બંધારણનું પાલન ન કરી શકો, તો ભારત છોડી દો… સુપ્રીમ કોર્ટનો WhatsApp અને Metaને સ્પષ્ટ સંદેશ
સુપ્રીમ કોર્ટે ડેટા પ્રાઈવસી અને યુઝર અધિકારો અંગે Meta અને WhatsAppને ફટકાર લગાવી છે. સુપ્રીમ કોર્ટે WhatsApp અને Meta પાસેથી ડેટા શેરિંગ પર સ્પષ્ટ સોગંદનામું માંગ્યું છે. ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્યકાન્તે જણાવ્યું હતું કે યુઝર પ્રાઈવસી સર્વોપરી છે. તેમણે મેટાની નીતિને મૂંઝવણભરી અને સામાન્ય લોકો માટે સમજવામાં મુશ્કેલ ગણાવી હતી. CJI એ વોટ્સએપ અને મેટાને એક સોગંદનામું દાખલ કરવા કહ્યું છે જેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે તેઓ ડેટા શેર કરશે નહીં. તેમણે કહ્યું કે જો આવુ સોગંદનામું દાખલ કરવામાં નહીં આવે તો કેસ રદ કરવામાં આવશે. વધુમાં, મેટાને ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે જો આદેશનું પાલન નહીં કરવામાં આવે તો કેસ રદ કરવામાં આવશે.
શું છે આખો મામલો?
સુપ્રીમ કોર્ટે મેટા અને વોટ્સએપ દ્વારા દાખલ કરાયેલી અરજી પર સુનાવણી કરતી વખતે ડેટા પ્રાઈવસી અને ડેટાના નાણાકીય મૂલ્ય અંગે મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા. આ કેસમાં NCLAT દ્વારા OTT મેસેજિંગ માર્કેટમાં તેના વર્ચસ્વનો દુરુપયોગ કરવા બદલ મેટા પર લાદવામાં આવેલા 213 કરોડના દંડને સમર્થન આપવાના આદેશને પડકારવામાં આવ્યો છે. સુનાવણી દરમિયાન, કોર્ટે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે નાગરિકોના અધિકારોના ભોગે કોઈપણ વ્યાપારી સાહસને સંચાલન કરવાની મંજૂરી આપવી જોઈએ નહીં. કોર્ટે કંપનીઓએ ડેટા સુરક્ષા નિયમોનું કડક પાલન કરવાની જરૂરિયાતનો પુનરોચ્ચાર કર્યો.
સુપ્રીમ કોર્ટે ડેટા પ્રાઈવસી અને યુઝર અધિકારો અંગે મેટા અને વોટ્સએપને ફટકાર લગાવી છે. કોર્ટે રાહત માંગનારા પ્લેટફોર્મ્સને સ્પષ્ટપણે લેખિત સોગંદનામું રજૂ કરવા કહ્યું હતું જેમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે તેઓ યુઝર ડેટા શેર કરશે નહીં. મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાન્તે સ્પષ્ટપણે ચેતવણી આપી હતી કે આમ કરવામાં નિષ્ફળ જવાથી અરજી ફગાવી દેવામાં આવશે. કોર્ટે ગોપનીયતા નીતિ અંગે પણ ગંભીર પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા, તેને જાહેર જનતા માટે મૂંઝવણભર્યું ગણાવ્યું હતું.
કોર્ટે ડેટા શેરિંગ પર કડક વલણ અપનાવ્યું
સુપ્રીમ કોર્ટની સુનાવણી દરમિયાન, મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાન્તે વોટ્સએપ અને મેટાને સ્પષ્ટ સૂચનાઓ આપી હતી કે તેઓ યુઝર ડેટા શેર કરવામાં આવશે નહીં તેવું સોગંદનામું દાખલ કરે. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે ભારતીય નાગરિકોના અધિકારો સાથે કોઈપણ સમાધાન અસ્વીકાર્ય છે. બેન્ચે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે જો કંપનીઓ આ સંદર્ભમાં સ્પષ્ટ અને લેખિત ખાતરી આપવામાં નિષ્ફળ જાય, તો તેમની અરજીઓ ફગાવી શકાય છે. કોર્ટનું વલણ દર્શાવે છે કે ડેટા સુરક્ષા અને ડિજિટલ ગોપનીયતાને હવે મૂળભૂત અધિકારો તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
સામાન્ય યુઝર્સ ગેરમાર્ગે દોરાયા
સુનાવણી દરમિયાન, કોર્ટે વોટ્સએપની ગોપનીયતા નીતિની ભાષા અને માળખા સામે પણ સખત વાંધો ઉઠાવ્યો. CJIએ જણાવ્યું કે આ નીતિ એવી રીતે તૈયાર કરવામાં આવી છે કે સામાન્ય વ્યક્તિ અથવા ઓછા શિક્ષિત વ્યક્તિ માટે તેને સરળતાથી સમજવું મુશ્કેલ બને છે. ઉદાહરણો આપતાં, એવું કહેવામાં આવ્યું હતું કે એક ગરીબ વૃદ્ધ મહિલા, રસ્તાની બાજુમાં સામાન વેચતો વ્યક્તિ અથવા ફક્ત પ્રાદેશિક ભાષા જાણતો વ્યક્તિ કંપનીના નિયમો અને ઇરાદાઓને કેવી રીતે સમજી શકશે. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે જાણકાર સંમતિ અને ગોપનીયતાનો અધિકાર સર્વોપરી છે, અને કોઈપણ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મએ બંધારણના દાયરામાં કાર્ય કરવું જોઈએ.
સોલિસિટર જનરલ (એસજી) તુષાર મહેતાએ કહ્યું, “જેમ તમે કહ્યું છે, મારા ડેટાનું નાણાકીય મૂલ્ય છે.” જેના પર જસ્ટિસ બાગચીએ ડીપીડીપી એક્ટના સંદર્ભમાં આ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો. તેમણે પૂછ્યું, “જો વ્યક્તિગત ડેટાના ઉપયોગ અને શેરિંગ માટે કોઈ નિશ્ચિત કિંમત નક્કી નથી, તો તેને ન્યાયિક રીતે કેવી રીતે વાજબી ગણી શકાય?” બેન્ચે એમ પણ કહ્યું કે ડેટાના દરેક ભાગનું એક મૂલ્ય હોય છે, અને તે તપાસવું મહત્વપૂર્ણ છે કે પ્લેટફોર્મ ટ્રેન્ડ્સ, લક્ષિત જાહેરાતો અને મુદ્રીકરણ માટે ડેટાનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરે છે.
આ પણ વાંચો: ‘સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટને લઈને ધરપકડ જરુરી નથી’, સુપ્રીમ કોર્ટનો મહત્ત્વપૂર્ણ નિર્ણય
