ન્યાયતંત્રની સ્વતંત્રતા સાથે બાંધછોડ નહીં: જજોની બદલીમાં સરકારની દખલગીરી સામે જસ્ટિસ ભુઈયાના સવાલ

નવી દિલ્હીઃ 25 જાન્યુઆરી, 2026: સુપ્રીમ કોર્ટના જજ જસ્ટિસ ઉજ્જવલ ભુઈયાએ શનિવારે એક કાર્યક્રમમાં ન્યાયતંત્રની સ્વાયત્તતા અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, જજોની બદલી અને નિમણૂક એ સંપૂર્ણપણે ન્યાયતંત્રનો અધિકારક્ષેત્ર છે અને કેન્દ્ર સરકાર તેમાં પ્રભાવ પાડી શકે નહીં.
સરકાર વિરુદ્ધના આદેશો અને બદલી વચ્ચે શું સંબંધ?
પુણેની ILS લૉ કોલેજમાં ‘બંધારણીય નૈતિકતા અને લોકશાહી શાસન’ વિષય પર વ્યાખ્યાન આપતા જસ્ટિસ ભુઈયાએ સવાલ ઉઠાવ્યો હતો કે, “કોઈ જજની એક હાઈકોર્ટમાંથી બીજી હાઈકોર્ટમાં બદલી માત્ર એટલા માટે કેમ થવી જોઈએ કારણ કે તેણે સરકાર વિરુદ્ધ કોઈ અસુવિધાજનક આદેશ આપ્યો હતો?” તેમણે ઉમેર્યું કે શું આનાથી ન્યાયતંત્રની સ્વતંત્રતા પર અસર નથી પડતી?
કોલેજિયમ સિસ્ટમ અને કારોબારીની દખલ
જસ્ટિસ ભુઈયાએ જણાવ્યું કે, જો સુપ્રીમ કોર્ટનું કોલેજિયમ એમ નોંધે છે કે જજની બદલી સરકારની વિનંતી પર કરવામાં આવી છે, તો તે પ્રક્રિયામાં કારોબારી (Executive) ની દખલગીરી દર્શાવે છે, જે યોગ્ય નથી.
- કોલેજિયમનો હેતુ: જજોની નિમણૂક પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે સ્વતંત્ર રહે તે માટે આ સિસ્ટમ બનાવવામાં આવી હતી.
- સિસ્ટમની પ્રામાણિકતા: જો કોલેજિયમ પર સરકારનો પ્રભાવ પડે, તો તે તેના મૂળ ઉદ્દેશ્યથી ભટકી રહ્યું છે. જજ તરીકે અમે બંધારણના રક્ષણની શપથ લીધી છે અને આપણે તેના પ્રત્યે વફાદાર રહેવું જોઈએ.
ન્યાયતંત્રની ‘આત્મા’ બચાવવી જરૂરી
જસ્ટિસ ભુઈયાએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે ન્યાયતંત્રની સ્વતંત્રતા એ બંધારણનું મૂળભૂત માળખું છે અને તેની સાથે કોઈ બાંધછોડ થઈ શકે નહીં. જો ન્યાયતંત્ર તેની વિશ્વસનીયતા ગુમાવશે, તો કંઈ બચશે નહીં. અદાલતો રહેશે, જજો રહેશે, ચુકાદાઓ પણ આવશે, પરંતુ તેની આત્મા અને હૃદય મરી જશે.
શું હતો સંદર્ભ?
ઉલ્લેખનીય છે કે, ગયા વર્ષે ઓક્ટોબરમાં જસ્ટિસ અતુલ શ્રીધરનની બદલી મધ્ય પ્રદેશથી છત્તીસગઢના બદલે અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટમાં કરવા માટે સરકારની વિનંતી પર કોલેજિયમે નિર્ણય બદલ્યો હતો. જસ્ટિસ શ્રીધરને ભૂતકાળમાં મધ્ય પ્રદેશના એક મંત્રી વિરુદ્ધ મહત્વપૂર્ણ સુનાવણી કરી હતી. જોકે, જસ્ટિસ ભુઈયાએ પોતાના સંબોધનમાં કોઈનું નામ લીધું નહોતું, પરંતુ પ્રક્રિયા પર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા.












