Gujarat Foundation Day 2026: રણથી સમુદ્ર સુધી, ગુજરાતની વૈવિધ્યસભર ઓળખ

Gujarat Foundation Day 2026: ગુજરાત ભારતનું એક સમૃદ્ધ રાજ્ય છે. તે દેશના પશ્ચિમ કિનારે આવેલું છે. 1,96,024 ચોરસ કિલોમીટર વિસ્તારને આવરી લેતું, તે ક્ષેત્રફળની દ્રષ્ટિએ દેશમાં પાંચમા ક્રમે આવેલું રાજ્ય છે. 2011 ની વસ્તી ગણતરી મુજબ ગુજરાતમાં 6,04,39,692 લોકો રહે છે, જે તેને વસ્તીની દ્રષ્ટિએ દેશનું નવમું સૌથી મોટું રાજ્ય બનાવે છે. તેની સરહદો પાંચ અન્ય પ્રદેશોને જોડે છે. આમાંથી બે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો છે. વધુમાં, રાજ્ય પાકિસ્તાનના સિંધ પ્રાંત સાથે સરહદ ધરાવે છે. ગુજરાતના ઉત્તરપૂર્વમાં રાજસ્થાન, દક્ષિણમાં દમણ અને દીવ, દક્ષિણપૂર્વમાં મહારાષ્ટ્ર અને દાદરા અને નગર હવેલી અને પૂર્વમાં મધ્યપ્રદેશ છે. રાજ્યની નદીઓની વાત કરીએ તો સાબરમતી, તાપી, નર્મદા અને દમણ ગંગા જેવી મુખ્ય નદીઓ આ ​​પ્રદેશમાંથી વહે છે. તે ઉપરાંત રાજ્યના કુલ ભૌગોલિક વિસ્તારના 7.52 ટકા જંગલ વિસ્તાર ધરાવે છે. રાજ્ય 1,600 કિલોમીટરથી વધુનો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. આ એ રાજ્ય છે જેણે વિશ્વને મહાત્મા ગાંધી અને “લોખંડી પુરુષ” વલ્લભભાઈ પટેલ જેવા પ્રખ્યાત નેતાઓ આપ્યા. હાલમાં દેશના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પણ ગુજરાતના છે.

ગુજરાતનો ઇતિહાસ

ગુજરાતનો ઇતિહાસ 2,000 વર્ષથી વધુ જૂનો માનવામાં આવે છે. એવું કહેવાય છે કે ગુજરાતનો પશ્ચિમ કિનારો પ્રાચીન સમયથી સમૃદ્ધ રહ્યો છે. તેમજ ગુજરાતમાં સ્થિત લોથલ ખાતે ખોદકામથી સામે આવ્યું છે કે 3700 ઈ.સ.ની શરૂઆતમાં આ પ્રદેશ સિંધુ ખીણ સંસ્કૃતિનો એક અભિન્ન ભાગ હતો. સ્થાનિક ઇતિહાસકારો માને છે કે ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યએ 294 ઈ.સ. અને 322 ઈ.સ. વચ્ચે આ પ્રદેશ પર શાસન કર્યું હતું. તે સમયે, તેમણે ગુજરાતના જૂનાગઢ પ્રદેશ પર શાસન કર્યું. ગુપ્ત વંશના પતન પછી જૂનાગઢનો વહીવટ સેનાપતિ ભટ્ટારકના હાથમાં ગયો. 8મી અને 9મી સદી વચ્ચેનો સમયગાળો ગુર્જર-પ્રતિહારોના શાસન દ્વારા પ્રભુત્વ ધરાવતો હોવાનું માનવામાં આવે છે, ત્યારબાદ સોલંકી વંશે તેની સત્તા સ્થાપિત કરી. એવું કહેવાય છે કે સોલંકીઓએ 13મી સદી સુધી ગુજરાત તેમજ પશ્ચિમ અને મધ્ય ભારતના કેટલાક ભાગો પર પોતાનું વર્ચસ્વ જાળવી રાખ્યું હતું. સોલંકી રાજવંશના પતન પછી વાઘેલા રાજવંશની સ્થાપના થઈ. અલાઉદ્દીન ખિલજીએ વાઘેલા રાજવંશનું પતન કર્યું અને ગુજરાતની સત્તા પોતાની હાથમાં લીધી. 11મી સદીના શરૂઆતના વર્ષોમાં મહમૂદ ગઝનીએ ગુજરાતના સમૃધ્ધ મંદિરો પર હુમલાઓ શરૂ કર્યા. 1027 ઈ.સ.માં સોમનાથ મંદિર પર હુમલો અને લૂંટ ચલાવવામાં આવી. 1297 ઈ.સ.ની આસપાસ, અલાઉદ્દીન ખિલજીએ દિલ્હીથી ગુજરાત પર આક્રમણ કર્યું, ત્યારબાદ સમગ્ર પ્રદેશ પર પોતાનું શાસન સ્થાપિત કર્યું. આમ, ગુજરાત 400 વર્ષ સુધી મુસ્લિમ શાસન હેઠળ રહ્યું. 1800 ઈ.સ.ની આસપાસ ગુજરાત બ્રિટિશ નિયંત્રણ હેઠળ આવ્યું હતું. આ ભૂમિના પુત્ર મહાત્મા ગાંધીએ રાષ્ટ્રના સ્વતંત્રતા સંગ્રામનું નેતૃત્વ કર્યું અને ‘ભારત છોડો ચળવળ’ દ્વારા અંગ્રેજોને દેશ છોડવા માટે મજબૂર કર્યા હતા. પોર્ટુગીઝ પણ ગુજરાત પર શાસન કરવાની આકાંક્ષાઓ સાથે આવ્યા હતા, પરંતુ તેઓ ફક્ત દમણ અને દીવ અને દાદરા અને નગર હવેલીના પ્રદેશોમાં જ પોતાનું વર્ચસ્વ સ્થાપિત કરવામાં સફળ રહ્યા હતા. સ્વતંત્રતા પછી ગુજરાત બે ભાગોમાં વિભાજિત હતું. ગુજરાત અને કચ્છનો મોટો ભાગ બોમ્બે રાજ્ય (હવે મહારાષ્ટ્ર) નો હિસ્સો હતો. જ્યારે 100થી વધુ રજવાડાઓએ પોતાનું સ્વતંત્ર અસ્તિત્વ જાળવી રાખ્યું હતું. 1 મે, 1960ના રોજ ગુજરાત મહારાષ્ટ્રથી અલગ થયું અને અમદાવાદ શહેરને તેની રાજધાની તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યું હતું. આ સમયગાળા દરમિયાન અમદાવાદમાં 100થી વધુ કાપડ મિલો સ્થપાઈ. પરિણામે, તે “માન્ચેસ્ટર” તરીકે જાણીતું બન્યું હતું. 1971માં, ગાંધીનગરને ગુજરાતનું પાટનગર બનાવવામાં આવ્યું હતું.

અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો

https://whatsapp.com/channel/0029VauCUMx6LwHmdrOBwa2X

ગુજરાતના મુખ્ય તહેવારો

ગુજરાત રાજ્ય સાંસ્કૃતિક રીતે અન્ય રાજ્યોથી અલગ છે. અહીં સૂર્યની દૈનિક ગતિ જોવાથી લઈને લણણીની સુધીના ઉત્સવ ઉજવવામાં આવે છે. તે ઉપરાંત ગુજરાતમાં નવરાત્રિનો તહેવાર ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે. વિશ્વનો સૌથી લાંબો નૃત્ય ઉત્સવ નવરાત્રિ દરમિયાન અહીં યોજાય છે. વધુમાં, મકરસંક્રાંતિ દરમિયાન આંતરરાષ્ટ્રીય પતંગ મહોત્સવનું આયોજન કરવામાં આવે છે. ગુજરાતના મુખ્ય તહેવારોમાં ઉત્તરાયણ, નવરાત્રિ, રણોત્સવ, ભવનાથ મેળો, મહાશિવરાત્રી અને ચિત્ર વિચિત્ર મેળો છે.

ગુજરાતના મુખ્ય નૃત્યો

ગુજરાત સાંસ્કૃતિક રીતે સમૃદ્ધ છે. અહીં ઉત્સવો અને તહેવારોની કોઈ કમી નથી, પરંતુ આ ખાસ પ્રસંગોએ વિવિધ પ્રકારના નૃત્ય પણ રજૂ કરવામાં આવે છે. ગુજરાતમાં ભવાઈ, દાંડિયા, ગરબા અને ટીંબલી મુખ્ય નૃત્યો છે જે તહેવારો દરમિયાન સ્થાનિક લોકો દ્વારા રજૂ કરવામાં આવે છે.

રાજકારણની દ્રષ્ટિએ ગુજરાત

ગુજરાત વિધાનસભામાં કુલ 182 બેઠકો છે. ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ) 1995 થી અહીં સત્તામાં છે, જ્યારે કોંગ્રેસ પાર્ટી 31 વર્ષથી સત્તાની બહાર છે. રાજ્યમાં કુલ 26 લોકસભા બેઠકો છે. દેશના વર્તમાન વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી 14 વર્ષ સુધી ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી રહ્યા છે.

ગુજરાતની સંસ્કૃતિ

ગુજરાત રાજ્ય સાંસ્કૃતિક રીતે સંપન્ન રાજ્ય છે. રાજ્યના વિવિધ ભાગોમાં હિન્દુઓ, મુસ્લિમો, જૈનો, બૌદ્ધો અને પારસીઓ સહિત વિવિધ ધાર્મિક આસ્થાના લોકો રહે છે. વધુમાં, રાજ્યમાં પતંગોત્સવ અને નવરાત્રિ દરમિયાન ગરબા દેશ અને વિદેશમાં વ્યાપકપણે લોકપ્રિય છે.

ગુજરાતમાં કૃષિ અને ઉદ્યોગ

ગુજરાત તમાકુ, મગફળી અને કપાસનું અગ્રણી ઉત્પાદક છે. વધુમાં, તેલ અને સાબુ ઉત્પાદન જેવા મુખ્ય ઉદ્યોગો રાજ્યમાં સ્થપાયેલા છે. તે ઉપરાંત રસાયણો, પેટ્રોકેમિકલ્સ, ખાતરો, એન્જિનિયરિંગ અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સના ઉદ્યોગો રાજ્યના વિવિધ પ્રદેશોમાં ફેલાયેલા છે. સુરત શહેરમાં સાડી ઉદ્યોગ મુખ્યત્વે સ્થપાયેલ છે. સરદાર સરોવર પ્રોજેક્ટની મદદથી 1.792 મિલિયન હેક્ટર ખેતીલાયક જમીન સિંચાઈ માટે ઉપલબ્ધ છે.

ગુજરાતમાં પરિવહન

ગુજરાત રાજ્યમાં માર્ગ પરિવહન ખૂબ વિકસિત છે. ગુજરાતમાં રસ્તાઓની કુલ લંબાઈ 80,000 કિલોમીટરથી વધુ છે. અમદાવાદ રાજ્યના પ્રાથમિક એરપોર્ટ તરીકે સેવા આપે છે. વધુમાં વડોદરા, ભાવનગર, ભુજ, સુરત, જામનગર અને રાજકોટમાં એરપોર્ટ પણ સ્થપાયેલા છે. ગુજરાતના દરિયાકાંઠે કુલ 41 બંદરો આવેલા છે, જેમાં કંડલા રાજ્યનું સૌથી મોટું બંદર છે.

ગુજરાતના મુખ્ય પ્રવાસન સ્થળો

ગુજરાતમાં ધાર્મિક પર્યટન સ્થળોમાં દ્વારકા, સોમનાથ, પાલિતાણા, પાવાગઢ, અંબાજી, ભદ્રેશ્વર, શામળાજી, તારંગા અને ગિરનાર જેવા અગ્રણી મંદિરો અને યાત્રાધામો આવેલા છે. તે ઉપરાંત મહાત્મા ગાંધીનું જન્મસ્થળ પોરબંદર પણ એક ઐતિહાસિક પર્યટન સ્થળ તરીકે વિકસ્યું છે. તેમજ અહમદપુર, માંડવી, ચોરવાડ અને તિથલના દરિયાકિનારા ઉપરાંત, સાતપુરાના હિલ સ્ટેશનો અને ગીર જંગલમાં સિંહ અભયારણ્ય, કચ્છમાં જંગલી ગધેડા અભયારણ્ય મોટી સંખ્યામાં પ્રવાસીઓને આકર્ષે છે.

આ પણ વાંચો: ગુજરાતને અલગ રાજ્યનો દરજ્જો અપાવનાર ખાંભી સત્યાગ્રહ શું છે?