ડેટા સેન્ટરમાં એરટેલ, રિલાયન્સ, અદાણી, ટાટા દ્વારા 50 અબજ ડોલરનું કરશે રોકાણ, 9 ગીગાવોટ સુધી પહોચશે ક્ષમતા

નવી દિલ્હી, 28 નવેમ્બર, 2025: ડેટા સેન્ટર ઉદ્યોગમાં ઘરેલુ કોર્પોરેટ જગત પૂરી રીતે ઝંપલાવવાની તૈયારી કરી રહ્યુ છે. ટાટા, રિલાયન્સથી લઇને અદાણી અને એરટેલ સુધી આ ક્ષેત્રમાં પાંચથી સાત વર્ષોમાં 50 અબજ ડોલરનું ભારે રોકાણ કરવાનું વિચારી રહ્યા છે. તેનાથી વર્તમાન 1 ગીગાવોટ (GW)ની ક્ષમતા વધીને 9 GW સુધી પહોંચી જશે.

આ દરેક કંપનીઓ દેશના ડેટા સેન્ટરના વિકાસમાં બમણી ભાગીદારી કરી રહી છે, જે આગામી દાયકામાં AI અને ક્લાઉડ વિકાસને વેગ આપશે. ટાટા કન્સલ્ટન્સી સર્વિસીસ (TCS) આ ક્ષેત્રમાં નવી પ્રવેશી છે. તેણે ખાનગી ઇક્વિટી ફર્મ TPG સાથે બહુ-અબજ ડોલરનું સંયુક્ત સાહસ બનાવ્યું છે. આ 1.2 GW પ્લેટફોર્મ છે જેની ક્ષમતા દેશમાં હાલના તમામ ડેટા સેન્ટરોની સંયુક્ત ક્ષમતા જેટલી છે.

JLLના અનુસાર, ભારતમાં રોકાણ પાંચથી સાત વર્ષમાં 35-50 અબજ ડોલર સુધી પહોંચશે. આ વધારો એવા સમયે થયો છે જ્યારે દેશમાં ડેટા વપરાશ 2016-17 માં 8 એક્ઝાબાઇટ્સથી વધીને 2024-25માં 229 એક્ઝાબાઇટ્સ થવાનો અંદાજ છે. એક એક્ઝાબાઇટ્સ એક અબજ ગીગાબાઇટ્સ બરાબર છે. જેફરીઝનો અંદાજ છે કે 2030 સુધીમાં ક્ષમતા 8 GW સુધી પહોંચશે, જેના માટે 30 અબજ ડોલરના રોકાણની જરૂર પડશે.

3 કંપનીઓ 40% હિસ્સો ધરાવે છે

જેફરીએ જણાવ્યું હતું કે એરટેલ, રિલાયન્સ અને અદાણીકોનેક્સ મળીને 2030 સુધીમાં ડેટા સેન્ટર ક્ષમતામાં 35%થી 40% હિસ્સો ધરાવશે. ક્રિસિલને અપેક્ષા છે કે કંપનીઓ 2026-27 અને 2027-28 વચ્ચે રૂ. 55,000-60,000 કરોડનું રોકાણ કરશે, જેના કારણે ક્ષમતામાં 2.3-2.5 ગીગાવોટનો વધારો થશે.

વિશ્વના સ્પર્ધાત્મક બજારોમાં ભારત

વધતી જતી ડેટા માંગને કારણે, ભારત વધુને વધુ સૌથી સ્પર્ધાત્મક ડેટા સેન્ટર બજારોમાંનું એક બની રહ્યું છે. ભારત વિશ્વના 20% ડેટા ઉત્પન્ન કરે છે પરંતુ સ્થાનિક સ્તરે ફક્ત 3% સંગ્રહ કરે છે. સૌથી વધુ વાયરલેસ ઇન્ટરનેટ વપરાશ ધરાવતા દેશોમાંના એક તરીકે, ભારત ડેટા જનરેશન માટેનું મુખ્ય એન્જિન બની ગયું છે.

વિદેશી કંપનીઓ સાથે ઝડપી ભાગીદારી

4 મુખ્ય કંપનીઓ દ્વારા રોકાણ

• રિલાયન્સ રૂ. 98,000 કરોડ
• અદાણી 33 લાખ કરોડ
• TCS રૂ.18,000 કરોડ
• એરટેલ રૂ. 6,000 કરોડ

(આ રોકાણો અત્યાર સુધીની જાહેરાતોમાંથી છે)

આ રહી યોજના

રિલાયન્સ: જામનગરમાં 1 GW AI ડેટા સેન્ટરની જાહેરાત કરી ચૂકી છે. હવે, કેનેડાના બ્રુકફિલ્ડ અને યુએસ સ્થિત ડિજિટલ રિયલ્ટી સાથે ભાગીદારીમાં, તે વિશાખાપટ્ટનમમાં 1 GW AI ડેટા સેન્ટર બનાવશે. આ પ્રોજેક્ટ દેશના સૌથી મોટા ડેટા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સમાંનો એક છે.

અદાણી: ઓક્ટોબરમાં, તેણે વિશાખાપટ્ટનમમાં 15 અબજ ડોલરબિલિયન AI ડેટા સેન્ટર માટે Google સાથે ભાગીદારી કરી હતી. આ અદાણી એન્ટરપ્રાઇઝના અગાઉના 5.9 અબજ ડોલરના રોકાણ અને મહારાષ્ટ્રમાં ડેટા-સેન્ટર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે એજકોનેક્સ (અદાણીકોનેક્સ) સાથેના તેના હાલના 50:50 સંયુક્ત સાહસ પર આધારિત છે.

એરટેલ: ભારતી એરટેલનો Nxtra ડેટા પહેલાથી જ 15% બજાર હિસ્સો ધરાવે છે. ભારતના ડેટા સેન્ટર વપરાશમાં હાલમાં હાઇપરસ્કેલર્સનો હિસ્સો 60% છે, જેમાં બેંકિંગ, નાણાકીય, સેવાઓ અને વીમા (BFSI) ક્ષેત્ર 17% ફાળો આપે છે.

ટાટા: TCS TPG સાથે સંયુક્ત સાહસમાં હાઇપરવોલ્ટ AI ડેટા સેન્ટર વિકસાવશે. “અમે એક નિષ્ક્રિય ડેટા સેન્ટર બનાવી રહ્યા છીએ. પછી કોઈએ GPU, CPU અને બધા જરૂરી હાર્ડવેર અને સોફ્ટવેર ઇન્સ્ટોલ કરવા પડશે,” એમ CEO કે. કૃતિવાસને જણાવ્યું.

સૌથી ઓછો ખર્ચ

ખર્ચ ભારતના વિકાસનો મુખ્ય ચાલક છે. અહીં ડેટા સેન્ટર બનાવવાની કિંમત પ્રતિ વોટ 7 ડોલર છે, જે વિશ્વમાં સૌથી ઓછો છે. વીજળીના ભાવ યુએસ કરતા 20% સસ્તો છે. ઓક્ટોબર 2024 સુધીમાં 452.7 GW સ્થાપિત ક્ષમતા સાથે દેશમાં પાવર સરપ્લસ છે. નવીનીકરણીય ઊર્જા 46.3% ફાળો આપે છે, જે તેને વૈશ્વિક ઓપરેટરો માટે વધુ આકર્ષક સ્થળ બનાવે છે.

આ પણ વાંચોઃ નાણાં મંત્રાલયનો રિપોર્ટઃ જીએસટી દરો ઘટ્યા, મોંઘવારી નીચલા રેકોર્ડ સ્તરે આર્થિક મજબૂતીનો સંકેત