‘કશું ખતરનાક નથી મળ્યું, તપાસ હજુ શરૂ…’ જીવલેણ સિરપ વિશે સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલયનું મોટું નિવેદન

નવી દિલ્હી, 03 ઓક્ટોબર 2025: મધ્ય પ્રદેશ અને રાજસ્થાનમાં કફ સીરપ પીવાથી 11 બાળકોની મોત થયાના મુદ્દા પર કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલયે સ્પષ્ટતા કરી છે. કફ સીરપમાં ડાયથિલીન ગ્લાયકોલ (DEG) કે એથિલીન ગ્લાયકોલ (EG) જેવા કોઈપણ જોખમી રસાયણો મળ્યા નથી. NCDC, NIV, CDSCO અને રાજ્ય અધિકારીઓની સંયુક્ત ટીમે આ સેમ્પલ્સની તપાસ કરી હતી. MPના છિંદવાડામાં 9 અને રાજસ્થાનમાં 2 બાળકોની મોત થઈ, જેમાં કિડની ફેઈલ્યોર કારણભૂત ગણાતું હતું. જોકે, આ તપાસમાં સીરપમાં કોઈ જોખમી રસાયણ નથી મળ્યું.

MP અને રાજસ્થાનના સેમ્પલ્સ સ્વચ્છ
મધ્ય પ્રદેશના છિંદવાડામાં છેલ્લા મહિને 9 બાળકોની કિડની ફેઈલ્યોરથી મોત થઈ, જ્યારે રાજસ્થાનના સીકર અને ભરતપુરમાં 2 બાળકોની મોત કફ સીરપ સાથે જોડાઈ હતી. કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલયે જણાવ્યું કે, NCDC, NIV, CDSCO અને રાજ્ય અધિકારીઓની ટીમે ઘટના સ્થળે પહોંચીને કફ સિરપ, પાણી, મચ્છર વાહકો અને શ્વાસ ચેપના સેમ્પલ્સ એકત્ર કર્યા. તપાસમાં કોઈ સિરપમાં DEG કે EG જેવા કિડનીને નુકસાન કરનારા રસાયણો મળ્યા નથી. MPના રાજ્ય ખાદ્ય અને ઔષધી વહીવટ (SFDA)એ પણ ત્રણ સેમ્પલ્સની તપાશ કરીને આની પુષ્ટિ કરી.

મંત્રાલયે કહ્યું કે, એક કેસમાં NIV પુણેએ લેપ્ટોસ્પાયરોસિસ (Leptospirosis) પોઝિટિવ મળ્યું છે અને અન્ય કારણોની તપાસ ચાલુ છે. ICMR, AIIMS નાગપુર અને રાજ્ય આરોગ્ય અધિકારીઓની ટીમ બધા સંભવિત કારણોની તપાસ કરી રહી છે.

પ્રોપાઈલીન ગ્લાયકોલ નથી મળ્યું
રાજસ્થાનમાં બાળકોની મોતમાં જે કફ સિરપનો ઉલ્લેખ છે, તેમાં પણ પ્રોપાઈલીન ગ્લાયકોલ (Propylene Glycol) મળ્યું નથી. આ સિરપ ડેક્સટ્રોમેથોર્ફન આધારિત છે, જે બાળકો માટે (પેડિયાટ્રિક ઉપયોગ) ઉપયોગ કરી શકાય નહી. મંત્રાલયે જણાવ્યું કે, તપાસમાં કોઈ જોખમી તત્વ નથી મળ્યું, પરંતુ અંતિમ અહેવાલ આવે ત્યાં સુધી તપાસ ચાલુ રહેશે.

DGHSની એડવાઈઝરી: 5 વર્ષથી નાના બાળકોને કફ સિરપ ન આપો
કેન્દ્રીય આરોગ્ય અને કુટુંબ કલ્યાણ મંત્રાલયના DGHS (ડીજીએચએસ)એ બધા રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને 5 વર્ષથી નાના બાળકોને કફ સિરપ આપવામાં સાવચેતી વર્તવાની એડવાઈઝરી જારી કરી.

એડવાઈઝરીની મુખ્ય વાતો:

• 2 વર્ષથી નાના બાળકોને ખાંસી અને શરદીની દવા એકદમ ન આપો.
• 5 વર્ષથી નાના બાળકોને સિરપ આપતા પહેલાં ડૉક્ટરના ક્લિનિકલ મૂલ્યાંકનની જરૂર છે.
• પ્રથમ વિકલ્પ બિન-દવાઈયી ઉપાય: પૂરતું પાણી, આરામ અને સહાયક કાળજી વધુ સારી છે.
• બધા આરોગ્ય સંસ્થાઓ અને ક્લિનિક્સમાં માત્ર GMP (ગુડ મેન્યુફેક્ચરિંગ પ્રેક્ટિસ) હેઠળ બનેલી અને સુરક્ષિત ફાર્માસ્યુટિકલ ગ્રેડ સામગ્રીથી તૈયાર દવાઓનો જ ઉપયોગ કરો.
• ડૉક્ટરો અને ફાર્માસિસ્ટોને સંવેદનશીલ અને જાગૃત કરવાની જરૂર છે, જેથી માનકોનું પાલન થાય.

આ એડવાઈઝરીથી બાળકોના આરોગ્યને રક્ષણ આપવા પર ભાર મૂકાયો છે.

MP-રાજસ્થાનમાં કફ સિરપનું કહેર
મધ્ય પ્રદેશના છિંદવાડામાં છેલ્લા 25 દિવસમાં 9 બાળકોની કિડની ફેઈલ્યોરથી મોત થઈ, જે કફ સિરપ (કોલ્ડરિફ અનેનેક્સ્ટ્રો-ડીએસ) સાથે જોડાઈ હતી. રાજસ્થાનના સીકર અને ભરતપુરમાં 2 બાળકોની મોત પણ સમાન કારણે થઈ. સરકારી આરોગ્ય કેન્દ્રો પર મફત વિતરણ યોજના હેઠળ આ સિરપો આપવામાં આવ્યા હતા, અને તેની ગુણવત્તા પર પહેલાંથી જ સવાલો ઉભા થયા હતા. MP SFDAએ ત્રણ સેમ્પલ્સની તપાશ કરીને જોખમી રસાયણોના અસ્તિત્વને નકાર્યું, પરંતુ તપાસ ચાલુ છે.

આ ઘટનાએ દેશમાં બાળકોના આરોગ્ય અને દવાઓની ગુણવત્તા પર ચિંતા વધારી છે અને મંત્રાલયે રાજ્યોને કડક પગલાં લેવાની સલાહ આપી છે.