ચેક પર આવી રહ્યા છે નવા નિયમ! જાણો ચેકનો ઉપયોગ કરવાના ફાયદા, કોણ કરી રહ્યું છે સૌથી વધુ ઉપયોગ

નવી દિલ્હી, 25 ઓગસ્ટ, 2025: ભારતીય રિઝર્વ બેન્ક (RBI)ચેક ક્લિયરન્સના નવા નિયમ લાવવાની છે. હાલમાં ચેક ક્લિયર થવામાં T-1 કે T-2 દિવસો લાગે છે, ત્યારે ઓક્ટોબર 2025થી ચેક ફક્ત એક જ દિવસમાં ક્વિયર થઇ જશે. જાન્યુઆરી 2026થી ફક્ત 3 કલાકમાં જ ખબર પડી જશે કે ચેક ક્લિયર થયો કે નહી. એવામાં ચાલો જાણીએ ચેકના ઉપયોગના ફાયદાઓ અને તેનો કોણ અને ક્યાં સૌથી વધુ ઉપયોગ કરે છે અને ચેકના ઉપયોગથી ક્યારે બચવુ જોઇએ.

ચેક દ્વારા પૈસા ઉપાડવામાં કેટલો સમય લાગે છે?

હાલમાં, ભારતમાં, ચેક ટ્રંકેશન સિસ્ટમ (CTS) હેઠળ બેચ મોડમાં ચેકની પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે. આનો અર્થ એ છે કે જે દિવસે ચેક જમા કરવામાં આવે છે, તે પછીના 1 અથવા 2 કાર્યકારી દિવસોમાં (T+1 અથવા T+2) સેટલ કરવામાં આવે છે.

જાન્યુઆરી 2026થી કયો નવો નિયમ લાગુ થશે?

3 જાન્યુઆરી, 2026થી, બેંકોએ દરેક ચેક મળ્યાના 3 કલાકની અંદર ચેક પાસ થયો છે કે નહીં તેની પુષ્ટિ કરવી પડશે. ઉદાહરણ તરીકે, જો ચેક સવારે 11 થી બપોરે 12 વાગ્યાની વચ્ચે જમા કરવામાં આવે છે, તો બેંકે મહત્તમ બપોરે 3 વાગ્યા સુધીમાં તેની સ્થિતિની પુષ્ટિ કરવી પડશે.

જો બેંક સમયસર પુષ્ટિ ન કરે તો શું?

જો બેંક પ્રથમ તબક્કામાં સાંજે 7 વાગ્યાની નિર્ધારિત સમય મર્યાદામાં અને બીજા તબક્કામાં 3 કલાકની અંદર ચેકની પુષ્ટિ ન કરે, તો એવું માનવામાં આવશે કે ચેક પાસ થઈ ગયો છે. આવા કિસ્સાઓમાં, ચેક આપમેળે મંજૂર અને સેટલ થઈ જશે.

ભંડોળ કેટલી ઝડપથી પ્રાપ્ત થશે?

નવી સિસ્ટમ હેઠળ, ચેકની પતાવટ અને વસૂલાત પૂર્ણ થતાં જ, રકમ એક કલાકમાં લાભાર્થીના ખાતામાં જમા થઈ જશે. આનાથી સમય બચશે જ નહીં પરંતુ પ્રક્રિયા વધુ પારદર્શક અને વિશ્વસનીય પણ બનશે.

ચેકનો સૌથી વધુ ઉપયોગ કોણ કરે છે?

જોકે UPI, નેટ બેંકિંગ અને મોબાઇલ વોલેટ જેવા ડિજિટલ ચુકવણી વિકલ્પો લોકપ્રિય થયા છે, તેમ છતાં ભારતમાં ચેકનો વ્યાપકપણે ઉપયોગ થાય છે, ખાસ કરીને એવા ક્ષેત્રો અને વર્ગોમાં જે પરંપરાગત ચુકવણીઓ પર વધુ આધાર રાખે છે.

જ્યાં ચેકનો ઉપયોગ સૌથી વધુ થાય છે

વેપાર અને કોર્પોરેટ ક્ષેત્રોમાં ચેકનો સૌથી વધુ ઉપયોગ થાય છે, જ્યાં તેનો ઉપયોગ મોટા મૂલ્યના વ્યવહારો, વિક્રેતા ચુકવણીઓ અથવા કરાર આધારિત ચુકવણીઓ માટે થાય છે.

સરકારી વિભાગો પેન્શન, રિફંડ અને ગ્રાન્ટ માટે પણ ચેકનો આશરો લે છે, ખાસ કરીને જ્યારે ડાયરેક્ટ બેંક ટ્રાન્સફર શક્ય ન હોય. ડિજિટલ માધ્યમોથી આરામદાયક ન હોય તેવા વરિષ્ઠ નાગરિકોને ચેક વધુ વિશ્વસનીય લાગે છે. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં અથવા જ્યાં ઇન્ટરનેટ કનેક્ટિવિટી નબળી હોય છે, ત્યાં ચેક મુખ્ય ચુકવણી પદ્ધતિ રહે છે.

ચેકના ઉપયોગના ફાયદા શું છે

તે રોકડ વહનનું જોખમ ઘટાડે છે, દરેક વ્યવહારનો દસ્તાવેજી રેકોર્ડ પૂરો પાડે છે (ચેકના ફાયદા શું છે) અને ભવિષ્યની ચુકવણીની તારીખો પણ પોસ્ટ-ડેટેડ ચેક દ્વારા નિયંત્રિત કરી શકાય છે. તે કાનૂની અને ઔપચારિક વ્યવહારો માટે યોગ્ય છે અને ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં ચુકવણી પર વધુ સારું નિયંત્રણ આપે છે.

કઈ પરિસ્થિતિમાં ચેકનો ઉપયોગ ટાળી શકાય છે

જોકે, ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં ચેકનો ઉપયોગ ન કરવો જોઈએ. જેમ કે (ચેકનો ઉપયોગ શા માટે થતો નથી) જ્યારે ચુકવણી તાત્કાલિક કરવાની હોય, ઓનલાઈન અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવહારો, વગેરે. આ ઉપરાંત, નાના રોજિંદા ખર્ચ, સબ્સ્ક્રિપ્શન્સ અથવા ડેટા ગોપનીયતાની ચિંતાઓના કિસ્સામાં ડિજિટલ ચુકવણી પણ વધુ સુરક્ષિત અને અનુકૂળ છે.

આ પણ વાંચોઃ કરોડોની કમાણી પર પણ ઝીરો ટેક્સ! ભારતનું આ રાજ્ય આવકવેરાની પક્કડથી બહાર