મનરેગામાંથી મહાત્મા ગાંધીનું નામ દૂર કરાશે, સંસદમાં રજૂ કરાશે બિલ

કેન્દ્ર સરકાર ગ્રામીણ રોજગાર નીતિમાં મોટો ફેરફાર કરવાની તૈયારી કરી રહી હોય તેવું લાગે છે. મહાત્મા ગાંધી રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી અધિનિયમ (મનરેગા) રદ કરવા અને ગ્રામીણ રોજગાર માટે એક નવો કાયદો લાવવાનો પ્રસ્તાવ સામે આવ્યો છે. આ સંદર્ભમાં એક બિલની નકલો લોકસભાના સાંસદોને વહેંચવામાં આવી છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ બિલ સંસદના વર્તમાન શિયાળુ સત્રમાં રજૂ કરવામાં આવી શકે છે.

મનરેગાને બદલવાનો પ્રસ્તાવ

ડ્રાફ્ટ બિલ અનુસાર, સરકાર 2005ના મનરેગા કાયદાને રદ કરવાની અને તેને “વિકસિત ભારત – રોજગાર અને આજીવિકા ગેરંટી મિશન (ગ્રામીણ) બિલ, 2025” સાથે બદલવાની તૈયારી કરી રહી છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય ગ્રામીણ રોજગાર પ્રણાલીને ફરીથી વ્યાખ્યાયિત કરવાનો હોવાનું જણાવાયું છે.

“વિકસિત ભારત 2047” ના વિઝન સાથે જોડાયેલું નવું મિશન

બિલમાં જણાવાયું છે કે તેનો ઉદ્દેશ્ય “વિકસિત ભારત 2047” ના રાષ્ટ્રીય વિઝનને અનુરૂપ એક મજબૂત ગ્રામીણ વિકાસ માળખું બનાવવાનો છે. આ અંતર્ગત દરેક ગ્રામીણ ઘરના પુખ્ત સભ્યો કે જેઓ સ્વેચ્છાએ અકુશળ મેન્યુઅલ મજૂરીમાં જોડાય છે તેમને દર નાણાકીય વર્ષમાં 125 દિવસના વેતન રોજગારની વૈધાનિક ગેરંટી પૂરી પાડવાનો પ્રસ્તાવ છે.

રોજગાર દ્વારા સશક્ત અને સમૃદ્ધ ગ્રામીણ ભારતનો ધ્યેય

નવા કાયદાનો ઉદ્દેશ્ય ગેરંટીકૃત રોજગાર અને આજીવિકા દ્વારા ગ્રામીણ સશક્તિકરણ અને સર્વાંગી વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે, જેના દ્વારા સમૃદ્ધ અને સક્ષમ ગ્રામીણ ભારતનું નિર્માણ થશે.

બિલ ટૂંક સમયમાં સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવી શકે છે

આ બિલ લોકસભાના સભ્યો માટે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યું છે અને ટૂંક સમયમાં ગૃહમાં રજૂ થવાની અપેક્ષા છે. સંસદનું શિયાળુ સત્ર 1 ડિસેમ્બરથી શરૂ થાય છે અને 19 ડિસેમ્બરના રોજ સમાપ્ત થાય છે.

મનરેગા વિશ્વનો સૌથી મોટો કાર્ય ગેરંટી કાર્યક્રમ

મનરેગા 2005 માં ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલય દ્વારા શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. તે વિશ્વના સૌથી મોટા રોજગાર ગેરંટી કાર્યક્રમોમાંનો એક છે. 2022-23 સુધીમાં 154 મિલિયન સક્રિય કામદારો તેના હેઠળ નોંધાયેલા હતા. આ યોજનાનો હેતુ અધિકાર-આધારિત માળખા દ્વારા ગરીબીના મૂળ કારણોને સંબોધવાનો છે. મનરેગા આદેશ આપે છે કે ઓછામાં ઓછા એક તૃતીયાંશ લાભાર્થીઓ મહિલાઓ હોય. આનાથી ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં મહિલા સશક્તિકરણને પ્રોત્સાહન મળ્યું છે.

15 દિવસમાં કામની કાનૂની ગેરંટી

મનરેગાની સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિશેષતા એ છે કે કામ શોધતા કોઈપણ ગ્રામીણ પુખ્ત વયના લોકો માટે 15 દિવસમાં રોજગારની કાનૂની ગેરંટી. જો આ પ્રાપ્ત ન થાય તો બેરોજગારી ભથ્થાની પણ જોગવાઈ છે. મનરેગા હેઠળના કાર્યોના આયોજન અને અમલીકરણમાં પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓને કેન્દ્રીય ભૂમિકા આપવામાં આવી હતી. ગ્રામ સભાઓને કામ સૂચવવાની સત્તા આપવામાં આવી હતી અને ઓછામાં ઓછા 50% કામો સ્થાનિક સ્તરે અમલમાં મૂકવાનું ફરજિયાત કરવામાં આવ્યું હતું જેનાથી વિકેન્દ્રીકરણ મજબૂત બન્યું હતું.