UPI Completes 10 Years : 25 ઓગસ્ટ, 2016એ ભારતના નાણાકીય ઇતિહાસમાં એક મોટી ક્રાંતિની શરૂઆત હતી. આ દિવસે યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. આજે, UPI સફળતાના 10 વર્ષ પૂર્ણ કરે છે. એક સમય હતો જ્યારે લોકો રોકડ વિના ઘરની બહાર નીકળતા ડરતા હતા, પરંતુ આજે, UPI QR કોડ દરેક જગ્યાએ દેખાય છે, નાની દુકાનોથી લઈને મોટા મોલ સુધી. 2016માં જ્યારે પરીક્ષણ શરૂ થયું, ત્યારે કોઈએ કલ્પના પણ નહોતી કરી કે તે આટલું સામાન્ય બની જશે. થોડા મહિનામાં, BHIM એપ લોન્ચ કરવામાં આવી. તે પછી, પાછળ વળીને જોવાની જરૂર નહોતી. વર્ષ-દર-વર્ષ નવી સુવિધાઓ ઉમેરવામાં આવતી રહી.
2017માં ડાયનેમિક QR કોડ રજૂ કરવામાં આવ્યા. 2018 માં, UPI 2.0 એ તેને વધુ સુરક્ષિત બનાવ્યું. આ પછી ઓટોપે, ક્રેડિટ લાઇન્સ અને UPI સર્કલ જેવી આકર્ષક સુવિધાઓ આવી. કર ચુકવણી મર્યાદા વધારીને રૂ.5 લાખ કરવામાં આવી. 2025 સુધીમાં સ્માર્ટફોન ફિંગરપ્રિન્ટ અથવા ફેસ અનલોકનો ઉપયોગ કરીને સીધી ચુકવણી પણ ઓફર કરશે. નાણા મંત્રાલયના ડેટા અનુસાર, છેલ્લા દાયકામાં UPIમાં ડિજિટલ વ્યવહારોમાં 13,000 ગણો વધારો જોવા મળ્યો છે.
અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો
https://whatsapp.com/channel/0029VauCUMx6LwHmdrOBwa2X
વ્યવહારોમાં રેકોર્ડ વધારો
2016-17ના નાણાકીય વર્ષમાં UPI નું વ્યવહાર વોલ્યુમ માત્ર 20 મિલિયન હતું. 2025-26 સુધીમાં, આ આંકડો 24,162 કરોડથી વધુ થઈ ગયો છે. તેવી જ રીતે, વ્યવહાર મૂલ્ય રૂ.0.07 લાખ કરોડથી વધીને લગભગ રૂ.314 લાખ કરોડ થઈ ગયું છે. નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (NPCI) એ રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI)ની દેખરેખ હેઠળ આ સિસ્ટમ વિકસાવી છે. તેની નવીન ટેકનોલોજીએ તેને વિશ્વભરમાં રીઅલ-ટાઇમ ચુકવણીઓ માટે એક મુખ્ય બેન્ચમાર્ક બનાવ્યો છે. શરૂઆતમાં ફક્ત 44 બેંકો તેની સાથે જોડાયેલી હતી. જુલાઈ 2026 ના ડેટા અનુસાર, 741 બેંકો હવે આ સિસ્ટમ સાથે જોડાયેલી છે.
2026માં નવા રેકોર્ડ થયા સ્થાપિત
2026 UPI માટે નોંધપાત્ર વર્ષ રહ્યું છે. મે 2026માં માસિક વ્યવહાર વોલ્યુમ પ્રથમ વખત 2,3 બિલિયનને વટાવી ગયું. તે મહિને કુલ 2,320 કરોડ વ્યવહારો નોંધાયા હતા. ત્યારબાદ, જુલાઈ 2026માં આ આંકડો 2,366 કરોડ વ્યવહારો પર પહોંચ્યો. UPIની 10 વર્ષની સફરમાં આ સૌથી વધુ માસિક રેકોર્ડ છે. આજે, દરરોજ સરેરાશ 660 મિલિયનથી વધુ વ્યવહારો સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થાય છે.
ઇન્ટરનેટ વિના કેવી રીતે કરાઈ છે ડિજિટલ ચુકવણી?
તમે વિચારી રહ્યા હશો કે જેમની પાસે સ્માર્ટફોન નથી તેમના વિશે શું? આ મુદ્દાને ઉકેલવા માટે, UPI 123PAY શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ સાથે, ફીચર ફોન ધરાવતા લોકો IVR અથવા મિસ્ડ કોલ્સ દ્વારા ઇન્ટરનેટ ઍક્સેસ વિના પૈસા મોકલી શકે છે. તાજેતરમાં, મર્યાદા વધારીને રૂ.10,000 કરવામાં આવી છે. ઝડપી નાની ચુકવણીઓને સરળ બનાવવા માટે, UPI લાઇટ વોલેટ સુવિધા પણ રજૂ કરવામાં આવી હતી, જેની મર્યાદા રૂ.5,000 છે.
વિશ્વના 11 દેશોમાં વાગી રહ્યો છે ડંકો
UPI માત્ર ભારતમાં જ નહીં પરંતુ વિદેશમાં પણ લોકપ્રિયતા મેળવી રહ્યું છે. આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડોળ (IMF)એ તેને વ્યવહાર વોલ્યુમ દ્વારા વિશ્વની સૌથી મોટી રીઅલ-ટાઇમ ચુકવણી સિસ્ટમ તરીકે માન્યતા આપી છે. 2025 સુધીમાં UPI વૈશ્વિક રીઅલ-ટાઇમ ચુકવણી વ્યવહારોના જથ્થામાં આશરે 49% હિસ્સો ધરાવશે. જૂન 2026માં ગ્રીસ અને કંબોડિયા પણ આ યાદીમાં જોડાયા. 30 જુલાઈ, 2026ના રોજ, માલદીવ સિસ્ટમ સાથે લિંક કરીને ક્રોસ-બોર્ડર મની ટ્રાન્સફર શરૂ કરવામાં આવ્યું. હાલમાં UPI UAE, ફ્રાન્સ, ભૂતાન, શ્રીલંકા, નેપાળ, સિંગાપોર, મોરેશિયસ, કતાર, કંબોડિયા, ગ્રીસ અને માલદીવ સહિત 11 દેશોમાં સફળતાપૂર્વક કાર્યરત છે.
આગામી દાયકાની તૈયારીઓ શરૂ
સરકારનું ધ્યાન હવે તેને વધુ સુલભ બનાવવા પર છે. UPI એ ભારતમાં ડિજિટલ વિભાજનને દૂર કરવામાં મદદ કરી છે. હવે, ધ્યેય નાના વ્યવસાયોથી લઈને દૂરના વિસ્તારોમાં રહેતા લોકો સુધી, દરેકને ડિજિટલ અર્થતંત્ર સાથે જોડવાનો છે. આગામી દાયકામાં, UPI ઇકોસિસ્ટમ નવા વપરાશકર્તાઓ ઉમેરવા અને તકનીકી પ્રગતિ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. આ ખાતરી કરશે કે ભારત ડિજિટલ ચુકવણીમાં નિર્વિવાદ વૈશ્વિક નેતા રહે.
આ પણ વાંચો : Rafale સામે ચીનનું J-16 પ્રથમવાર એર કોમ્બેટ ડ્રિલમાં, ભારત માટે કવાયત કેમ મહત્ત્વની?
