Court કોર્ટ-કચેરી-ન્યાયતંત્ર ટ્રેન્ડિંગ નેશનલ

SC on Creamy Layer: માત્ર આવક જ પુરતી નથી, સુપ્રીમ કોર્ટે OBC અનામતને લઈને આપ્યો મોટો ચુકાદો

HEMAL WEGADA Last Updated: માર્ચ 12, 2026

1 minute read

Supreme Court on Creamy Layer: સુપ્રીમ કોર્ટે ગુરુવારે અન્ય પછાત વર્ગ (OBC) ના અનામતને લઈને એક સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો આપ્યો છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કોઈપણ ઉમેદવાર ‘ક્રીમી લેયર’માં છે કે નહીં તેનો નિર્ણય માત્ર તેની પારિવારિક આવકના આધારે કરી શકાય નહીં. કોર્ટે સુનાવણી દરમિયાન જણાવ્યું હતું કે, “પદોની શ્રેણીઓ અને સામાજિક દરજ્જાના માપદંડોને ધ્યાનમાં લીધા વિના, ફક્ત આવકને આધારે ક્રીમી લેયર નક્કી કરવું તે કાયદાની દ્રષ્ટિએ ટકી શકે તેમ નથી.”

આવક સાથે સામાજિક દરજ્જો પણ મહત્વનો

અદાલતનું માનવું છે કે, આવકની સાથે વ્યક્તિના સામાજિક અને વ્યાવસાયિક પદને પણ ધ્યાનમાં રાખવું અનિવાર્ય છે. સુપ્રીમ કોર્ટના આ નવા ચુકાદાથી હવે ક્રીમી લેયરની ઓળખ માટેના નિયમોની સમીક્ષા કરવાનું દબાણ સરકાર પર વધી શકે છે. અદાલતે સંકેત આપ્યો છે કે માત્ર પૈસાને માપદંડ માની લેવો એ સામાજિક ન્યાયના વ્યાપક ઉદ્દેશ્યોની વિરુદ્ધ હોઈ શકે છે.

શું છે ક્રીમી લેયરની વિભાવના?

‘ક્રીમી લેયર’ શબ્દ ઓબીસી સમુદાયના એવા લોકો માટે વપરાય છે જેઓ આર્થિક અને સામાજિક રીતે સમૃદ્ધ થઈ ગયા છે. અનામતનો લાભ આ વર્ગને બદલે સમુદાયના ગરીબ અને ખરેખર જરૂરિયાતમંદ લોકો સુધી પહોંચે તે માટે આ નિયમ બનાવવામાં આવ્યો છે. આ ખ્યાલની શરૂઆત 1992 ના વિખ્યાત ઇન્દ્રા સાહની વિરુદ્ધ ભારત સરકાર કેસ પછી થઈ હતી. 1993 માં સરકારે તેને લાગુ કરવા માટેના નિયમો બનાવ્યા હતા.

વર્તમાન નિયમો અને મર્યાદા

હાલના નિયમો મુજબ, જો કોઈ ઓબીસી પરિવારની વાર્ષિક આવક 8 લાખ રૂપિયા થી વધુ હોય, તો તેને ક્રીમી લેયર ગણવામાં આવે છે. આવા ઉમેદવારો સરકારી નોકરીઓ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં અનામત માટે હકદાર રહેતા નથી. છેલ્લે 2017 માં આ મર્યાદા 6 લાખથી વધારીને 8 લાખ કરવામાં આવી હતી.

આવક ઉપરાંત, નીચેના હોદ્દા ધરાવતા લોકોના સંતાનોને પણ ક્રીમી લેયરમાં રાખવામાં આવે છે: