અવકાશમાં સ્થપાશે ભારતનું પ્રથમ ડેટા સેન્ટર, બદલાઈ જશે “ટેક નો ખેલ”

Space Data Center: અમેરિકન અબજોપતિ એલોન મસ્ક ઘણા સમયથી અવકાશ ડેટા સેન્ટર પર કામ કરી રહ્યા છે. એક ભારતીય કંપનીએ AI ઇમ્પેક્ટ સમિટમાં હાજરી આપી હતી, જે અવકાશમાં ડેટા સેન્ટર સ્થાપવાની તૈયારી કરી રહી હતી. કંપનીએ જણાવ્યું હતું કે તે આ વર્ષના અંત સુધીમાં ડેટા સેન્ટરનો પ્રોટોટાઇપ અવકાશમાં મોકલવાની યોજના ધરાવે છે.

ભારત હવે અવકાશ અને AI ક્ષેત્રમાં એક નવી સફર શરૂ કરી રહ્યું છે. ભારતીય અવકાશ કંપની અગ્નિકુલ કોસ્મોસ અને AI ક્લાઉડ કંપની NeevCloud સંયુક્ત રીતે ભારતના પ્રથમ AI ડેટા સેન્ટરને અવકાશમાં મોકલવાની તૈયારી કરી રહી છે. આ ડેટા સેન્ટર પૃથ્વીની નજીકની ભ્રમણકક્ષામાં સ્થાપિત કરવામાં આવશે. કંપનીઓએ જણાવ્યું છે કે તેનું પ્રથમ પરીક્ષણ 2026 ના અંત સુધીમાં થઈ શકે છે. જો આ પરીક્ષણ સફળ થશે, તો ભવિષ્યમાં આ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ મોટા પાયે થઈ શકે છે.

aajtak.in સાથેના એક વિશિષ્ટ ઇન્ટરવ્યુમાં, NeevCloud એ જણાવ્યું હતું કે તૈયારીઓ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે અને પ્રોટોટાઇપ ટૂંક સમયમાં અવકાશમાં મોકલવામાં આવશે. AI ઇમ્પેક્ટ સમિટ 2026 માં, આ બે કંપનીઓએ એક મોડેલ રજૂ કર્યું જેમાં દર્શાવવામાં આવ્યું હતું કે તેઓ અવકાશમાં ડેટા સેન્ટર કેવી રીતે સ્થાપવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે. એ નોંધનીય છે કે અમેરિકન અબજોપતિ એલોન મસ્ક પણ SpaceX દ્વારા અવકાશમાં ડેટા સેન્ટર સ્થાપવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે. જોકે, વિકાસ હજુ પણ પાઇલટ અને ડેમો તબક્કામાં છે, આ વર્ષના અંત સુધીમાં પ્રોટોટાઇપ મોકલવાની યોજના છે.

અવકાશમાં ડેટા સેન્ટરના ફાયદા

હાલમાં, મોટા ડેટા સેન્ટર જમીન પર બનાવવામાં આવે છે. તેમાં મોટા કમ્પ્યુટર અને સર્વર હોય છે, જે ઇન્ટરનેટ અને AI-સંબંધિત કાર્યો માટે જવાબદાર છે. જો કે, આ ડેટા સેન્ટર ચલાવવા માટે ખૂબ ખર્ચાળ છે, ઘણી વીજળી વાપરે છે, વ્યાપક ઠંડક પ્રણાલીની જરૂર પડે છે અને નોંધપાત્ર જગ્યાની જરૂર પડે છે. આ કારણોસર, કંપનીઓ હવે અવકાશમાં ડેટા સેન્ટર મોકલવાનું વિચારી રહી છે.

અવકાશમાં ડેટા સેન્ટર હોવાનો અર્થ એ છે કે AI-સંબંધિત કાર્ય ઉપરથી થશે, અને ડેટા ત્યાં પ્રક્રિયા કરવામાં આવશે. આ ડેટા મોકલવા અને પ્રાપ્ત કરવામાં લાગતો સમય ઘટાડી શકે છે. કંપનીઓ કહે છે કે આ AI-સંબંધિત સેવાઓને ઝડપી બનાવી શકે છે. વધુમાં, ખર્ચમાં પણ અમુક અંશે ઘટાડો થઈ શકે છે.

આ કાર્ય કરવા માટે અગ્નિકુલ અને નીવક્લાઉડ સાથે મળીને કામ કરશે.

અગ્નિકુલ કોસ્મોસ ચેન્નાઈ સ્થિત કંપની છે જે રોકેટ અને અવકાશ ટેકનોલોજી પર કામ કરે છે. કંપનીનો ધ્યેય અવકાશ યાત્રાનો ખર્ચ ઘટાડવાનો છે જેથી નાના મિશન પણ સરળતાથી લોન્ચ કરી શકાય. ભવિષ્યમાં, તેના રોકેટનો ઉપયોગ કરીને અવકાશમાં ઘણા નાના પ્રયોગો મોકલવામાં આવશે. નીવક્લાઉડ એક ભારતીય AI અને ક્લાઉડ કંપની છે જે AI-સંબંધિત કાર્યો પર કામ કરે છે, જેમ કે ડેટા પ્રોસેસિંગ અને AI મોડેલ ચલાવવા. કંપનીનો દાવો છે કે તેની ટેકનોલોજી AI કાર્યને ઝડપી બનાવે છે. અગ્નિકુલ અને નીવક્લાઉડ સાથે મળીને કામ કરી રહ્યા છે કે શું અવકાશમાંથી AI કાર્ય કરી શકાય છે. કંપનીઓ કહે છે કે અવકાશને સીધો સૂર્યપ્રકાશ મળે છે, જે વીજળી ઉત્પન્ન કરવામાં મદદ કરશે. ત્યાંનું વાતાવરણ ઠંડુ છે, તેથી મશીનોને ઠંડુ કરવું ઓછું ખર્ચાળ રહેશે. આ કારણોસર, અવકાશમાં ડેટા સેન્ટર ચલાવવું જમીન કરતાં સસ્તું હોઈ શકે છે.

આ પ્રોજેક્ટમાં, પહેલા એક નાની સિસ્ટમ અવકાશમાં મોકલવામાં આવશે અને તેનું પરીક્ષણ કરવામાં આવશે. તેમાં કમ્પ્યુટર અને ડેટા સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સ હશે. આ સિસ્ટમ ભ્રમણકક્ષા કરતી વખતે કાર્ય કરશે. આ કંપનીઓને અવકાશમાં ડેટા સેન્ટર ચલાવવાની અસરકારકતા અને સંભવિત પડકારોને સમજવામાં મદદ કરશે.

2026 ના અંત સુધીમાં પ્રોટોટાઇપ મોકલવામાં આવશે

કંપનીઓના જણાવ્યા મુજબ, પ્રથમ પરીક્ષણ 2026 ના અંત સુધીમાં હાથ ધરવામાં આવશે. જો તે સારી રીતે ચાલશે, તો તેને મોટા પાયે તૈનાત કરવામાં આવશે. શરૂઆતમાં, તેનો ઉપયોગ મર્યાદિત રહેશે, પરંતુ તેનો વ્યાપ ધીમે ધીમે વિસ્તરશે. નિષ્ણાતો કહે છે કે આ એક મોટો નવો પ્રયોગ છે. જો સફળ થાય, તો તે ભવિષ્યમાં AI ની કાર્ય કરવાની રીતને બદલી શકે છે. હાલમાં ભૂમિ-આધારિત ડેટા સેન્ટરો દ્વારા કરવામાં આવતા સમાન કાર્યો હવાઈ દ્રષ્ટિકોણથી કરવામાં આવશે. આ AI-સંબંધિત સેવાઓમાં વધુ સુધારો કરી શકે છે. ભારતે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં અવકાશ અને AI બંનેમાં પ્રગતિ કરી છે. આ પ્રોજેક્ટને તે દિશામાં આગળનું પગલું માનવામાં આવે છે. તે ભારતને વિશ્વમાં એક નવી ઓળખ આપી શકે છે. તે નવી તકનીકો પર કામ કરવાની ભારતની તૈયારી પણ દર્શાવશે.

વિશ્વભરની મોટી કંપનીઓ અવકાશમાંથી ઇન્ટરનેટ અને ડેટા સેવાઓ પૂરી પાડવા પર પણ કામ કરી રહી છે. જો કે, હજુ સુધી કોઈએ મોટા પાયે અવકાશમાં સંપૂર્ણપણે AI ડેટા સેન્ટર ચલાવવાનો પ્રયાસ કર્યો નથી. પરિણામે, ભારતની પહેલને મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. આ પ્રોજેક્ટ ભારત માટે એક મોટું પગલું છે. જો 2026નું પરીક્ષણ સફળ થશે, તો ભારત આખરે અવકાશમાંથી AI સેવાઓ પૂરી પાડતા દેશોની હરોળમાં જોડાઈ શકે છે. આ દેશની ટેકનોલોજીને નવી દિશા આપશે.

અવકાશમાં ડેટા સેન્ટર કેવી રીતે સ્થાપિત કરવામાં આવશે?

ડેટા સેન્ટરને નાના બોક્સ અથવા મોડ્યુલ તરીકે ડિઝાઇન કરવામાં આવશે. તેમાં કમ્પ્યુટર્સ, સર્વર્સ અને આવશ્યક મશીનરી હશે. આ મોડ્યુલને રોકેટ દ્વારા પૃથ્વીની નજીકની ભ્રમણકક્ષામાં લોન્ચ કરવામાં આવશે. રોકેટ તેને લોન્ચ કરશે, અને તે ત્યાં જ રહેશે. તે લાંબા સમય સુધી અવકાશમાં સલામત અને કાર્યરત રહેવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવશે.

તે કેવી રીતે કાર્ય કરશે?

આ મોડ્યુલમાં રહેલા કમ્પ્યુટર્સ AI-સંબંધિત કાર્યો કરશે. જ્યારે ડેટા જમીન પરથી મોકલવામાં આવશે, ત્યારે તે આ સિસ્ટમ સુધી પહોંચશે. ત્યાં, ડેટા પર પ્રક્રિયા કરવામાં આવશે, અને પ્રતિભાવ જમીન પર પાછો ફરશે. સિસ્ટમ કાયમ માટે ભ્રમણકક્ષામાં રહેશે, તેથી વારંવાર મોકલવા અને પુનઃપ્રાપ્ત કરવાની જરૂર રહેશે નહીં. આ AI-સંબંધિત સેવાઓને ઝડપી બનાવી શકે છે.

આ કેવી રીતે સરળ બનશે?

અવકાશને સીધો સૂર્યપ્રકાશ મળે છે, જે વીજળી ઉત્પન્ન કરવામાં મદદ કરશે. ત્યાંનું વાતાવરણ ઠંડુ છે, તેથી ઠંડક આપતી મશીનો ઓછી ખર્ચાળ હશે. મોટા ઓરડાઓ, એર કન્ડીશનીંગ અને ઉચ્ચ-ઊર્જા જરૂરિયાતો, પૃથ્વી પરની જરૂરિયાતોથી વિપરીત, ઓછી જરૂરી રહેશે. આનાથી લાંબા ગાળે આ અભિગમ સરળ અને ઓછો ખર્ચાળ બની શકે છે.

આ પણ વાંચો: આંખે પાટા બાંધી ‘લાલા’ના દર્શને નીકળ્યો યુવક, દ્વારકાની 360 કિ.મી પદયાત્રામાં પત્ની બની “શ્રવણ”