વકીલ છે મમતા બેનર્જી, પણ તેઓ આજે સુપ્રીમ કોર્ટમાં પોતાની દલીલો રજૂ કરી શકશે નહીં! જાણો કાયદો

પશ્ચિમ બંગાળમાં મતદાર યાદીઓના સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) સામે મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જીની અરજી પર સુપ્રીમ કોર્ટ આજે સુનાવણી કરશે. આ દરમિયાન, એવા અહેવાલ છે કે મમતા બેનર્જી રૂબરૂ હાજર રહી શકે છે. તેમના વકીલો દ્વારા, તેમણે સુપ્રીમ કોર્ટમાં એક વચગાળાની અરજી દાખલ કરી છે જેમાં રૂબરૂમાં પોતાની દલીલો રજૂ કરવાની પરવાનગી માંગવામાં આવી છે.

સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, મમતા બેનર્જીને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પ્રવેશવા માટે પાસ જારી કરવામાં આવ્યો છે. એવા સંકેતો પણ મળી રહ્યા છે કે તેઓ સીધા મુખ્ય ન્યાયાધીશ પાસેથી પરવાનગી માંગી શકે છે. જોકે, પ્રશ્ન એ છે કે શું કાયદો આની પરવાનગી આપે છે? મમતાએ LLB કર્યું છે, પરંતુ તે એડવોકેટ નથી, એટલે કે તે પ્રેક્ટિસ કરતી વકીલ નથી. એવું કહી શકાય કે જો મમતા આજે સુપ્રીમ કોર્ટની કાર્યવાહીમાં ભાગ લેશે, તો તે વકીલ તરીકે નહીં, પરંતુ અરજદાર તરીકે ભાગ લેશે.

શું LLB કરવાથી કોર્ટમાં દલીલ કરવાનો અધિકાર મળે છે?

સીધો જવાબ છે ના. દેશમાં LLB ડિગ્રી એ માત્ર એટલું સાબિત કરે છે કે કોઈ વ્યક્તિએ કાયદાનો અભ્યાસ કર્યો છે, પરંતુ તે આપમેળે અદાલતમાં કેસ લડવાનો, જજ સમક્ષ દલીલો કરવાનો અથવા વકાલતનામું દાખલ કરવાનો અધિકાર આપતી નથી. અદાલતમાં દલીલ કરવાનો અધિકાર Advocates Act, 1961 અને Bar Council of India (BCI) ના નિયમો દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.

મમતા બેનર્જીએ શું કર્યું અને શું ન કર્યું?

મમતા બેનર્જી કાયદામાં સ્નાતક એટલે કે LLB ડિગ્રી ધરાવે છે, પરંતુ તેમણે કોઈપણ State Bar Council માં એનરોલમેન્ટ કરાવ્યું નથી. ઓલ ઈન્ડિયા બાર પરીક્ષા (AIBE) પાસ કરી નથી અને બાર કાઉન્સિલ ઓફ ઈન્ડિયા પાસેથી પ્રેક્ટિસનું પ્રમાણપત્ર (CoP) પણ લીધું નથી. તેથી તેઓ પ્રેક્ટિસિંગ એડવોકેટ તરીકે ગણાતાં નથી. કાયદાકીય દ્રષ્ટિએ, મમતા બેનર્જી કાયદાના સ્નાતક છે, પરંતુ એડવોકેટ નથી.

એડવોકેટ્સ એક્ટ, 1961 શું કહે છે?

એડવોકેટ્સ એક્ટ, 1961 મુજબ, ફક્ત સ્ટેટ બાર કાઉન્સિલમાં નોંધાયેલ વ્યક્તિ, જેણે AIBE પાસ કર્યું હોય અને જેની પાસે પ્રેક્ટિસનું પ્રમાણપત્ર હોય, તેને જ કોર્ટમાં દલીલ કરવાનો અધિકાર છે. આ શરતો વિના કોર્ટમાં દલીલ કરવી ગેરકાયદેસર માનવામાં આવે છે.

તો મમતા બેનર્જી સુપ્રીમ કોર્ટમાં શું કરી શકે છે?

મમતા બેનર્જી આ કેસમાં અરજદાર તરીકે કોર્ટમાં હાજર રહી શકે છે. તેઓ કાર્યવાહીનું નિરીક્ષણ કરી શકે છે અને તેમના વકીલોને સૂચનાઓ આપી શકે છે. પરંતુ તેઓ ન્યાયાધીશ સમક્ષ વ્યક્તિગત રીતે કાનૂની દલીલો રજૂ કરી શકતા નથી. તેઓ વકીલ તરીકે દલીલ કરી શકતા નથી. તેઓ પાવર ઓફ એટર્ની ફાઇલ કરી શકતા નથી.

મમતા બેનર્જીએ સુપ્રીમ કોર્ટ પાસેથી કઈ પરવાનગી માંગી છે?

મમતા બેનર્જી વતી દાખલ કરાયેલી વચગાળાની અરજીમાં જણાવાયું છે કે તેઓ પશ્ચિમ બંગાળ SIR કેસમાં અરજદાર છે અને કેસના તથ્યોથી સારી રીતે વાકેફ છે. તેઓ સુપ્રીમ કોર્ટના શિષ્ટાચાર, પ્રક્રિયાઓ અને પરંપરાઓથી સંપૂર્ણપણે વાકેફ છે અને તે મુજબ વર્તન કરશે. SIR પ્રક્રિયાને કારણે પશ્ચિમ બંગાળના લોકો સામે આવતી વાસ્તવિકતાઓનું તેમને પ્રત્યક્ષ જ્ઞાન છે. જોકે, આ પરવાનગી સંપૂર્ણપણે કોર્ટના વિવેકબુદ્ધિ પર આધાર રાખે છે.

નિષ્ણાતો શું કહે છે?

બુંદેલખંડ યુનિવર્સિટીના બાબુ જગજીવન રામ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ લોના વિભાગના વડા ડૉ. પ્રશાંત મિશ્રા સ્પષ્ટતા કરે છે કે ફક્ત LLB ડિગ્રી હોવાને કારણે કોઈ પણ વ્યક્તિ સુપ્રીમ કોર્ટમાં દલીલ કરી શકતો નથી.

ડૉ. મિશ્રા કહે છે કે, સુપ્રીમ કોર્ટમાં ફક્ત એવા લોકોને જ બોલવાનો કે ચર્ચા કરવાનો અધિકાર છે જેઓ એડવોકેટ્સ એક્ટ, 1961 અને બાર કાઉન્સિલ ઓફ ઈન્ડિયાના નિયમો હેઠળ વકીલાતની પ્રેક્ટિસ કરી રહ્યા છે. સૌ પ્રથમ, રાજ્ય બાર કાઉન્સિલમાં નોંધણી જરૂરી છે, ત્યારબાદ ઓલ ઈન્ડિયા બાર પરીક્ષા પાસ કરવી અને પ્રેક્ટિસનું પ્રમાણપત્ર મેળવવું ફરજિયાત છે.

તેઓ આગળ સમજાવે છે કે સુપ્રીમ કોર્ટમાં શરતો વધુ કડક છે. ફક્ત એડવોકેટ-ઓન-રેકોર્ડ (AOR) ને જ વકાલતનામા દાખલ કરવાનો અને સુપ્રીમ કોર્ટમાં કેસ ચલાવવાનો અધિકાર છે. આ માટે પરીક્ષા પાસ કરવી જરૂરી છે. AOR બન્યા વિના, કોઈ પણ વ્યક્તિ સુપ્રીમ કોર્ટમાં નિયમિતપણે દલીલ કરી શકતી નથી.

ડૉ. મિશ્રાના મતે, સુપ્રીમ કોર્ટમાં પોતાનું પ્રતિનિધિત્વ કરવાનો મર્યાદિત વિકલ્પ છે, પરંતુ તે પણ એક અપવાદ છે. સુપ્રીમ કોર્ટ કોઈ વ્યક્તિને વ્યક્તિગત કેસમાં પોતાની દલીલો રજૂ કરવા માટે ખાસ પરવાનગી આપી શકે છે. આને “સુપ્રીમ કોર્ટની પરવાનગી વતી” (by permission of the Supreme Court) કહેવામાં આવે છે. જો કે, આ પરવાનગી ફક્ત અત્યંત અપવાદરૂપ પરિસ્થિતિઓમાં જ આપવામાં આવે છે, જેમ કે જાહેર હિતના મામલાઓ અથવા બંધારણીય બાબતોમાં.

ડૉ. મિશ્રા સ્પષ્ટપણે જણાવે છે કે જો કોઈ વ્યક્તિ વકીલાતની પ્રેક્ટિસ કરતી ન હોય, ભલે તે LLB ધરાવતી હોય, તો પણ તે સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ ઊભા રહીને વકીલ તરીકે દલીલ કરી શકતી નથી. મમતા બેનર્જીનો કેસ વ્યક્તિગત નથી, પરંતુ જાહેર અને બંધારણીય સ્વભાવનો છે.

મમતા પાસે LLB ની ડિગ્રી છે…

મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જીએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં SIR કેસમાં રૂબરૂ હાજર રહેવા અને દલીલ કરવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી છે. આ માટે, તેમણે “વ્યક્તિગત પક્ષકાર” તરીકે હાજર રહેવાની પરવાનગી માંગતી અરજી દાખલ કરી છે. મમતા બેનર્જીએ કોલકાતાની જોગેશ ચંદ્ર ચૌધરી કોલેજ ઓફ લોમાંથી કાયદાનો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો છે. જો કે, ઉપલબ્ધ રેકોર્ડ સૂચવે છે કે તેમણે 2003 માં વકીલ તરીકે છેલ્લી પ્રેક્ટિસ કરી હતી.

આ પણ વાંચો: VIDEO : રાહુલ ગાંધીના ‘દેશદ્રોહી મિત્ર’ વાળા કટાક્ષ પર કેન્દ્રીય મંત્રીનો જડબાતોડ વળતો જવાબ