Engineers Day 2025 : 92ની ઉંમરે ભર તડકામાં પુલનો સર્વે કર્યો, આ એન્જિનિયરની હિંમતને 100 સલામ

નવી દિલ્હી, 15 સપ્ટેમ્બર 2025 :  ભર ઉનાળો, તીવ્ર ગરમી, ખરબચડા રસ્તાઓ અને 92 વર્ષની ઉંમર… તમે કલ્પના કરી શકો છો કે આવી સ્થિતિમાં કોઈ મોટા પુલ પ્રોજેક્ટની સાઈટનું નિરીક્ષણ કરવા જઈ શકે! પરંતુ આ જ હિંમત જેણે સર મોક્ષગુંડમ વિશ્વેશ્વરૈયાને એક મહાન એન્જિનિયર બનાવ્યા. દેશની પ્રગતિમાં તેમનું અમૂલ્ય યોગદાન રહ્યું છે. તેમના જન્મદિવસ 15 સપ્ટેમ્બરના રોજ દર વર્ષે એન્જિનિયર્સ ડે તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. તપતી ગરમીમાં અને 92 વર્ષની ઉંમરે સાઈટનું નિરીક્ષણ કરવું એ તો માત્ર એક ઘટના છે, એમ. વિશ્વેશ્વરૈયાના જીવન સાથે જોડાયેલા ઘણા પાસાઓ છે જે તેમની અદમ્ય ઈચ્છાશક્તિ, ત્યાગ અને મહેનતને ઉજાગર કરે છે. તેમનું કહેવું હતું કે કામ ગમે તે હોય, પરંતુ તે એવી રીતે કરવું જોઈએ કે તે અન્યથી શ્રેષ્ઠ હોય. 1955માં તેમને દેશના સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન ભારત રત્નથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.

મોકામામાં ગંગા નદી પર બનતા પુલનું સર્વે

ખરેખર, 1952માં પટના નજીક મોકામામાં ગંગા નદી પર રાજેન્દ્ર સેતુ પુલનું નિર્માણ થઈ રહ્યું હતું. આ પ્રોજેક્ટના સર્વે માટે એમ. વિશ્વેશ્વરૈયા ત્યાં ગયા હતા. ગરમી ખૂબ જ હતી. તપતી ધૂપ અને ખરબચડા રસ્તાઓ પર ગાડી જઈ શકતી ન હતી. તે સમયે એમ. વિશ્વેશ્વરૈયાની ઉંમર પણ 92 વર્ષ થઈ ગઈ હતી. પરંતુ વિશ્વેશ્વરૈયા પોતાની ધૂનના પાક્કા હતા. તેમણે પગપાળા જ સાઈટનું સર્વે શરૂ કરી દીધું. તે વિસ્તારના લોકો આ ઘટનાનું વર્ણન કરતાં જણાવે છે કે જ્યારે તેઓ ખૂબ થાકી જતા, તો તેમની સાથેના લોકો તેમને ખભે બેસાડીને આગળ લઈ જતા. આ રીતે એમ. વિશ્વેશ્વરૈયાએ એન્જિનિયર તરીકે આ પુલનું સર્વે પૂર્ણ કર્યું. આ પુલથી માત્ર ઉત્તર અને દક્ષિણ બિહારને જોડાણ નહીં મળ્યું, પરંતુ આ પુલ બિહારના લોકો માટે જીવનરેખા પણ સાબિત થયો.

15 સપ્ટેમ્બર 1860ના રોજ મૈસૂરમાં જન્મ

એમ. વિશ્વેશ્વરૈયાનો જન્મ 15 સપ્ટેમ્બર 1860ના રોજ મૈસૂર (કર્ણાટક)ના કોલાર જિલ્લાના ચિક્કાબલ્લાપુરમાં થયો હતો. તેમણે પોતાનું પ્રારંભિક શિક્ષણ ચિક્કાબલ્લાપુરથી જ મેળવ્યું હતું. બાદમાં તેઓ બેંગ્લોર શિફ્ટ થયા. ત્યાંથી બી.એ.ની ડિગ્રી લીધી અને પછી એન્જિનિયરિંગના અભ્યાસ માટે પુણે ગયા. પુણેની કોલેજ ઓફ એન્જિનિયરિંગમાંથી સિવિલ એન્જિનિયરિંગની ડિગ્રી મેળવી. તેમણે PWD અને ભારતીય સિંચાઈ આયોગમાં પણ નોકરી કરી.

મૈસૂરના વિકાસમાં મહત્વની ભૂમિકા

મૈસૂરને વિકસિત અને સમૃદ્ધ બનાવવામાં એમ. વિશ્વેશ્વરૈયાની ભૂમિકા મહત્વની ગણાય છે. તેમને કર્ણાટકના ભગીરથ પણ કહેવામાં આવે છે. તેમણે સિંધુ નદીથી સક્કર વિસ્તારમાં પાણી મોકલવાની શ્રેષ્ઠ યોજના તૈયાર કરી, જેની ખૂબ પ્રશંસા થઈ. તેમણે બાંધમાંથી પાણીના પ્રવાહને રોકવામાં મદદ કરવા માટે નવી બ્લોક સિસ્ટમ હેઠળ સ્ટીલના દરવાજા બનાવ્યા, જેની અંગ્રેજોએ પણ ખૂબ પ્રશંસા કરી હતી. તેમને મૈસૂરના મુખ્ય એન્જિનિયર પણ બનાવવામાં આવ્યા હતા. વિશ્વેશ્વરૈયાએ સિવિલ એન્જિનિયરિંગના ક્ષેત્રમાં નવીન તકનીકોની શોધ કરી અને મોટા પાયે પ્રોજેક્ટ્સ ડિઝાઇન કર્યા. તેમના યોગદાને ભારતના મૂળભૂત ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને મજબૂત બનાવ્યું.

એન્જિનિયરિંગમાં મુખ્ય યોગદાન

બ્લોક સિંચાઈ પ્રણાલી (Block System of Irrigation)

1899માં ડેક્કન નહેરોમાં લાગુ કરવામાં આવી. આ એક ક્રાંતિકારી પદ્ધતિ હતી જે પાણીના વિતરણને વ્યવસ્થિત કરતી હતી. આનાથી દુષ્કાળગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં કૃષિ ઉત્પાદકતા વધી અને પાણીનો વ્યય અટક્યો.

ઓટોમેટિક ફ્લડ ગેટ્સ (Automatic Flood Gates)

1903માં પુણેના ખડકવાસલા જળાશયમાં પ્રથમ વખત સ્થાપિત, જેને તેમણે પેટન્ટ કરાવ્યા. આ ગેટ્સ બાઢ દરમિયાન આપોઆપ પાણીને નિયંત્રિત કરતા હતા, જેનાથી જળાશયોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત થઈ. આજે પણ આ ગેટ્સ ઘણા ડેમોમાં ઉપયોગમાં લેવાય છે.

પંજરા નદી પર પાઈપ સાઈફન

બોમ્બે PWDમાં પ્રથમ મોટો પ્રોજેક્ટ-નદીના એક ચેનલ પર પાણીની સપ્લાય માટે સુરંગ જેવી રચના બનાવી, જે એન્જિનિયરિંગની ઉત્કૃષ્ટતાનું ઉદાહરણ બની.

સક્કર શહેરમાં પાણીની સમસ્યાનું સમાધાન

સિંધુ નદીના કિનારે સક્કર શહેરમાં ગંદા પાણીની સમસ્યાનું નિરાકરણ કર્યું. પાણીને સાફ કરવાની તકનીક વિકસાવી, જે શહેરી જળ પુરવઠા માટે મોડેલ બની.

વિશાખાપટ્ટનમ પોર્ટનું તટીય કટાવ સંરક્ષણ

તટીય કટાવથી પોર્ટની રક્ષા માટે એન્જિનિયરિંગ સમાધાન ડિઝાઇન કર્યું. ભારતના મુખ્ય બંદરોની સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરી.

કૃષ્ણા રાજા સાગર (KRS) ડેમ

મૈસૂરમાં કાવેરી નદી પર 1911-1932 દરમિયાન નિર્માણ કરાવ્યું. અહીં તેઓ મુખ્ય એન્જિનિયર હતા. આ દક્ષિણ ભારતનો સૌથી મોટો ડેમ છે, જેનાથી સિંચાઈ, પીવાનું પાણી અને જળવિદ્યુત ઉત્પાદન થાય છે. આનાથી લાખો એકર જમીન ફળદ્રુપ બની.

હૈદરાબાદ બાઢ નિયંત્રણ યોજના

હૈદરાબાદ શહેરને બાઢથી બચાવવા માટે વિશેષ કન્સલ્ટન્ટ એન્જિનિયર તરીકે કામ કર્યું. શહેરને વિનાશથી બચાવ્યું અને બાઢ પ્રબંધનની નવી પદ્ધતિઓ વિકસાવી.

અન્ય યોગદાન

તુંગભદ્રા ડેમ, મૈસૂર આયર્ન એન્ડ સ્ટીલ વર્ક્સ (ભદ્રાવતી) ઉપરાંત ભારતના ઔદ્યોગિકીકરણને પ્રોત્સાહન આપવું, સ્ટીલ ઉત્પાદનમાં આત્મનિર્ભરતા સ્થાપવામાં તેમનું મહત્વનું યોગદાન રહ્યું. 14 એપ્રિલ 1962ના રોજ 101 વર્ષની ઉંમરે તેમનું અવસાન થયું.

આ પણ વાંચો : ચાલુ બાઈક પર રોમાન્સ કરતું હતું કપલ, કોઈકે રેકોર્ડ કરી નાખ્યો વીડિયો