દૂધ, પેન્સિલ અને કફન પર હજુ પણ લાગુ છે GST? સરકારે આપ્યો આ જવાબ

તાજેતરમાં, સંસદમાં વાતાવરણ ગરમાયું હતું જ્યારે એક લોકસભા સાંસદે દૂધ અને શિક્ષણ જેવી મૂળભૂત જરૂરિયાતો પર GST ને લઈને સરકારને ઘેરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. સાંસદે દાવો કર્યો હતો કે સામાન્ય માણસના જીવનની દરેક નાની-મોટી વસ્તુ, જેમ કે પેન્સિલ, શાર્પનર અને દૂધ પર પણ ટેક્સ લાદવામાં આવી રહ્યો છે. નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે આ અંગે તીવ્ર પ્રતિક્રિયા આપી હતી. ગૃહમાં તથ્યો રજૂ કરતા તેમણે કહ્યું કે તે ખૂબ જ દુર્ભાગ્યપૂર્ણ છે કે એક જવાબદાર જનપ્રતિનિધિ તથ્યોને વિકૃત કરી રહ્યા છે અને ગૃહને ગેરમાર્ગે દોરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. નાણામંત્રીએ સ્પષ્ટપણે કહ્યું કે આ માત્ર જૂઠાણું નથી, પરંતુ જનભાવનાની મજાક છે.

દૂધ અને ડેરી ઉત્પાદનો પર GST નથી

નાણામંત્રીએ સૌપ્રથમ દૂધ પર ટેક્સ લાદવાના દાવાને ખોટો ઠેરવ્યો. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી કે દેશમાં GST લાગુ થયા પછી (2017), આજ સુધી ‘દૂધ’ પર કોઈ GST લાદવામાં આવ્યો નથી. તે સંપૂર્ણપણે કરમુક્ત છે. તેમણે સાંસદના દાવા પર સવાલ ઉઠાવતા પૂછ્યું કે શું તેઓ ગૃહના સભ્યોને મૂર્ખ સમજે છે.

આ ઉપરાંત, ડેરી ક્ષેત્રમાં થયેલા મોટા ફેરફારોનો ઉલ્લેખ કરતા કહેવામાં આવ્યું હતું કે 3 સપ્ટેમ્બર, 2025 ના રોજ યોજાયેલી 56મી GST કાઉન્સિલની બેઠકમાં સામાન્ય જનતાને મોટી રાહત આપવામાં આવી હતી. દૂધ સિવાયના ઉત્પાદનો, જેમ કે ઘી, માખણ અને ચીઝ, પર અગાઉ 12% ટેક્સ લાગતો હતો, જે હવે ઘટાડીને 5% કરવામાં આવ્યો છે.

પેન્સિલ, નકશા અને શિક્ષણ પર કોઈ ટેક્સ નથી

શિક્ષણ પર GSTનો મુદ્દો ઉઠાવતા, નાણામંત્રીએ જણાવ્યું કે પ્રિ-સ્કૂલથી લઈને હાયર સેકન્ડરી સુધીના ઔપચારિક શિક્ષણ પર કોઈ ટેક્સ નથી. વધુમાં, માન્યતા પ્રાપ્ત ડિગ્રી અથવા લાયકાત તરફ દોરી જતું શિક્ષણ પણ GSTના દાયરાની બહાર છે. જ્યારે સાંસદે પેન્સિલ અને શાર્પનરનો ઉલ્લેખ કર્યો, ત્યારે નાણામંત્રીએ આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યું કે કોઈ આટલું સ્પષ્ટ જૂઠું કેવી રીતે બોલી શકે.

નાણામંત્રીએ સ્પષ્ટતા કરી કે પેન્સિલ, શાર્પનર, ઇરેઝર, એક્સરસાઇઝ બુક્સ, નોટબુક અને નકશા પર શૂન્ય GST છે. ટેક્સ નિષ્ણાતો પણ આ મુદ્દા પર સહમત છે. CA આશિષ નીરજ સમજાવે છે કે નાણામંત્રીનો દાવો સાચો છે. શાળા અને કોલેજનુ ઔપચારિક શિક્ષણ કરમુક્ત છે, પરંતુ આજના વ્યાપારીકૃત શિક્ષણમાં, નિયમો અલગ છે. પ્રાઇવેટ કોચિંગ, ઓનલાઈન સર્ટિફિકેટ કોર્સ અને અ-માન્યતા પ્રાપ્ત વોકેશનલ ટ્રેનિંગ પર GST લાગુ પડે છે. વધુમાં, જ્યારે પેન્સિલ અને ઇરેઝર મફત છે, ત્યારે પેન, સ્ટેપલર અને માર્કર જેવી મોંઘી વસ્તુઓ પર ટેક્સ ચૂકવવો પડે છે.

સારવાર, ઇન્શ્યોરન્સ અને અંતિમ સંસ્કાર પર કોઈ GST નથી

નાણામંત્રીએ આરોગ્યસંભાળ સેવાઓ અંગેની સ્થિતિ પણ સ્પષ્ટ કરી. તેમણે જણાવ્યું કે 1 જુલાઈ, 2017 થી સારવાર, પરીક્ષણ અને સંભાળ (આરોગ્યસંભાળ સેવાઓ) પર 0% GST લાગુ છે. તેમણે આ માટે GST કાઉન્સિલનો પણ આભાર માન્યો. નિષ્ણાતો જણાવે છે કે ડોકટરો અને નર્સોની સેવાઓ કરમુક્ત છે, પરંતુ જો તમે 5,000 થી વધુ કિંમતે હોસ્પિટલ રૂમ (ICU સિવાય) ભાડે લો છો, તો તે કરપાત્ર છે.

“નેક્સ્ટ જનરેશન જીએસટી રિફોર્મ્સ” હેઠળ, વ્યક્તિગત હેલ્થ અને લાઇફ ઇન્શ્યોરન્સ યોજનાઓને પણ 0% જીએસટી સ્લેબમાં લાવવામાં આવી છે. હદ તો ત્યારે થઈ ગઈ જ્યારે એક સાંસદે દાવો કર્યો કે મૃત્યુ પછી પણ વ્યક્તિ પર ટેક્સ વસુલવામાં આવે છે. આના પર નાણામંત્રીએ કડક શબ્દોમાં કહ્યું કે અંતિમ સંસ્કાર સેવાઓ પર ક્યારેય કોઈ જીએસટી નહોતો.

આ પણ વાંચો: ‘રાહુલ ગાંધી ભારતમાં ગૃહયુદ્ધ શરૂ કરવા માંગે છે…’, કેન્દ્રીય મંત્રી ગિરિરાજ સિંહે આવું કેમ કહ્યું?