કોર્ટની કાર્યવાહીનું રિપોર્ટિંગ કરી શકશે ન્યૂઝ મીડિયા, પરંતુ ઓડિયો-વીડિયો ક્લિપના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ: સુપ્રીમ

નવી દિલ્હી: સુપ્રીમ કોર્ટે કોર્ટની કાર્યવાહીના લાઇવ સ્ટ્રીમિંગ અને ઓડિયો-વીડિયો રેકોર્ડિંગ અંગેના પોતાના તાજેતરના વચગાળાના આદેશ પર મહત્ત્વપૂર્ણ સ્પષ્ટતા કરી છે. કોર્ટે જણાવ્યું છે કે માન્યતા પ્રાપ્ત ન્યૂઝ સંસ્થાઓ પર કોર્ટની કાર્યવાહીનું રિપોર્ટિંગ કરવાનો સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો નથી. ન્યૂઝ મીડિયા સુનાવણી, કાયદાકીય ઘટનાક્રમ અને ન્યાયિક ચુકાદાઓ અંગે સામાન્ય જનતાને માહિતી આપી શકશે, પરંતુ તે દરમિયાન કોર્ટની કાર્યવાહીનો કોઈ પણ ઓડિયો કે વીડિયો ક્લિપ ઉપયોગમાં લઈ શકશે નહીં.
ચીફ જસ્ટિસ ઓફ ઇન્ડિયા સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની બેન્ચે કોર્ટની કાર્યવાહીના લાઇવ સ્ટ્રીમિંગ અને રેકોર્ડિંગ સાથે જોડાયેલી અરજીઓની સુનાવણી દરમિયાન આ સ્પષ્ટતા કરી હતી.
અગાઉના આદેશ અંગે ગેરસમજ દૂર કરી
સુપ્રીમ કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે 24 જુલાઈના વચગાળાના આદેશના પેરાગ્રાફ 11 અંગે હજુ પણ કેટલીક ગેરસમજ પ્રવર્તી રહી છે. બેન્ચે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ આદેશને માન્ય ન્યૂઝ સંસ્થાઓ દ્વારા કોર્ટની કાર્યવાહીનું રિપોર્ટિંગ કરવા પરના સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ તરીકે સમજવો જોઈએ નહીં.
કોર્ટના જણાવ્યા પ્રમાણે ન્યૂઝ સંસ્થાઓ સુનાવણી દરમિયાન થયેલી દલીલો, કાયદાકીય મુદ્દાઓ, કોર્ટના નિર્દેશો અને ન્યાયિક ચુકાદાઓ વિશે સમાચાર પ્રકાશિત કે પ્રસારિત કરી શકે છે. જોકે આવા અહેવાલોમાં કોર્ટની મૂળ ઓડિયો અથવા વીડિયો ક્લિપનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી નથી.
#SupremeCourt clarifies that its order barring the sharing of audio-video clips of hearings does not prevent the reporting of court proceedings by recognised news outlets. They can report but without sharing audio-video clips. pic.twitter.com/PYgLIxEYyf
— Live Law (@LiveLawIndia) August 5, 2026
ઓડિયો-વીડિયો ક્લિપ સાથે શું નહીં કરી શકાય?
સુપ્રીમ કોર્ટના 24 જુલાઈના વચગાળાના આદેશના પેરાગ્રાફ 10 પ્રમાણે કોર્ટની કાર્યવાહી સાથે જોડાયેલા ઓડિયો અથવા વીડિયો રેકોર્ડિંગને મંજૂરી વગર—
- કાપવા અથવા અલગ ક્લિપ બનાવવી,
- એડિટ કરવી,
- સોશિયલ મીડિયા પર શેર કે રીપોસ્ટ કરવી,
- ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર અપલોડ કરવી,
- પ્રસારિત કરવી,
- વ્યાવસાયિક રીતે તેનો ઉપયોગ કરવો,
- અથવા તેમાંથી આવક મેળવવી
જેવી બાબતો પ્રતિબંધિત રહેશે.
આવી સામગ્રીના ઉપયોગ માટે સંબંધિત સુપ્રીમ કોર્ટ અથવા હાઇકોર્ટના રજિસ્ટ્રાર જનરલની અગાઉથી મંજૂરી મેળવવી જરૂરી રહેશે.
રિપોર્ટિંગ અને વીડિયો ક્લિપ વચ્ચેનો તફાવત
કોર્ટની સ્પષ્ટતા બાદ ન્યૂઝ સંસ્થાઓ કોર્ટની કાર્યવાહીના આધારે લખાણ, સમાચાર અહેવાલ, વિશ્લેષણ અને કાયદાકીય અપડેટ રજૂ કરી શકશે. પત્રકારો સુનાવણીમાં થયેલી દલીલો અને કોર્ટના અવલોકનો વિશે માહિતી આપી શકશે, પરંતુ લાઇવ સ્ટ્રીમમાંથી મેળવેલી મૂળ વીડિયો કે ઓડિયો ક્લિપને સમાચારનો ભાગ બનાવી શકશે નહીં.
કોર્ટનું માનવું છે કે પસંદગીપૂર્વક કાપવામાં આવેલી અથવા સંદર્ભ વગર પ્રસારિત કરવામાં આવેલી ક્લિપથી ન્યાયાધીશોની ટિપ્પણીઓનો ખોટો અર્થ નીકળી શકે છે. આવી સામગ્રી કોર્ટની ગરિમા અને ન્યાય વ્યવસ્થામાં જનતાના વિશ્વાસને પણ અસર કરી શકે છે.
RTI કાર્યકરોને હસ્તક્ષેપની મંજૂરી
સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે RTI કાર્યકરો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી હસ્તક્ષેપ અરજી પણ મંજૂર કરી હતી. આ અરજદારો કોર્ટની ક્લિપ શેર કરવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધનો વિરોધ કરી રહ્યા છે. હવે તેઓ આ કેસમાં હસ્તક્ષેપકર્તા તરીકે કોર્ટ સમક્ષ પોતાના તર્ક અને સૂચનો રજૂ કરી શકશે.
કેસની આગામી સુનાવણી 18 સપ્ટેમ્બરે
સુપ્રીમ કોર્ટે આ મામલાની આગામી સુનાવણી 18 સપ્ટેમ્બર 2026 સુધી મુલતવી રાખી છે. ત્યાં સુધી કેન્દ્ર સરકાર, વિવિધ હાઇકોર્ટ અને સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓને પોતાના જવાબ તથા સૂચનો રજૂ કરવા સમય આપવામાં આવ્યો છે.
સોશિયલ મીડિયા મધ્યસ્થી કંપનીઓમાં મેટા અને Xને પણ નોટિસ આપવામાં આવી છે. સુપ્રીમ કોર્ટે તમામ હાઇકોર્ટને મોડલ લાઇવ સ્ટ્રીમિંગ માર્ગદર્શિકા કેટલા પ્રમાણમાં અપનાવવામાં આવી છે અને સતત લાઇવ સ્ટ્રીમિંગની શું અસર થઈ રહી છે તે અંગે અહેવાલ રજૂ કરવા જણાવ્યું છે.
શું છે સમગ્ર મામલો?
આ કેસ પત્રકાર હર્ષિતા ગ્રોવર દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી જાહેર હિતની અરજી સાથે સંબંધિત છે. અરજીમાં કોર્ટની કાર્યવાહીના ઓડિયો-વીડિયો રેકોર્ડિંગને કાપીને, એડિટ કરીને, સંદર્ભ વગર સોશિયલ મીડિયા પર પ્રસારિત કરવા અને તેનું મોનેટાઇઝેશન કરવા માટે યોગ્ય માર્ગદર્શિકા બનાવવાની માગ કરવામાં આવી છે.
અરજીમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે કોર્ટની સુનાવણીમાંથી પસંદગીની ટૂંકી ક્લિપ કાઢીને સોશિયલ મીડિયા પર પ્રસારિત કરવાથી કોર્ટમાં થયેલી ચર્ચાનો સંપૂર્ણ સંદર્ભ લોકો સુધી પહોંચતો નથી. તેના કારણે ન્યાયિક કાર્યવાહીની ખોટી છબી ઊભી થઈ શકે છે અને કોર્ટની ગરિમાને નુકસાન પહોંચી શકે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે હાલ માટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કોર્ટની કાર્યવાહી અંગે જવાબદાર અને તથ્ય આધારિત પત્રકારત્વ ચાલુ રહી શકે છે. પ્રતિબંધ માત્ર કોર્ટની કાર્યવાહીમાંથી મેળવેલા ઓડિયો અને વીડિયો રેકોર્ડિંગના અનધિકૃત ઉપયોગ, એડિટિંગ અને પ્રસારણ પર લાગુ રહેશે.












