ગંગા નદીને લઈ મોટો ખુલાસો થયો, 1300 વર્ષના ઈતિહાસમાં સૌથી ગંભીર દુષ્કાળ, સુકાઈ રહ્યું છે પાણી

નવી દિલ્હી, 27 સપ્ટેમ્બર 2025: ભારત અને બાંગ્લાદેશમાં કરોડો લોકોની જીવનરેખા ગંગા નદી પોતાના સૌથી ગંભીર દુષ્કાળના સમયનો સામનો કરી રહી છે. આઈઆઈટી ગાંધીનગર અને યૂનિવર્સિટી ઓફ એરિઝોનાના શોધકર્તાઓએ રિસર્ચમાં જાણ્યું છે કે છેલ્લા 1300 વર્ષોમાં આ વર્ષે ગંગા નદી સૌથી ગંભીર દુષ્કાળનો સામનો કરી રહી છે. આ અધ્યનનમાં ભવિષ્યમાં જળવાયુ પરિવર્તનના કારણે ગંગામાં મોટા હાઈડ્રોલોજિકલ ફેરફાર થવાની ચેતવણી આપી છે. અધ્યયન અનુસાર, આ વિસ્તારની જળ સુરક્ષા, કૃષિ અને વિદ્યુત ઉત્પાદન પર ગંભીર અસર પાડી શકે છે.

IIT ગાંધીનગર અને યુનિવર્સિટી ઓફ એરિઝોનાના સંશોધકોએ 1,300 વર્ષના ડેટા અને મોડેલનો ઉપયોગ કરીને ગંગા નદીના પ્રવાહનો અભ્યાસ કર્યો. તેમણે શોધી કાઢ્યું કે 1990 ના દાયકાથી ગંગા નદીના પ્રવાહમાં તીવ્ર ઘટાડો થયો છે.

અભ્યાસમાં એ પણ બહાર આવ્યું છે કે ગંગા નદીમાં 2004 થી 2010 દરમિયાન ગંભીર દુષ્કાળ પડ્યો હતો. સંશોધનમાં જણાવાયું છે કે ગંગા બેસિનમાં 1991 થી 2020 દરમિયાન બે ગંભીર દુષ્કાળ પડ્યા હતા: એક વખત 1991 થી 1997 અને બીજી વખત 2004 થી 2010 દરમિયાન. સંશોધન મુજબ, છેલ્લા 30 વર્ષમાં ગંગાના પાણીના પ્રવાહમાં ઘટાડો 1,300 વર્ષના રેકોર્ડમાં સૌથી ગંભીર છે.

ગંગાનું પાણીનું સ્તર કેમ ઘટી રહ્યું છે?

અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે વધતી ગરમી અને નબળા ચોમાસાને કારણે વરસાદમાં આશરે 10% ઘટાડો થયો છે, જેમાં પશ્ચિમી પ્રદેશોમાં 30% થી વધુ ઘટાડો થયો છે. કુદરતી પરિબળો, માનવ પ્રવૃત્તિઓ જેમ કે વધુ પડતા ભૂગર્ભજળના નિષ્કર્ષણ સાથે, ગંગાના પ્રવાહને વધુ નબળો બનાવી રહ્યા છે.

ભવિષ્યના જોખમો અને સંભવિત અસરો

સંશોધન ચેતવણી આપે છે કે જો વરસાદમાં ઘટાડો અને વધતા તાપમાનની અસરો ભેગા થાય, તો ગંગાનો પ્રવાહ 5% થી 35% સુધી ઘટી શકે છે. આ પીવાના પાણી, સિંચાઈ, વીજળી ઉત્પાદન અને જળ પરિવહનને ગંભીર અસર કરી શકે છે. 2015-2017 દરમિયાન, ગંગાના ઓછા પાણીના પ્રવાહે પહેલાથી જ 120 મિલિયનથી વધુ લોકોને અસર કરી હતી.

દરિયાઈ ઇકોસિસ્ટમ પર અસર

ગંગાના ઘટતા મીઠા પાણીના પ્રવાહને કારણે બંગાળની ખાડીમાં પોષક તત્વોનો પુરવઠો ઘટી રહ્યો છે, જે વિશ્વના સૌથી ઉત્પાદક દરિયાઈ ઇકોસિસ્ટમ માટે જોખમી છે.

ઉકેલ શું છે?

સંશોધકો કહે છે કે ગંગા બેસિનની પાણીની સુરક્ષા આબોહવા વિજ્ઞાન અને નીતિ તેમજ સ્થાનિક જળ વ્યવસ્થાપનને કેટલી અસરકારક રીતે લાગુ કરવામાં આવે છે તેના પર નિર્ભર રહેશે. ટકાઉ ભૂગર્ભજળ વ્યવસ્થાપન અને સુધારેલ ચોમાસાની આગાહી વિના, ગંગાની દુષ્કાળની સમસ્યાને નિયંત્રિત કરી શકાતી નથી.

આ પણ વાંચો: 1 ઓક્ટોબરથી બદલાઈ જશે આ 5 નિયમો, તમારા ખિસ્સા અને જીવન પર પડશે આ અસર