડેરા સચ્ચા સૌદાના લાખો અનુયાયીઓ હરિયાણા અને પંજાબમાં વોટ બેંક માનવામાં આવે છે, જેના કારણે રામ રહીમને પેરોલ મેળવવામાં સરળતા રહે છે. અહેવાલમાં 2022માં રિપોર્ટ આવ્યો હતો કે રાજકીય નેતાઓ રામ રહીમને મળવા જાય છે. 2025માં એપ્રિલમાં 21 દિવસની ફર્લો આપવામાં આવી હતી, જેમાં તે ભારે સુરક્ષા સાથે જેલમાંથી બહાર આવ્યો હતો. કોંગ્રેસ જેવા વિરોધ પક્ષોએ ચૂંટણી પંચને ફરિયાદ કરી હતી કે, આ મતોને પ્રભાવિત કરી શકે છે. પેરોલ દરમિયાન રામ રહીમ ડેરા મુખ્યાલયમાં રહે છે અને અનુયાયીઓને મળે છે. એવામાં આ સવાલ ઉઠે છે કે શું પેરોલનો દુરુપયોગ થઈ રહ્યો છે?

અદાલતી હસ્તક્ષેપની અસર

પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટે 2024માં રામ રહીમની પેરોલ પર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા અને કહ્યું હતું કે, કોર્ટની પરવાનગી વગર આગળ પેરોલ આપવામાં ન આવે. કોર્ટે માર્ચ 2024માં સરન્ડર કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો, પરંતુ તેમ છતાં નવા પેરોલ મળી ગઈ. કેટલાક મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, રામ રહીમ 1990થી ડેરા પ્રમુખ છે અને તેની સામે ઘણા કેસ છે. પેરોલ વિરુદ્ધ અરજીઓ દાખલ થતી રહે છે, પરંતુ રાજ્ય સરકાર પાસે પેરોલ આપવાનો અધિકાર છે. આ દર્શાવે છે કે કાયદાકીય પ્રક્રિયામાં રાજકીય દખલ હોઈ શકે છે. મહિલા અધિકાર સંગઠનો આનો વિરોધ કરી રહ્યા છે.

એવો જ છે કુલદીપ સિંહ સેંગરનો મામલો

કુલદીપ સિંહ સેંગર યુપીનો પૂર્વ ભાજપ ધારાસભ્ય છે. તેને 2017 ઉન્નાવ દુષ્કર્મ કેસમાં દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યો હતો. એક સગીર બાળકી સાથે બળાત્કાર અને અપહરણના આરોપમાં તેને આજીવન કેદની સજા થઈ હતી. વર્ષ 2019માં દિલ્હીની કોર્ટે સજા સંભળાવી હતી, પરંતુ 2025માં દિલ્હી હાઈકોર્ટે સજા સસ્પેન્ડ કરી દીધી હતી. સેંગર પર પીડિતાના પિતાની હત્યા કરાવવાનો પણ આરોપ હતો. આ કેસ સમગ્ર દેશમાં ચર્ચામાં રહ્યો હતો, કારણ કે પીડિતાએ આત્મવિલોપનનો પ્રયાસ કર્યો હતો. સેંગર હજુ પણ અન્ય સજાઓને કારણે જેલમાં છે.

સજા સસ્પેન્ડ થવાનું કારણ

દિલ્હી હાઈકોર્ટે કહ્યું કે સેંગર તે સમયે ધારાસભ્ય હતો, પરંતુ POCSO એક્ટની કલમ 5(c) હેઠળ ‘પબ્લિક સર્વન્ટ’ ગણવામાં આવતા નથી, કારણ કે ગુનો સત્તાવાર ડ્યુટીમાં થયો ન હતો. કોર્ટે આજીવન કેદ સસ્પેન્ડ કરી અને જામીન આપ્યા, પરંતુ તે અન્ય કેસોમાં જેલમાં રહેશે. ‘લાઈવ લો’ રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે કલમ 5(c) લાગુ પડતી નથી. સીબીઆઈએ આ નિર્ણય સામે સુપ્રીમ કોર્ટમાં જવાનો નિર્ણય કર્યો છે. આ નિર્ણય પીડિતા માટે આંચકો છે, જે ન્યાયની લડાઈ લડી રહી છે.

કાયદાકીય આધાર અને ચર્ચા

કોર્ટે કહ્યું કે સેંગરને પબ્લિક સર્વન્ટ ન માનવાથી સજા ઓછી થઈ શકે છે, પરંતુ તે જેલમાં જ રહેશે. રિપોર્ટ્સ અનુસાર, આ સામુહિક દુષ્કર્મનો મામલો હતો જેમાં સેંગર મુખ્ય આરોપી હતો. સોશિયલ મીડિયા પર આ નિર્ણયની ટીકા થઈ રહી છે, લોકો કહી રહ્યા છે કે આ મહિલાઓની સુરક્ષાને નબળી પાડે છે. સીબીઆઈનું સુપ્રીમ કોર્ટમાં જવું દર્શાવે છે કે મામલો હજુ પૂરો થયો નથી. આ કેસ રાજકીય પ્રભાવનું પણ ઉદાહરણ છે.

પીડિતાની સ્થિતિ અને પ્રભાવ

ઉન્નાવ કેસની પીડિતાએ ઘણી વખત ન્યાય માટે વિનંતી કરી હતી, પરંતુ સેંગરની સજા સસ્પેન્ડ થવાથી તેને ઘણી નિરાશા થઈ છે. એક રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ઘટના સમયે સત્તાધારી પક્ષનો ધારાસભ્ય હોવાથી કુલદીપ સિંહ સેંગરને ફાયદો મળ્યો હતો. પીડિતાના પરિવાર પર હુમલા થયા. પોલીસ કસ્ટડીમાં તેના પિતાનું મોત થયું. એક માર્ગ અકસ્માતમાં પીડિતા ગંભીર રીતે ઘાયલ થઈ હતી, જ્યારે તેની કાકી અને અન્ય એક સંબંધીનું મોત થયું હતું. હવે દુષ્કર્મના દોષિત સેંગરને જામીન આપવાના નિર્ણયથી મહિલા અધિકાર સંગઠનો નારાજ છે અને આગળ અપીલ કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે. આ દર્શાવે છે કે, કાયદાકીય પ્રક્રિયામાં ટેક્નિકલ આધાર પર રાહત મળી શકે છે. કુલદીપ સિંહ સેંગર હજુ પણ અન્ય આરોપોમાં ફસાયેલો છે.

પેરોલની જોગવાઈઓ

ભારતમાં પેરોલ પ્રિઝન એક્ટ 1894 અને 1900 હેઠળ આપવામાં આવે છે, જેમાં દરેક રાજ્યના પોતાના નિયમો છે. ‘આઈપ્લીડર્સ’ બ્લોગ અનુસાર, સારા વર્તનવાળા કેદીઓને પેરોલ મળી શકે છે, પરંતુ દુષ્કર્મ જેવા ગંભીર ગુનાઓમાં નિયંત્રણો છે. કેદીએ ઓછામાં ઓછું એક વર્ષ જેલમાં વિતાવવું જરૂરી છે. પેરોલ એક મહિના સુધીની હોઈ શકે છે, ખાસ કિસ્સાઓમાં વધુ પણ હોય છે. પરંતુ મહારાષ્ટ્ર જેવા કેટલાક રાજ્યોમાં રેપ કન્વિક્ટ્સ (બળાત્કારના દોષિતો)ને પેરોલ આપવામાં આવતી નથી. આ સુવિધા સામાજિક પુનર્વસન માટે છે, પરંતુ તેનો દુરુપયોગ થાય છે.

રેપ દોષિતો માટે વિશેષ નિયમો

ઘણા મીડિયા રિપોર્ટ્સ અને અન્ય સ્ત્રોતો પરથી જાણવા મળે છે કે દુષ્કર્મ અને હત્યાના દોષિતોએ પેરોલ માટે સારું વર્તન બતાવવું પડે છે. રાજસ્થાન પ્રિઝન રૂલ્સમાં એસિડ એટેક, રેપ અને લૂંટના દોષિતોને સ્પેશિયલ પેરોલ મળતી નથી. પરંતુ હરિયાણામાં રામ રહીમને મળી રહી છે, જે રાજ્યના નિયમો પર આધારિત છે. પેરોલ કેદીની સ્થિતિ બદલતી નથી, માત્ર અસ્થાયી રાહત આપે છે. આ જોગવાઈઓ પુનર્વસન માટે છે, પરંતુ મહિલાઓની સુરક્ષા પર આનાથી અસર પડે છે.

અદાલતોમાં રાહત મેળવવાના આધારો

ભારતમાં દુષ્કર્મના દોષિતોને અપીલ, જામીન અથવા સજા સસ્પેન્શન દ્વારા રાહત મળી શકે છે. એક લૉ વેબસાઈટ અનુસાર, ટેક્નિકલ આધાર જેમ કે POCSO સેક્શનની વ્યાખ્યા પર સજા સસ્પેન્ડ થઈ શકે છે. સુપ્રીમ કોર્ટે બિલકિસ બાનો કેસમાં દોષિતોની મુક્તિ રદ કરી હતી, કારણ કે નિયમોનું ઉલ્લંઘન થયું હતું. રાહત માટે પુરાવાઓનો અભાવ અથવા કાયદાકીય ખામીઓ આધાર બને છે. પરંતુ પીડિતાના અધિકારો પણ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.

કાયદાકીય સુધારા અને પડકારો

વર્ષ 2013 અને 2018માં બળાત્કારના કાયદામાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાં સજા વધારવામાં આવી હતી, પરંતુ પેરોલના નિયમો જૂના છે. સિસ્ટમ પીડિતાઓ સાથે છેતરપિંડી કરે છે. દોષિતોને રાહત મળવાથી ફરીથી ગુનો થવાની આશંકા વધે છે. સુધારાની જરૂર છે કે ગંભીર ગુનાઓમાં પેરોલ કડક હોય

સમાજ પર અસર

આવા કિસ્સાઓથી મહિલાઓમાં ડર વધે છે અને ન્યાય પરનો વિશ્વાસ ઓછો થાય છે. ફેસબુક અને અન્ય પ્લેટફોર્મ પર લોકો વિરોધ વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. રામ રહીમ અને સેંગર જેવા કેસ દર્શાવે છે કે રાજકીય પ્રભાવ કાયદો અને ન્યાયને પ્રભાવિત કરે છે. પીડિતાઓને વળતર અને સુરક્ષા મળવી જોઈએ, જેવું કાયદો કહે છે. પરંતુ અમલીકરણમાં કમી છે. સમાજને જાગૃત થવાની જરૂર છે.

આગળની શક્યતાઓ

સીબીઆઈ સેંગર કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટ જઈ રહી છે, જે નિર્ણય બદલી શકે છે. રામ રહીમની પેરોલ પર હાઈકોર્ટ કડકાઈ બતાવી શકે છે. કાયદાકીય નિષ્ણાતો કહે છે કે પેરોલ નિયમોમાં સમાનતા લાવવી જોઈએ. આ મહિલાઓની સુરક્ષા માટે જરૂરી છે. ભવિષ્યમાં સુધારા થઈ શકે છે.

પારદર્શિતા વધારવાની જરૂર

રામ રહીમ અને સેંગર જેવા કિસ્સાઓ પરથી સ્પષ્ટ છે કે કાયદાકીય જોગવાઈઓનો દુરૂપયોગ થઈ રહ્યો છે. પેરોલ અને રાહત માટે પારદર્શિતા વધારવી જોઈએ. પીડિતાઓના અધિકારો મજબૂત કરવાની જરૂર છે. સમાજ અને સરકારે મળીને કામ કરવું પડશે. તો જ ન્યાય વ્યવસ્થા મજબૂત થશે.

આ પણ વાંચોઃ બાંગ્લાદેશમાં હિન્દુ યુવકની હત્યા પર જ્હાન્વી કપૂર રોષે ભરાઈ: આ ઘટનાને ગણાવ્યો ‘નરસંહાર’, સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ વાઇરલ

આ પણ વાંચોઃ ગુગલ પર ફક્ત ‘67’ ટાઇપ કરો અને ચોંકી જશો, આ ટ્રિક એકવાર જરૂર અજમાવો