મિગ 21 ને વિદાય આપવાનો આવ્યો સમય: જાણો ક્યારે થશે બંધ

નવી દિલ્હી, 22 જુલાઈ, 2025: મિગ 21 બાઇસનના છેલ્લા બે સ્ક્વોડ્રનને ફેઝ-આઉટ કર્યા પછી, વાયુસેનામાં ફાઇટર સ્ક્વોડ્રનની સંખ્યા ઘટીને 29 થઈ જશે, જે અત્યાર સુધીની સૌથી ઓછી છે. આ મિગને સ્વદેશી તેજસ દ્વારા બદલવામાં આવશે. પરંતુ જે તેજસને બદલવાના છે તેનું ઉત્પાદન હાલમાં પૂરતી ઝડપથી થઈ રહ્યું નથી.જોકે હજુ સુધી સત્તાવાર માહિતી શેર કરવામાં આવી નથી, પરંતુ સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, તેમના તબક્કાવાર વિદાયનો સમય, એટલે કે ભારતીય વાયુસેનામાંથી તેમની કાયમી વિદાય, પણ બદલાઈ શકે છે.

અમેરિકા સહિત ઘણા દેશો ૧૯૬૦ના દાયકાના વિશ્વના શ્રેષ્ઠ ફાઇટર જેટમાંના એક રશિયન મિગથી ડરતા હતા. એક સમયે ભારતીય વાયુસેનાની કરોડરજ્જુ ગણાતું મિગ હવે તબક્કાવાર બંધ થવાની આરે છે. હવે ભારતીય વાયુસેનામાં મિગ ૨૧ બાઇસનના માત્ર ૨ સક્રિય સ્ક્વોડ્રન બાકી છે.આ વર્ષે બંનેને તબક્કાવાર બંધ કરવામાં આવશે. સપ્ટેમ્બર 2025 માં, 62 વર્ષની લાંબી સેવા પછી, મિગ 21 ઇતિહાસનો ભાગ બનશે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ ફાઇટર જેટને ચંદીગઢમાં એક કાર્યક્રમમાં અંતિમ વિદાય આપવામાં આવશે.

ભારતીય વાયુસેનાએ મિગના અનેક પ્રકારોનો ઉપયોગ કર્યો હતો જેમાં મિગ 21 ટાઇપ 77, મિગ 21 બિઝ (ટાઇપ 75), મિગ 21 ટાઇપ 96, મિગ 25, મિગ 21 બિઝ, મિગ 21 બાઇસન અને મિગ 29નો સમાવેશ થાય છે. મિગ 21 ટાઇપ 69 (ટ્રેનર), મિગ 21 બાઇસન અને મિગ 29 હજુ પણ ભારતીય વાયુસેનાના કાફલામાં કાર્યરત છે.વાયુસેનાએ મિગ 21 બાઇસનને નિવૃત્ત કરવા માટે લીલી ઝંડી આપી દીધી છે, જ્યારે મિગ 29 ને તાજેતરમાં અપગ્રેડ કરવામાં આવ્યું છે અને તે 2030 પછી પણ વાયુસેનામાં સેવા આપવાનું ચાલુ રાખશે.

હાલમાં, ભારતીય વાયુસેના મિગ 21 ના બે સ્ક્વોડ્રનમાં કુલ 31 વિમાનોનું સંચાલન કરી રહી છે. ભારતીય વાયુસેનાએ વિવિધ પ્રકારના લગભગ 1200 મિગ વિમાનોનું સંચાલન કર્યું છે. એક સમયે, ભારતીય વાયુસેના પાસે કુલ 19 સ્ક્વોડ્રન હતા.

જોકે, ૧૯૭૦ના દાયકાથી, ૪૦૦ થી વધુ મિગ ક્રેશ થયા છે અને પાઇલટ્સે પોતાના જીવ ગુમાવ્યા છે, તેથી જ તેને ફ્લાઇંગ કોફિન કહેવામાં આવતું હતું. કોઈપણ વિમાનનું આયુષ્ય તેના એન્જિન અને તેની એર ફ્રેમ પર આધાર રાખે છે. એક અંદાજ મુજબ, ફાઇટર એરક્રાફ્ટનું આયુષ્ય ૪૦ થી ૪૨ વર્ષ માનવામાં આવે છે. જેમાં ઉડાનનો સમય લગભગ 2400 કલાકનો હોય છે અને મોટા ઓવરહોલિંગ પછી તેનું જીવન 50 ટકા વધુ વધારી શકાય છે.

ભારત વિશ્વમાં મિગનો સૌથી મોટો ઓપરેટર રહ્યો છે. ૧૯૬૧માં પાકિસ્તાનને ધ્યાનમાં રાખીને તેને ખરીદવાની યોજના બનાવવામાં આવી હતી અને ૧૯૬૪માં તે ભારતીય વાયુસેનામાં પ્રથમ સુપરસોનિક ફાઇટર જેટ તરીકે જોડાયું હતું.૧૯૬૫ના યુદ્ધમાં મિગ ૨૧નો ઉપયોગ બહુ ઓછો થયો હતો, પરંતુ ૧૯૭૧ના યુદ્ધમાં પૂર્વ પાકિસ્તાન પર એવી મૃત્યુઆંક વરસ્યો કે યુદ્ધનો અંત આવ્યો. ૧૪ ડિસેમ્બર ૧૯૭૧ના રોજ, ભારતીય વાયુસેનાના ચાર મિગ ૨૧ વિમાનોએ ગુવાહાટી એરબેઝ પરથી ઉડાન ભરી અને ઢાકાના ગવર્નર હાઉસ પર હુમલો કર્યો અને તેને જમીનદોસ્ત કરી દીધું. અને આ ૧૯૭૧ના યુદ્ધના સૌથી મોટા વળાંકોમાંનો એક હતો. મિગ ૨૧ એ કારગિલ યુદ્ધમાં પણ પોતાનું પરાક્રમ દર્શાવ્યું હતું. ભારતીય વાયુસેનાએ એક મિગ ૨૧ ગુમાવ્યું હતું, પરંતુ તેણે કારગિલના શિખરો પર પ્રવેશ કરનારા પાકિસ્તાનીઓને હરાવ્યા હતા.