Heart Disease In Women: સામાન્ય રીતે હૃદય રોગને પુરુષો સાથે સાંકળીને જોવામાં આવે છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા તદ્દન અલગ છે. સ્ત્રીઓમાં કેન્સરના તમામ સ્વરૂપો કરતાં હૃદય રોગથી વધુ મૃત્યુ થાય છે. આમ છતાં, મહિલાઓના હૃદયના સ્વાસ્થ્ય પર વારંવાર ચર્ચા કે ઊંડા અભ્યાસ થતા નથી. સ્ત્રીઓમાં થતી હૃદયની આ સામાન્ય સમસ્યાઓની સારવાર માટે ડોકટરોને ઘણીવાર સંઘર્ષ કરવો પડે છે, અને સંશોધકો પણ કેટલાક અસાધ્ય રોગોના ચોક્કસ કારણો વિશે હજુ સુધી સ્પષ્ટ નથી. પડકારો હોવા છતાં, જોખમોની વહેલી ઓળખ અને સમયસરના પગલાં આ ગંભીર જોખમ ઘટાડી શકે છે.

સ્ત્રીઓના જોખમ પરિબળો પુરુષો કરતાં કેવી રીતે અલગ પડે છે?

હાઈ બ્લડ પ્રેશર, હાઈ કોલેસ્ટ્રોલ, ડાયાબિટીસ, ધૂમ્રપાન અને હૃદય રોગનો કૌટુંબિક ઇતિહાસ પુરુષો અને સ્ત્રીઓ બંને માટે સામાન્ય ચેતવણીના સંકેતો છે. પરંતુ સ્ત્રીઓના કિસ્સામાં કેટલાક વિશિષ્ટ જોખમો પણ કામ કરે છે. ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન પ્રિક્લેમ્પસિયા અથવા સગર્ભાવસ્થા ડાયાબિટીસ (Gestational Diabetes) જેવી ગૂંચવણોનો અનુભવ કરનારી સ્ત્રીઓને જીવનના ઉત્તરાર્ધમાં હૃદય રોગનું જોખમ નોંધપાત્ર રીતે વધી જાય છે. મોટાભાગના દર્દીઓ તેમના ડોકટરોને 20 વર્ષ પહેલાં ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન અનુભવાયેલી આ સમસ્યાઓ વિશે જણાવતા નથી, અને તબીબો પણ તે જાણવાનો પ્રયાસ કરતા નથી. આ ઉપરાંત, પોલિસિસ્ટિક અંડાશય સિન્ડ્રોમ (PCOS), તેમજ લ્યુપસ અને રુમેટોઇડ સંધિવા જેવા ઓટોઇમ્યુન રોગો સ્ત્રીઓમાં હૃદય રોગનું જોખમ વધારે છે.

મેનોપોઝ: હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે સૌથી મોટો પરિવર્તનકાળ

જે સ્ત્રીઓને 45 વર્ષની ઉંમર પહેલાં મેનોપોઝ આવી જાય છે, તેમને હૃદય રોગનું જોખમ સૌથી વધુ રહે છે. સ્ત્રી શરીરમાં રહેલું એસ્ટ્રોજન હોર્મોન હૃદય અને રક્તવાહિનીઓને સુરક્ષિત રાખે છે, જેના કારણે સ્ત્રીઓ સામાન્ય રીતે પુરુષો કરતાં 10 વર્ષ મોડી હૃદય રોગનો ભોગ બને છે. મેનોપોઝ દરમિયાન એસ્ટ્રોજનનું સ્તર અચાનક ઘટે છે, જેને લીધે બ્લડ પ્રેશર અને કોલેસ્ટ્રોલ વધવા લાગે છે અને ધમનીઓ પોતાની સ્થિતિસ્થાપકતા ગુમાવે છે. આ જ કારણે, તંદુરસ્ત આહાર અને નિયમિત કસરત જાળવવા છતાં, મેનોપોઝ પછી સ્ત્રીઓમાં કોલેસ્ટ્રોલમાં અચાનક વધારો જોવા મળી શકે છે. હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને કોલેસ્ટ્રોલની અસરો શરીરમાં દાયકાઓ સુધી એકઠી થાય છે, તેથી 20 અને 30 ના દાયકામાં લેવાયેલી કાળજી ભવિષ્ય સુરક્ષિત કરે છે.

અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો

https://whatsapp.com/channel/0029VauCUMx6LwHmdrOBwa2X

સ્ત્રીઓમાં હાર્ટ એટેકના લક્ષણો: કેમ થાય છે ગેરસમજ?

સ્ત્રીઓમાં હાર્ટ એટેકના લક્ષણો પુરુષો જેવા પરંપરાગત હોતા નથી, જેને કારણે ડોકટરો અને દર્દીઓ બંને તેને અવગણી બેસે છે. પુરુષોની જેમ સ્ત્રીઓને છાતીમાં તીવ્ર અસહ્ય દુખાવો થવાને બદલે માત્ર ભારેપણું, દબાણ અથવા અસ્વસ્થતાનો અનુભવ થાય છે. આ સિવાય સ્ત્રીઓમાં નીચે મુજબના લક્ષણો વધુ જોવા મળે છે:
શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવી અને અતિશય થાક લાગવો
ઉબકા આવવા અથવા ચક્કર આવવા
જડબામાં, ગરદનમાં કે પીઠના ઉપરના ભાગમાં દુખાવો થવો
અચાનક ઠંડો પરસેવો વળવો
ઘણીવાર કૌટુંબિક જવાબદારીઓને કારણે મહિલાઓ આ લક્ષણોને સામાન્ય થાક ગણીને અવગણે છે, જે પાછળથી જીવલેણ સાબિત થાય છે.

ધમનીઓની રચનામાં તફાવત અને નિદાનના પડકારો

પુરુષોમાં સામાન્ય રીતે મુખ્ય કોરોનરી ધમનીમાં અવરોધ અથવા બ્લડ ક્લોટ થવાને કારણે હાર્ટ એટેક આવે છે. સ્ત્રીઓમાં પણ આવા અવરોધો થાય છે, પરંતુ તેમની નાની રક્તવાહિનીઓ વધુ પ્રભાવિત થાય છે, જેને કોરોનરી માઇક્રોવેસ્ક્યુલર રોગ કહે છે. સ્ત્રીઓમાં ધમનીઓમાં અચાનક ખેંચાણ આવવાનું અને ખાસ કરીને બાળજન્મ (Childbirth) પછી ધમનીની દિવાલ ફાટી જવાનું જોખમ પણ ઘણું વધારે હોય છે. પરંપરાગત એન્જીયોગ્રામ ટેસ્ટમાં ઘણીવાર નાની રક્તવાહિનીઓના આ સૂક્ષ્મ અવરોધો પકડાતા નથી, જેથી ઇમરજન્સી રૂમના ડોકટરો ખોટા નિષ્કર્ષ પર પહોંચી શકે છે. આ પરિસ્થિતિમાં વધુ સચોટ નિદાન માટે હાર્ટ MRI અથવા PET સ્કેન જેવા ખાસ કોરોનરી ફંક્શન ટેસ્ટની જરૂર પડે છે.

તબીબી સંશોધનમાં લિંગ અસમાનતા અને ઉકેલ

આરોગ્ય ક્ષેત્રે લાંબા સમયથી લિંગ અસમાનતા રહી છે. દવાની શોધ અને તબીબી ઉપકરણોના વિકાસના સંશોધનોમાં મહિલાઓની ભાગીદારી મર્યાદિત રહી છે. આ જ કારણે, હૃદય પર હોર્મોન્સની અસરો કે ગર્ભાવસ્થાના લાંબા ગાળાના પરિણામો તબીબી જગત હજુ સુધી પૂરેપૂરા સમજી શક્યું નથી. ઘણી સ્ત્રીઓમાં પુરુષોની ધમનીઓ માટે બનેલા સ્ટેન્ટ્સ (Stents) નો ઉપયોગ થાય છે, જે ગૂંચવણો પેદા કરી શકે છે. હૃદય રોગથી બચવા માટે ડોકટરો અને મહિલા દર્દીઓ બંનેએ પરંપરાગત લક્ષણો પર નિર્ભર રહેવાને બદલે જાગૃત અને સતર્ક બનવું અત્યંત અનિવાર્ય છે.

આ પણ વાંચો: ઉનાળામાં વાળ થઈ ગયા છે શુષ્ક અને નિર્જીવ, તો ઘરે બનાવો દેશી હેર માસ્ક