baps eiffel tower controversy: ફ્રાન્સના વિશ્વપ્રસિદ્ધ એફિલ ટાવર પર BAPS સ્વામિનારાયણ સંસ્થાના પ્રતિનિધિમંડળની મુલાકાતને લઈને મોટો વિવાદ સર્જાયો છે. એફિલ ટાવરના મહિલા કર્મચારીઓને BAPSના પ્રતિનિધિમંડળની મુલાકાત દરમિયાન પોતાના વર્કસ્ટેશન છોડવા અથવા અમુક જગ્યાઓથી દૂર રહેવા જણાવવામાં આવ્યું હોવાના આક્ષેપ બાદ કર્મચારીઓમાં ભારે રોષ ફાટી નીકળ્યો હતો. વિરોધમાં કર્મચારીઓ હડતાળ પર ઉતરતાં સોમવારે એફિલ ટાવર મુલાકાતીઓ માટે બંધ રહ્યો હતો.

ઘટના બાદ પેરિસ પ્રશાસને તપાસના આદેશ આપ્યા છે, જ્યારે BAPSએ સમગ્ર મામલે કોઈને દુઃખ કે અસુવિધા થઈ હોય તો માફી માગી છે. એક દિવસની હડતાળ બાદ મંગળવારે એફિલ ટાવર ફરી પ્રવાસીઓ માટે ખોલવામાં આવ્યો હતો.

આખરે એફિલ ટાવર પર શું બન્યું?

અહેવાલો અનુસાર શનિવારે BAPS સાથે જોડાયેલા લગભગ 100 લોકોના પ્રતિનિધિમંડળે એફિલ ટાવરની ખાનગી મુલાકાત લીધી હતી. કર્મચારી યુનિયનના પ્રતિનિધિઓનો આક્ષેપ છે કે પ્રતિનિધિમંડળ જ્યાંથી પસાર થવાનું હતું ત્યાં મહિલા કર્મચારીઓને પોતાના કામના સ્થળેથી દૂર થવાનું કહેવામાં આવ્યું અને અમુક જગ્યાએ તેમની જગ્યાએ પુરુષ કર્મચારીઓને મુકવામાં આવ્યા હતા.

કેટલીક મહિલા કર્મચારીઓને અલગ રૂમમાં રહેવા જણાવવામાં આવ્યું હોવાનો પણ સ્ટાફનો દાવો છે. કર્મચારીઓએ આ વ્યવસ્થાને લિંગના આધારે ભેદભાવ ગણાવી અને કહ્યું કે ફ્રાન્સના સૌથી મોટા પ્રતીકોમાંથી એક એવા એફિલ ટાવર પર મહિલા કર્મચારીઓને આ રીતે ‘અદૃશ્ય’ કરવી સ્વીકાર્ય નથી.

વિરોધમાં કર્મચારીઓ હડતાળ પર

આ ઘટનાની માહિતી બહાર આવ્યા બાદ એફિલ ટાવરના કર્મચારીઓએ સોમવારે બેઠક બોલાવી હતી. વિરોધ એટલો વધી ગયો કે કર્મચારીઓએ કામ બંધ કર્યું અને એફિલ ટાવરને મુલાકાતીઓ માટે બંધ રાખવાની સ્થિતિ સર્જાઈ.

પેરિસ સિટી હોલે પણ મામલાને ગંભીર ગણાવ્યો છે. પેરિસના અધિકારીઓએ ઘટનાની તપાસ કરવાની જાહેરાત કરી અને સ્પષ્ટ કર્યું કે શહેરમાં સ્ત્રી-પુરુષ સમાનતાના સિદ્ધાંત સાથે કોઈ સમાધાન કરી શકાય નહીં.

ફ્રાન્સની નેશનલ એસેમ્બલીના પ્રમુખ યાએલ બ્રોન-પિવેટે પણ ઘટનાની ટીકા કરતાં કહ્યું હતું કે ફ્રાન્સમાં મહિલાઓ જાહેર જીવનમાં સંપૂર્ણપણે હાજર છે અને તેમને ‘અદૃશ્ય’ થવાનું કોઈ કહી શકે નહીં.

BAPSએ શું કહ્યું?

BAPSએ એક નિવેદનમાં જણાવ્યું કે મોટા પ્રતિનિધિમંડળને કારણે અન્ય પ્રવાસીઓને મુશ્કેલી ન પડે તે માટે મુલાકાત દિવસની શરૂઆતમાં ગોઠવવામાં આવી હતી.

સંસ્થાએ કહ્યું કે તેમની જાણ મુજબ કોઈ વ્યક્તિને એફિલ ટાવરમાં પ્રવેશ કરતા રોકવામાં આવ્યો નહોતો. તેમ છતાં સમગ્ર ઘટનાથી કોઈને દુઃખ કે અસુવિધા થઈ હોય તો સંસ્થાએ માફી માગી છે. BAPSએ સમાનતા અને પરસ્પર સન્માન માટે પ્રતિબદ્ધ હોવાનું પણ જણાવ્યું છે.

ગુજરાતના બોચાસણથી શરૂ થયેલી વૈશ્વિક સંસ્થા

BAPS એટલે બોચાસણવાસી અક્ષર પુરુષોત્તમ સ્વામિનારાયણ સંસ્થા. તેનો ઉદ્ભવ ગુજરાતના આણંદ જિલ્લાના બોચાસણમાંથી થયો હતો અને આજે સંસ્થા વિશ્વના અનેક દેશોમાં ધાર્મિક અને સેવાકીય પ્રવૃત્તિઓ ચલાવે છે.

BAPSએ ભારત સહિત અમેરિકા, બ્રિટન, સંયુક્ત આરબ અમીરાત અને અન્ય દેશોમાં મોટા મંદિરોનું નિર્માણ કર્યું છે. દિલ્હી અને ગાંધીનગરના અક્ષરધામ ઉપરાંત અબુધાબી અને અમેરિકાના ન્યૂ જર્સીમાં બનેલા ભવ્ય મંદિર પણ તેની વૈશ્વિક ઓળખનો મહત્વનો ભાગ છે.

BAPSની સાધુ પરંપરામાં બ્રહ્મચર્યના કડક નિયમો છે અને સાધુઓ માટે મહિલાઓ સાથે શારીરિક સંપર્ક સહિત કેટલીક મર્યાદાઓનું પાલન કરવામાં આવે છે. પરંતુ એફિલ ટાવરના કર્મચારીઓનો વાંધો ધાર્મિક નિયમો સામે નહીં, પરંતુ આ નિયમોને કારણે મહિલા કર્મચારીઓને તેમના કામ પરથી દૂર કરવામાં આવ્યા હોવાના આક્ષેપ સામે છે.

2021માં અમેરિકામાં લાગ્યા હતા ગંભીર મજૂર શોષણના આરોપ

BAPS અગાઉ અમેરિકામાં પણ ગંભીર આરોપોને લઈને ચર્ચામાં આવી હતી. 2021માં ન્યૂ જર્સીના રોબિન્સવિલ સ્થિત અક્ષરધામ મંદિરના નિર્માણ સાથે જોડાયેલા કેટલાક ભારતીય કામદારોએ અમેરિકાની ફેડરલ કોર્ટમાં કેસ કર્યો હતો.

મુકદ્દમામાં આરોપ મૂકવામાં આવ્યા હતા કે ભારતથી લાવવામાં આવેલા કામદારો પાસે લાંબા કલાકો સુધી કામ કરાવવામાં આવતું હતું, તેમને ખૂબ ઓછું વેતન આપવામાં આવતું હતું અને કેટલાકના પાસપોર્ટ પણ રાખી લેવામાં આવ્યા હતા. BAPSએ આ આરોપોને નકાર્યા હતા અને મંદિરના નિર્માણ સાથે જોડાયેલા લોકોને ધાર્મિક સેવા આપતા સ્વયંસેવકો ગણાવ્યા હતા.

ચાર વર્ષની અમેરિકી ફોજદારી તપાસ આરોપ વિના બંધ

આ મામલે એક મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે અમેરિકાના ન્યાય વિભાગે લગભગ ચાર વર્ષ ચાલેલી ફોજદારી તપાસ સપ્ટેમ્બર 2025માં બંધ કરી દીધી હતી અને BAPS સામે કોઈ ફોજદારી આરોપ દાખલ કરવામાં આવ્યો નહોતો.

BAPSએ તપાસ બંધ થવાનું સ્વાગત કરતાં કહ્યું હતું કે તે શરૂઆતથી જ મંદિરનું નિર્માણ ભક્તો અને સ્વયંસેવકોની સેવા દ્વારા થયું હોવાનું કહેતી આવી છે. જોકે કામદારો દ્વારા દાખલ કરાયેલો સિવિલ કેસ અલગ છે અને તે આગળ ચાલી રહ્યો છે.

સિલિકોસિસને લઈને ફરી ઊભા થયા સવાલ

2026માં પ્રકાશિત એક અહેવાલમાં ન્યૂ જર્સી મંદિરના પથ્થરકામ સાથે જોડાયેલા કેટલાક ભારતીય કામદારોમાં સિલિકોસિસ જેવી ગંભીર અને અસાધ્ય ફેફસાની બીમારી થવાના આરોપો સામે આવ્યા હતા.

કામદારોના પક્ષે દાવો કરવામાં આવ્યો કે પથ્થર કાપતી વખતે સર્જાતી સિલિકા ધૂળ સામે પૂરતી સુરક્ષા આપવામાં આવી નહોતી. બીજી તરફ BAPSએ શોષણ અને અસુરક્ષિત પરિસ્થિતિના આરોપોનો ઇનકાર કર્યો છે અને કામદારોને સુરક્ષા સાધનો, તબીબી સારવાર તેમજ અન્ય સુવિધાઓ આપવામાં આવી હોવાનું જણાવ્યું છે. આ મુદ્દાઓ હજુ સિવિલ કાનૂની વિવાદનો ભાગ છે.

અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો

https://whatsapp.com/channel/0029VauCUMx6LwHmdrOBwa2X

સાળંગપુરનો વિવાદ BAPSનો નહોતો

આ સમગ્ર ચર્ચા વચ્ચે 2023ના ગુજરાતના સાળંગપુર હનુમાન મંદિરના ભીંતચિત્ર વિવાદને પણ ઘણી વખત BAPS સાથે જોડવામાં આવે છે, પરંતુ ઉપલબ્ધ અહેવાલો પ્રમાણે આ જોડાણ સાચું નથી.

બોટાદ જિલ્લાના સાળંગપુર ખાતે આવેલા શ્રી કષ્ટભંજનદેવ હનુમાનજી મંદિરનું સંચાલન વડતાલ સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય દ્વારા થાય છે, BAPS દ્વારા નહીં. ત્યાં કેટલાક ભીંતચિત્રોમાં હનુમાનજીને ભગવાન સ્વામિનારાયણના ચરણોમાં દર્શાવવામાં આવતા સનાતન ધર્મના સંતો અને ભક્તોએ વિરોધ કર્યો હતો. સપ્ટેમ્બર 2023માં વિવાદિત ભીંતચિત્રો દૂર કરવામાં આવ્યા હતા.

એફિલ ટાવર ઘટનાએ ફરી શરૂ કરી ચર્ચા

પેરિસની તાજેતરની ઘટનાએ હવે ધાર્મિક પરંપરા અને કાર્યસ્થળ પર સ્ત્રી-પુરુષ સમાનતાની મર્યાદા ક્યાં સુધી હોવી જોઈએ તે મુદ્દે નવી ચર્ચા ઊભી કરી છે.

BAPSએ માફી માગી હોવા છતાં પેરિસ પ્રશાસને મામલાની સંપૂર્ણ તપાસ કરવાની વાત કરી છે. હવે તપાસ બાદ જ સ્પષ્ટ થશે કે મહિલા કર્મચારીઓને દૂર રાખવાનો નિર્ણય કોણે લીધો હતો, BAPS તરફથી ચોક્કસ શું વિનંતી કરવામાં આવી હતી અને એફિલ ટાવર મેનેજમેન્ટે તેને કયા આધારે સ્વીકારી હતી.

આ પણ વાંચો: VIDEO: 60 ફૂટ ઊંચી પાણીની ટાંકી પર ચઢ્યો સાંઢ, 42 કલાક બાદ ક્રેનથી કરાયું રેસ્ક્યૂ