National News : ઘઉં, ચોખા અને કઠોળ એક સમયે ભારતીય ઘરગથ્થુ રસોડામાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ વસ્તુઓ હતી. મહિનાની શરૂઆતમાં, લોકો કરિયાણાની દુકાનમાંથી લોટ, ચોખા અને અન્ય આવશ્યક વસ્તુઓ ખરીદતા અને ઘરે સંગ્રહ કરતા. આ વસ્તુઓ તેમના ખાદ્ય બજેટનો નોંધપાત્ર ભાગ ભજવતી હતી. જોકે, ભારતીય ખાવાની આદતો ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. શહેરોથી લઈને નાના શહેરો સુધી, પેકેજ્ડ ખોરાક, ચિપ્સ, બિસ્કિટ, નાસ્તો, ઠંડા પીણાં અને આયાતી ખોરાક લોકોના આહારમાં વધુને વધુ મુખ્ય બની રહ્યા છે.

આ પરિવર્તન ફક્ત શ્રીમંત પરિવારો પૂરતું મર્યાદિત નથી

આ પરિવર્તનની અસર હવે લોકોના ખિસ્સા પર સ્પષ્ટપણે દેખાઈ રહી છે. એક નવા અહેવાલ મુજબ, ભારતીય પરિવારો હવે અનાજ કરતાં પ્રોસેસ્ડ ખોરાક, એટલે કે, પૂર્વ-તૈયાર અથવા પેકેજ્ડ ખોરાક પર વધુ પૈસા ખર્ચ કરી રહ્યા છે. આ પરિવર્તન ફક્ત શ્રીમંત પરિવારો પૂરતું મર્યાદિત નથી; તે ઓછી આવક ધરાવતા પરિવારોના ખાદ્ય બજેટમાં પણ પ્રતિબિંબિત થાય છે. ભારતના 9 નવેમ્બર, 2026 ના અહેવાલના ડેટાએ ભારતીય પરિવારોના ખાદ્ય ખર્ચમાં આ રસપ્રદ પરિવર્તન જાહેર કર્યું છે.

લોકો પહેલા કરતાં વધુ સુવિધા પર ધ્યાન કરી રહ્યા છે કેન્દ્રિત

અહેવાલ મુજબ, પ્રોસેસ્ડ ફૂડ ભારતીય પરિવારોના ખાદ્ય બજેટનો સૌથી મોટો ભાગ બની ગયો છે. નોંધપાત્ર રીતે, છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં અનાજ પરનો ખર્ચ સતત ઘટ્યો છે, જ્યારે બહારથી ખરીદેલા પેકેજ્ડ ફૂડ અને તૈયાર ખોરાક પરનો ખર્ચ વધ્યો છે. આ માટે ઘણા કારણો ટાંકવામાં આવ્યા છે, જેમાં ઘરની આવકમાં વધારો, ખોરાકની પસંદગીઓમાં ફેરફાર અને સરકારી રેશનિંગ સિસ્ટમનો સમાવેશ થાય છે.

ભારતીય ખાવાની આદતોમાં આ ધરખમ ફેરફાર કેમ?

જ્યારે પહેલા ઘર રસોઈ માટે ઘઉં, ચોખા અને કઠોળ ખરીદવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવતું હતું, ત્યારે લોકો હવે સુવિધા માટે તૈયાર ખોરાક અને પેકેજ્ડ વસ્તુઓ ખરીદવાનું પસંદ કરી રહ્યા છે. ભારતીય ખાવાની આદતોમાં આ ધરખમ ફેરફાર કેવી રીતે થયો છે, અને તે આપણા સ્વાસ્થ્યને કેવી રીતે અસર કરી શકે છે?

ભારતીય પરિવારો હવે અનાજ કરતાં પ્રોસેસ્ડ ફૂડ પર વધુ પૈસા ખર્ચ કરી રહ્યા છે.

1980ના દાયકાથી પ્રોસેસ્ડ ફૂડ પર ખર્ચનો હિસ્સો ત્રણ ગણાથી વધુ વધી ગયો છે.

ભારતીય પરિવારોના કુલ ઘરગથ્થુ બજેટમાં પ્રોસેસ્ડ ફૂડનો હિસ્સો આશરે 10% છે.

અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો

https://whatsapp.com/channel/0029VauCUMx6LwHmdrOBwa2X

અગાઉના ખાદ્ય ખર્ચનો ડેટા શું હતો?

અહેવાલ મુજબ, 1980ના દાયકાના અંતમાં, ભારતીય પરિવારો તેમના કુલ ખાદ્ય બજેટના 40 ટકાથી વધુ ખર્ચ ફક્ત અનાજ અને કઠોળ પર કરતા હતા. ઉત્તર ભારતમાં ઘઉં ખોરાકનો મુખ્ય આધાર હતો, અને દક્ષિણ ભારતમાં ચોખા. કઠોળ પણ દૈનિક આહારનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ હતા. જોકે, આવક વધવાની સાથે, ખોરાકની પસંદગીઓ બદલાઈ ગઈ. પરિવારો અનાજ સિવાયની વસ્તુઓ, જેમ કે દૂધ, ફળો, શાકભાજી અને માંસ પર ખર્ચ કરવા લાગ્યા. આનાથી ધીમે ધીમે કુલ ખાદ્ય બજેટમાં અનાજનો હિસ્સો ઓછો થયો.

પરિવારોને રાશન સિસ્ટમ દ્વારા ઘઉં અને ચોખા મળવા

અહેવાલ મુજબ, 2000ના દાયકાની શરૂઆતથી, સરકારે ગરીબ પરિવારોને મફતમાં અથવા સબસિડીવાળા દરે અનાજની જોગવાઈમાં વધારો કર્યો છે. મોટી સંખ્યામાં પરિવારોને રાશન સિસ્ટમ દ્વારા ઘઉં અને ચોખા મળવા લાગ્યા. આનો એક પ્રભાવ એ થયો કે લોકોને પહેલા કરતાં અનાજ ખરીદવા માટે પોતાના ખિસ્સામાંથી ઓછા પૈસા ખર્ચવા પડ્યા.

પ્રોસેસ્ડ ફૂડ ખર્ચ ત્રણ ગણાથી વધુ વધ્યો છે

અહેવાલનો સૌથી મોટો ખુલાસો એ છે કે, 1980 ના દાયકાના અંતથી પ્રોસેસ્ડ ફૂડ ખર્ચનો હિસ્સો ત્રણ ગણાથી વધુ વધી ગયો છે. તે હવે ભારતીય ઘરગથ્થુ ખાદ્ય ખર્ચની સૌથી મોટી શ્રેણી બની ગઈ છે. પ્રોસેસ્ડ ફૂડ ફક્ત ચિપ્સ, બિસ્કિટ અને પેકેજ્ડ નાસ્તા વિશે નથી. તેમાં વિવિધ પ્રકારના પેકેજ્ડ ફૂડ, આલ્કોહોલિક પીણાં અને બજાર કે રેસ્ટોરન્ટમાંથી ખરીદેલા તૈયાર ભોજનનો પણ સમાવેશ થાય છે.

આજના ઝડપી જીવનમાં, લોકો ઘણીવાર ઘરે રાંધવાને બદલે બહારથી ખોરાક મંગાવવાનું પસંદ કરે છે. ઓફિસ જનારાઓ પણ સમય બચાવવા માટે પેકેજ્ડ નાસ્તા અને તૈયાર ભોજનનો આશરો લે છે. આ કારણે આ ખાદ્ય શ્રેણી પર ખર્ચમાં સતત વધારો થયો છે. અહેવાલ મુજબ, ભારતીય પરિવારો તેમના કુલ ઘરગથ્થુ બજેટના આશરે 10% ફક્ત પ્રોસેસ્ડ ફૂડ પર ખર્ચ કરી રહ્યા છે. આ બજેટમાં ખોરાક ઉપરાંત, ઘર ભાડું, બળતણ, શિક્ષણ અને અન્ય આવશ્યક વસ્તુઓનો પણ સમાવેશ થાય છે.

માત્ર શ્રીમંત જ નહીં, ગરીબ પરિવારો પણ ખર્ચ કરી રહ્યા છે

અહેવાલ મુજબ, દેશના સૌથી ગરીબ અને ધનિક પરિવારો તેમના ખાદ્ય બજેટનો લગભગ સમાન જથ્થો તળેલા ખોરાક પર ખર્ચ કરે છે. આનો અર્થ એ છે કે, પ્રોસેસ્ડ અને તળેલા ખોરાકનો વપરાશ ઉચ્ચ આવક ધરાવતા વ્યક્તિઓ સુધી મર્યાદિત નથી. આનું એક કારણ એ હોઈ શકે છે કે, પેકેજ્ડ નાસ્તા અને તૈયાર ખાવાનું ભોજન આજે નાની દુકાનોથી લઈને મોટા સુપરમાર્કેટ સુધી સરળતાથી ઉપલબ્ધ છે. તેમની વધતી ઉપલબ્ધતાએ વિવિધ આવક ધરાવતા પરિવારો માટે પણ પ્રવેશ વધાર્યો છે.

શું ખાવાની આદતોમાં ફેરફાર સ્વાસ્થ્ય માટે ચિંતાનો વિષય છે?

પ્રોસેસ્ડ ફૂડ પરનો ખર્ચ વધવો એ માત્ર અર્થતંત્રમાં થતા ફેરફારો અથવા લોકોની ખરીદી પસંદગીઓને પ્રતિબિંબિત કરતું નથી, પરંતુ આહારની આદતો પર પણ પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. બધા પ્રોસેસ્ડ ફૂડ સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક નથી હોતા. દૂધ, દહીં અને અન્ય ઘણા પેકેજ્ડ ફૂડ પણ પ્રોસેસ્ડ ફૂડની શ્રેણીમાં આવી શકે છે. પરંતુ વધુ પડતું મીઠું, ખાંડ અને ખરાબ ચરબીવાળા પેકેજ્ડ નાસ્તા, મીઠા પીણાં અને તળેલા ખોરાકનું વારંવાર સેવન સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક હોઈ શકે છે. જો કોઈ વ્યક્તિ દરરોજ ચિપ્સ, ક્ષારયુક્ત, મીઠા પીણાં અને ઉચ્ચ તેલની સામગ્રી સાથે તૈયાર ખોરાક પર આધાર રાખે છે, તો તેના આહારમાં આવશ્યક પોષક તત્વોનો અભાવ હોઈ શકે છે.

આ પણ વાંચો : કોલકત્તાથી મુંબઈ જતી એર ઈન્ડિયાની ફ્લાઈટથી હાઈજેકનું એલર્ટ