
Electoral Black Money : ચૂંટણીઓ નજીક આવતાની સાથે, રેલીઓ, પોસ્ટરો, પ્રચાર અને ઉમેદવારોની તૈયારીઓ સાથે, બીજો એક વિષય ધ્યાન પર આવે છે: ચૂંટણીમાં પૈસાનો ઉપયોગ. પ્રશ્ન ફક્ત ઉમેદવારો કેટલા પૈસા ખર્ચ કરે છે તે જ નથી, પરંતુ ચૂંટણી દરમિયાન કેટલા પૈસા જપ્ત કરવામાં આવે છે જેનો ઉપયોગ મતદારોને પ્રભાવિત કરવા અથવા ચૂંટણી નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરવા માટે થતો હોવાની શંકા છે. આ મુદ્દા પર, ચૂંટણી પંચે 2019 અને 2024ની લોકસભા ચૂંટણીઓ તેમજ 2019 અને 2025 વચ્ચે યોજાયેલી વિધાનસભા ચૂંટણીઓનો ડેટા સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કર્યો હતો.
આ ડેટામાં FIR, તપાસ, કેસ બંધ કરવા, નિર્દોષ છૂટકારો અને દોષિત ઠેરવવાની માહિતી શામેલ છે. સૌથી નોંધપાત્ર વાત એ છે કે, 2019 અને 2024ની લોકસભા ચૂંટણીઓમાં સૌથી વધુ FIR ધરાવતા રાજ્યોની યાદીમાં ગુજરાત ટોચ પર હતું. 2019માં ગુજરાતમાં 35,144 FIR નોંધાયા હતા, જ્યારે 2024માં આ સંખ્યા વધીને 52,820 થઈ ગઈ. આ બાદ મહારાષ્ટ્ર, પશ્ચિમ બંગાળ, ઉત્તર પ્રદેશ અને તેલંગાણા જેવા રાજ્યો પણ વિવિધ ચૂંટણીઓમાં ઉચ્ચ ક્રમે રહ્યા.
અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો
https://whatsapp.com/channel/0029VauCUMx6LwHmdrOBwa2X
ચૂંટણીઓમાં ચૂંટણીલક્ષી ગેરરીતિઓના કેસો
FIRની સંખ્યા સીધી રીતે ‘કાળા નાણાંના ખર્ચ’ સાથે સંકળાયેલી નથી. એફઆઈઆર વિવિધ ચૂંટણી ગુનાઓ સાથે સંબંધિત હોઈ શકે છે. તેમ છતાં આ આંકડા દર્શાવે છે કે, કયા રાજ્યો અને ચૂંટણીઓમાં ચૂંટણીલક્ષી ગેરરીતિના સૌથી વધુ કેસ જોવા મળ્યા. 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં, દેશભરમાં 387,430 એફઆઈઆર નોંધાઈ હતી. આમાંથી, 166,044 કેસોમાં દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે 106,841 કેસોમાં ટ્રાયલ બાકી હતી.
કેટલી એફઆઈઆર નોંધાઈ?
2019ની લોકસભા ચૂંટણીમાં, કુલ 144,030 એફઆઈઆર નોંધાઈ હતી, જેમાંથી 37,215 કેસોમાં દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા હતા, અને 44,387 કેસોમાં ટ્રાયલ બાકી હતી. વિધાનસભા ચૂંટણીઓ અંગે, 2019 અને 2025 વચ્ચે 201,894 FIR નોંધાઈ હતી. આમાંથી 40,155 કેસોમાં દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા હતા, અને 79,148 હજુ પણ ટ્રાયલ હેઠળ હતા. આ આંકડાઓને ધ્યાનમાં રાખીને, સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂંટણી સંબંધિત કેસોનો ઝડપી નિકાલ કરવાનો અને ચૂંટણી ગુનાઓ સામે કાર્યવાહી મજબૂત બનાવવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે.
ડેટામાં સૌથી વધુ FIR ધરાવતા રાજ્યો:
ગુજરાત: 2019ની લોકસભા ચૂંટણીમાં 35,144 FIR અને 2024માં 52,820 FIR નોંધાઈ હતી.
મહારાષ્ટ્ર: 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં 29,545 FIR નોંધાઈ હતી.
પશ્ચિમ બંગાળ: 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં 27,461 FIR નોંધાઈ હતી.
ઉત્તર પ્રદેશ: 2019માં 19,209 અને 2024માં 23,645 એફઆઈઆર નોંધાઈ હતી.
તેલંગાણા: 2023ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં સૌથી વધુ 33,496 એફઆઈઆર નોંધાઈ હતી.
2019ની લોકસભા ચૂંટણીમાં સૌથી વધુ કેસ ક્યાં નોંધાયા હતા?
2019ની લોકસભા ચૂંટણીમાં, ગુજરાત 35,144 એફઆઈઆર સાથે યાદીમાં ટોચ પર હતું. આ પછી ઉત્તર પ્રદેશ 19,102, મહારાષ્ટ્ર 18,928 અને પશ્ચિમ બંગાળ 17,493 એફઆઈઆર સાથે બીજા ક્રમે હતું. રાજસ્થાનમાં 8,652, તેલંગાણામાં 8,550 અને આંધ્રપ્રદેશમાં 6,489 એફઆઈઆર નોંધાઈ હતી. તમિલનાડુમાં 5,106, પંજાબમાં 4,869 અને કર્ણાટકમાં 4,609 એફઆઈઆર નોંધાઈ હતી. પરિણામે, 2019ના ડેટામાં, ગુજરાત, ત્યારબાદ ઉત્તર પ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર અને પશ્ચિમ બંગાળમાં ચૂંટણી ગુનાઓ સંબંધિત સૌથી વધુ કેસ નોંધાયા હતા.
2024માં ગુજરાત ફરી સૌથી આગળ
2024ની લોકસભા ચૂંટણી માટે ચિત્ર યથાવત રહ્યું. ગુજરાતમાં 52,820 FIR નોંધાયા, જે 2019 કરતા નોંધપાત્ર વધારો દર્શાવે છે. આ પછી મહારાષ્ટ્રમાં 29,545, પશ્ચિમ બંગાળમાં 27,461 અને ઉત્તર પ્રદેશમાં 23,645 કેસ નોંધાયા. તેલંગાણામાં 23,087, રાજસ્થાનમાં 12,746, કર્ણાટકમાં 7,588 અને તમિલનાડુમાં 5,948 કેસ નોંધાયા. આંધ્રપ્રદેશમાં 5,043 FIR નોંધાયા.
તેલંગાણાના આંકડા ચોંકાવનારા
વિધાનસભા ચૂંટણીના ડેટા પર નજર કરીએ તો, 2019 અને 2025 ની વચ્ચે, તેલંગાણાની 2023 ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં સૌથી વધુ 33,496 FIR નોંધાયા હતા. આ પછી ગુજરાતની 2022 વિધાનસભા ચૂંટણીમાં 30,253, મહારાષ્ટ્રની 2024 ચૂંટણીમાં 26,302, પશ્ચિમ બંગાળની 2021 ચૂંટણીમાં 25,061 અને ઉત્તર પ્રદેશની 2022 ચૂંટણીમાં 20,994 એફઆઈઆર નોંધાઈ હતી. મહારાષ્ટ્રની 2019 વિધાનસભા ચૂંટણીમાં 12,464 એફઆઈઆર નોંધાઈ હતી.
FIR બાદ સુપ્રીમ કોર્ટ કડક કાર્યવાહી
2024ની લોકસભા ચૂંટણી સંબંધિત 387,430 કેસમાંથી, 166,044 કેસમાં દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા, 76,987 બંધ કરવામાં આવ્યા, 24,950 આરોપીઓને નિર્દોષ જાહેર કરવામાં આવ્યા, અને 106,841 કેસ હજુ પણ ટ્રાયલ હેઠળ છે. 2019માં 37,215 કેસોમાં દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા, 26,990 કેસ બંધ કરવામાં આવ્યા અને 36,312 આરોપીઓને નિર્દોષ જાહેર કરવામાં આવ્યા. હવે, સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂંટણી દરમિયાન જપ્ત કરાયેલી રોકડ અને મિલકતના સંચાલનમાં જવાબદારી સ્થાપિત કરી છે, જેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, જપ્તીની માહિતી અને લેખિત કારણો 24 કલાકમાં પૂરા પાડવા જોઈએ. વધુમાં, એક વર્ષની અંદર FIR તપાસ પૂર્ણ કરવાના પ્રયાસો કરવા જોઈએ, અને કોઈપણ વિલંબનું દસ્તાવેજીકરણ કરવું જોઈએ.
ચૂંટણીના કેસોમાં તપાસની ગતિ પણ મહત્વપૂર્ણ
ફક્ત FIR નોંધવી પૂરતી નથી; ત્યારબાદની તપાસ અને કાર્યવાહી પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે. લાંબી તપાસ આરોપી અને તપાસ એજન્સીઓ બંનેને અસર કરે છે. આ જ કારણ છે કે, સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂંટણી સંબંધિત કેસોમાં સમયસર તપાસ અને કાર્યવાહી પર ભાર મૂક્યો છે. કોર્ટના નિર્દેશોનો હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે, ચૂંટણી દરમિયાન જપ્ત કરાયેલી રોકડ અથવા મિલકતનું સંચાલન પારદર્શક હોય અને કેસ બિનજરૂરી રીતે લાંબા ન થાય.
આ પણ વાંચો : મહેસાણામાં પ્રેમલગ્ન બાદ યુવતીના અપહરણનો આક્ષેપ, પરિવારના 8 લોકો સામે ગુનો












