શું ડોલરનો અંત નજીકમાં છે? કેન્દ્રીય બેન્કો અમેરિકી બોન્ડને બદલે ખરીદી રહી છે સોનું
નવી દિલ્હી, 1 સપ્ટેમ્બર, 2025: 1990ના દાયકામાં પહેલા વાર દુનિયાની કેન્દ્રીય બેન્કો હવે અમેરિકી સરકારી બોન્ડ (ટ્રેજરી)થી વધુ સોનાને પોતાની પાસે રાખી રહી છે. પ્રત્યેક દેશ પોતાના માટે એક સુરક્ષિત ખજાનો રાખે છે, જેમાં અમેરિકી ડોલર, યૂરો, સરકારી બોન્ડ અને થોડું સોનું હોય છે. પરંતું હાલમાં જ આ ખજાનામાં બોન્ડથી વધુ સોનું ભરી રહ્યા છે. યુરોપીય સેન્ટ્રલ બેન્કની ઇન્ટરનેશનલ રોલ ઓફ દ યૂરો 2025ના રિપોર્ટ અનુસાર કેન્દ્રીય બેન્કો પાસે કુલ 36,000 ટન સોનું છે.
સોનાના આજના ભાવે, તેનું મૂલ્ય 3.6 ટ્રિલિયન ડોલરથી વધુ છે, જે તેમની પાસે રહેલા યુએસ ટ્રેઝરી (જૂન 2024ના યુએસ ટ્રેઝરી સર્વે અનુસાર 3.8 ટ્રિલિયન ડોલર) કરતાં વધુ છે. 2025માં સોનાનો ભાવ ઔંસદીઠ 3,500થી ઉપર પહોંચતા, તેનું મૂલ્ય ટ્રેઝરી કરતા વધી ગયું છે.
સોનાની ખરીદી કેમ વધી રહી છે?
વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલ (WGC) અને યુરોપિયન સેન્ટ્રલ બેંક અનુસાર સોનું સલામત છે: 2022માં રશિયાના ડોલર અને યુરો અનામત જપ્ત થયા પછી, દેશો ‘પ્રતિબંધો-મુક્ત’ સંપત્તિ ઇચ્છે છે.
યુએસ દેવા અંગે ચિંતાઓ: અમેરિકાનું દેવું વધી રહ્યું છે. તેથી, બેંકો તેમના અનામતને સંપૂર્ણપણે યુએસ દેવા પર નિર્ભર રહેવા માંગતી નથી.
બેંકો તેમના અનામતમાં ડોલર, યુરો અને સોનાનું મિશ્રણ ઇચ્છે છે.
WGCગોલ્ડ ડીમાંડનો ટ્રેન્ડ
| વર્ષ | વજન |
| 2022 | 1,082 ટન |
| 2023 | 1,037 ટન |
| 2024 | 1,045 ટન |
આ એક દાયકા પહેલાની ખરીદીની સરખામણીમાં બમણી છે. 2025 માં ખરીદીની ગતિ થોડી ધીમી પડી હતી, પરંતુ હજુ પણ ઊંચી છે, જે પ્રથમ ક્વાર્ટરમાં 244 ટન અને બીજા ક્વાર્ટરમાં 166 ટન હતી.
લંડન સ્થિત મેટલ્સ ફોકસ કન્સલ્ટન્સી અનુસાર, 2025ના અંત સુધીમાં લગભગ 1,000 ટન વધુ સોનું ઉમેરાઇ શકે છે.
સર્વેક્ષણો શું કહે છે?
WGCના સેન્ટ્રલ બેંક ગોલ્ડ રિઝર્વ સર્વે 2025 અનુસાર, 43% સેન્ટ્રલ બેંકો આવતા વર્ષે વધુ સોનું ઉમેરવાની યોજના ધરાવે છે. 95% માને છે કે વૈશ્વિક સોનાનો ભંડાર વધતો રહેશે.
ભારતની સ્થિતિ શું છે?
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI)એ માર્ચ 2025 સુધીમાં તેના ભંડારમાં 880 ટન સોનું ઉમેર્યું હતુ. આ ભારતના કુલ ભંડારના 12% છે. આ રૂપિયાની સ્થિરતામાં મદદ કરે છે, પરંતુ વધતી વૈશ્વિક કિંમતો ભારતમાં સોનાની માંગને અસર કરે છે.
શું ડોલર નબળો પડશે?
ના, યુએસ ડોલર હજુ પણ વૈશ્વિક ભંડારમાં 58% હિસ્સો ધરાવે છે (IMF COFER ડેટા, 2024). સોનું અનામતમાં બીજા સ્થાને આવી ગયું છે, પરંતુ ડોલર હજુ પણ સૌથી મજબૂત છે.
શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?
સોનાના ભાવ વધવાની શક્યતા: કેન્દ્રીય બેંકોની ખરીદીને કારણે સોનાના ભાવ વધી રહ્યા છે, જેના કારણે ભારતમાં ઘરેણાં મોંઘા થઈ શકે છે.
ચલણ સ્થિરતા: સોનું ભારતને વૈશ્વિક આર્થિક આંચકાઓથી બચાવે છે.
વૈશ્વિક પરિવર્તન: દેશો નાણાકીય વ્યવસ્થામાં પરિવર્તન માટે તૈયારી કરી રહ્યા છે, કેમ કે ડોલરનું વર્ચસ્વ ઘટી શકે છે.
કેન્દ્રીય બેંકો હવે પહેલા કરતાં વધુ સોનું એકઠું કરી રહી છે. તે સલામત, સિઝર ફ્રી છે અને અનિશ્ચિતતામાં મૂલ્ય ધરાવે છે. ડોલર હજુ પણ સૌથી મજબૂત છે, પરંતુ સોનું હવે બીજા ક્રમનું સૌથી મોટું વૈશ્વિક અનામત છે.
આ પણ વાંચોઃ અમેરિકાની 50 ટકા ટેરિફ બાદ નાણાં અને વાણિજ્ય મંત્રાલયની SEZ નીતિ બદલવાની તૈયારી
