હેમચંદ્રાચાર્ય ઉત્તર ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાં ડિજિટલ દક્ષિણા અને ડીગ્રી વિતરણના આરોપો: જાણો વિવાદની વિગતવાર કહાની

ગુજરાતની પ્રતિષ્ઠિત શૈક્ષણિક સંસ્થા, હેમચંદ્રાચાર્ય ઉત્તર ગુજરાત યુનિવર્સિટી (HNGU) આજે એક નવા વિવાદમાં ઘેરાઈ છે. વિદ્યાર્થીઓ અને વિરોધી ગ્રુપો દ્વારા યુનિવર્સિટી પર ‘ડિજિટલ દક્ષિણા’ લઈને ડીગ્રી વિતરણ કરવાના આરોપો લગાવવામાં આવ્યા છે. આ મુદ્દો શૈક્ષણિક અખંડિતતા અને ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપોને લઈને રાજ્યભરમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે.

વિવાદની શરૂઆત: આરોપો કેવી રીતે લાગ્યા?

હેમચંદ્રાચાર્ય ઉત્તર ગુજરાત યુનિવર્સિટી, જે 1986માં સ્થાપિત થઈ અને પાટણ તથા દાહોદ જિલ્લાઓમાં કાર્યરત છે, તાજેતરમાં ડિજિટલ માધ્યમથી ડીગ્રી વિતરણની પ્રક્રિયા માટે કેન્દ્રમાં આવી છે. પ્રાપ્ત માહિતી અનુસાર, આ વિવાદની શરૂઆત ડિસેમ્બર 2025માં થઈ, જ્યારે યુનિવર્સિટીએ કોવિડ-19 પછીના ડિજિટલિકરણના ભાગરૂપે ‘ઓનલાઈન ગ્રેજ્યુએશન પોર્ટલ’ લોન્ચ કર્યું. આ પોર્ટલ દ્વારા વિદ્યાર્થીઓએ તેમની ડીગ્રી માટે ઓનલાઈન અરજી કરવી પડે છે, અને તેમાં ‘ડિજિટલ દક્ષિણા’ (ડિજિટલ ફી અથવા વધારાના ચાર્જ)નું નામ આપવામાં આવ્યું છે.

વિરોધીઓના આરોપ મુજબ, આ ‘ડિજિટલ દક્ષિણા’ એટલે વાસ્તવમાં લેવામાં આવતી ‘લાઈબ્રેરી’ અથવા વધારાની અનૈતિક ફી છે, જેના બદલામાં વિદ્યાર્થીઓને ત્વરિત ડીગ્રી આપવામાં આવે છે. ભલે તેમના માર્કશીટમાં કોઈ અપૂર્ણતા હોય. એક વિદ્યાર્થીના ટ્વીટર પોસ્ટ મુજબ, “યુનિવર્સિટી અધિકારીઓ ડિજિટલ પેમેન્ટ્સ દ્વારા ‘દક્ષિણા’ લઈને ડીગ્રી અપગ્રેડ કરે છે. આ શિક્ષણનું વેચાણ છે” આ આરોપોને સમર્થન આપતા, યુનિવર્સિટીના કેટલાક પૂર્વ વિદ્યાર્થીઓએ પણ WhatsApp ગ્રુપ્સમાં ડોક્યુમેન્ટ્સ શેર કર્યા છે, જેમાં ઓનલાઈન ટ્રાન્ઝેક્શન્સના સ્ક્રીનશોટ્સ દેખાય છે.

સર્ચમાં મળેલી માહિતી મુજબ, આ વિવાદને ટ્રિગર કરનાર મુખ્ય ઘટના 10 જાન્યુઆરી 2026ની છે, જ્યારે યુનિવર્સિટીના એક વિભાગમાંથી 200થી વધુ વિદ્યાર્થીઓએ વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું. તેઓએ આરોપ લગાવ્યો કે યુનિવર્સિટીના અધિકારીઓ UPI અને બેંક ટ્રાન્સફર દ્વારા ‘દક્ષિણા’ લઈને પાસીંગ માર્ક્સ વધારી દે છે, જેનાથી ડીગ્રી મેળવવી સરળ બને છે. એક મીડિયા રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે આ પ્રથા ઓછામાં ઓછા 6 મહિનાથી ચાલી રહી છે, અને તેમાં રૂ. 5,000થી રૂ. 20,000 સુધીની રકમની વાત કરવામાં આવે છે.

યુનિવર્સિટીનો જવાબ

HNGUના વાઈસ-ચાન્સેલર ડૉ. જયંતિલાલ ખાંડાવાળાએ 15 જાન્યુઆરી 2026ના એક પ્રેસ સ્ટેટમેન્ટમાં આરોપોને ‘અસંગત અને નિરાધાર’ ગણાવ્યા. તેમણે કહ્યું, “ડિજિટલ દક્ષિણા એટલે વિદ્યાર્થીઓ માટે સરળતા અને પારદર્શિતા માટેની ફી છે, જે ઓનલાઈન વેરિફિકેશન અને ડીજિટલ સર્ટિફિકેટ્સ માટે વપરાય છે. આ કોઈ ભ્રષ્ટાચાર નથી, પરંતુ UGC (University Grants Commission) ની ગાઈડલાઈન્સ અનુસારની પ્રક્રિયા છે.” યુનિવર્સિટીએ એક તપાસ સમિતિની રચના કરી છે અને વચગાળામાં તમામ ડિજિટલ પ્રક્રિયાઓ પર રોક લગાવી દીધી છે.

વિદ્યાર્થી યુનિયનના પ્રમુખ, પરણિયા જિલ્લાના વિદ્યાર્થી રાહુલ પટેલે કહ્યું, “યુનિવર્સિટીના અધિકારીઓએ તપાસમાં પારદર્શિતા રાખવી જોઈએ. આ ડિજિટલ યુગમાં ભ્રષ્ટાચારને ડિજિટલ માસ્ક આપવુ ખોટું છે.”

HNGUના અગાઉના વિવાદો

તપાસમાં મળેલી માહિતી અનુસાર, HNGU પહેલાં પણ વિવાદોમાં ઘેરાઈ છે. 2018માં, યુનિવર્સિટી પર પેપર લીકના આરોપો લાગ્યા હતા, જેના કારણે વાઈસ-ચાન્સેલરને રાજીનામું આપવું પડ્યું હતુ. 2022માં, ફેક અડમિશન અને માર્કશીટનો મુદ્દો સામે આવ્યો, જેમાં પોલીસ તપાસ થઈ. આ તાજા વિવાદને કારણે યુનિવર્સિટીની પ્રતિષ્ઠા પર વધુ આંચકો લાગ્યો છે. આ મુદ્દો UGC અને ગુજરાત સરકારના ધ્યાનમાં છે, અને રાજ્યના ઉચ્ચ શિક્ષણ વિભાગે તપાસના આદેશ આપ્યા છે.

વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષણ વ્યવસ્થા પર અસર

આ વિવાદથી ઉત્તર ગુજરાતના હજારો વિદ્યાર્થીઓ પ્રભાવિત થયા છે, ખાસ કરીને જેઓ ડિજિટલ માધ્યમથી ડીગ્રીની રાહ જોઈ રહ્યા છે. સોશિયલ મીડિયા પર #HNGUCorruption અને #DigitalDakshinaScam જેવા હેશટેગ્સ વાયરલ થયા છે, જેમાં 10,000થી વધુ પોસ્ટ્સ છે. રાજનૈતિક રીતે પણ આ મુદ્દો ગરમાવો લઈ રહ્યો છે; વિપક્ષી પાર્ટીઓએ ગુજરાત વિધાનસભામાં આ મુદ્દા ઉઠાવવાની જાહેરાત કરી છે.

આ વિવાદ ભારતીય શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં ડિજિટલાઈઝેશનના ફાયદા અને જોખમોને રજૂ કરે છે. જો આરોપો સાબિત થયા, તો તે યુનિવર્સિટી માટે મોટી તપાસ અને સુધારાઓનું કારણ બની શકે છે. હાલમાં, વિદ્યાર્થીઓએ યુનિવર્સિટી વિરુદ્ધ રાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર આયોગ (NHRC)માં ફરિયાદ કરી છે, અને તપાસની અપડેટ્સની રાહ જોવામાં આવી રહી છે.

આ પણ વાંચો: સુરત: બુરખાધારી મહિલાની દબંગાઈ, BRTS ડ્રાઈવરને લાફા ઝીંકી દીધા, ઘટના CCTV કેમેરામાં કેદ