08-04-2026: ગુજરાત સહિત દેશના અનેક વિસ્તારોમાં દર વર્ષે શ્રાવણ માસ દરમિયાન ઉજવાતા દશામાના વ્રતને લઈને ભક્તોમાં ભારે ઉત્સાહ જોવા મળી રહ્યો છે. આ વર્ષે દશામાના વ્રતની શરૂઆત 13 ઓગસ્ટથી થશે અને 22 ઓગસ્ટે પૂર્ણાહુતિ સાથે સમાપન થશે. વ્રતને લઈને એક તરફ મંદિરો અને ઘરોમાં ધાર્મિક તૈયારીઓ ચાલી રહી છે, ત્યારે બીજી તરફ ભારત જન વિજ્ઞાન જાથાએ લોકોને ખાસ અપીલ કરી છે કે શ્રદ્ધા અને આસ્થા સાથે વ્રત કરો, પરંતુ ચમત્કાર, પરચા અને ધૂણીના નામે થતી કથિત છેતરપિંડીથી સાવધાન રહો.
જાથાના રાજ્ય ચેરમેન તથા એડવોકેટ જયંત પંડયાએ જણાવ્યું કે દશામાનું વ્રત કરોડો લોકોની શ્રદ્ધા સાથે જોડાયેલો ધાર્મિક ઉત્સવ છે અને દરેક વ્યક્તિને પોતાની ધાર્મિક માન્યતા પ્રમાણે પૂજા-અર્ચના કરવાનો બંધારણીય અધિકાર છે. જાથા ધાર્મિક વિધિ, વ્રત કે પૂજાનો વિરોધ કરતું નથી, પરંતુ કેટલાક લોકો શ્રદ્ધાના વાતાવરણનો લાભ લઈને પોતાને ચમત્કારી શક્તિ ધરાવતા ‘ભૂઈમા’, ‘ભુવા’ અથવા આધ્યાત્મિક માર્ગદર્શક તરીકે રજૂ કરીને ભોળા લોકોને ગેરમાર્ગે દોરે છે, તેનો વિરોધ કરે છે.
‘ચમત્કારો’ના નામે લોકોને ભરમાવવાનો પ્રયાસ થતો હોવાનો દાવો
જયંત પંડયાના જણાવ્યા મુજબ દશામાના વ્રત દરમિયાન દર વર્ષે કેટલીક જગ્યાએ હાથમાંથી કે મોઢામાંથી કંકુ નીકળતું હોવાના દાવા, મૂર્તિ દૂધ પીતી હોવાની વાતો, જમીનમાંથી અચાનક મૂર્તિ પ્રગટ થવી, શાકભાજી અથવા ફળમાં દેવી-દેવતાની આકૃતિ દેખાવા જેવા વિવિધ ચમત્કારોનો પ્રચાર કરવામાં આવે છે. તેમના મતે આવા બનાવો પાછળ વૈજ્ઞાનિક આધાર નથી અને તેનો ઉપયોગ લોકોમાં અંધશ્રદ્ધા ફેલાવવા માટે કરવામાં આવે છે.
જાથાએ લોકોને અપીલ કરી છે કે આવા કોઈ પણ દાવા સામે આવે તો તેને તરત સાચું માની લેવાના બદલે તેની સત્યતા તપાસવી જોઈએ. સોશિયલ મીડિયામાં વાયરલ થતા વીડિયો, ફોટા અથવા સંદેશાઓને પણ ચકાસ્યા વગર ફોરવર્ડ ન કરવા અનુરોધ કરવામાં આવ્યો છે.
24 વર્ષથી જાગૃતિ અભિયાન ચલાવવાનો દાવો
ભારત જન વિજ્ઞાન જાથાનું કહેવું છે કે છેલ્લા 24 વર્ષથી દશામાના વ્રત દરમિયાન રાજ્યભરમાં જાગૃતિ અભિયાન ચલાવવામાં આવે છે. જાથાના જણાવ્યા પ્રમાણે આ અભિયાનના પરિણામે લોકોમાં વૈજ્ઞાનિક અભિગમ વધ્યો છે અને અગાઉની સરખામણીએ કથિત ચમત્કારો અને પરચાની ઘટનાઓમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
જાથાના દાવા અનુસાર છેલ્લા 24 વર્ષ દરમિયાન દશામાના વ્રત દરમિયાન ધૂણતી જોવા મળેલી અંદાજે 2,800 મહિલાઓ અંગે તપાસ કરવામાં આવી હતી, જેમાંથી 903 મહિલાઓના દાવા ખોટા હોવાનું બહાર આવ્યું હતું. જોકે આ આંકડાઓ જાથા દ્વારા રજૂ કરાયેલા છે અને તેની સ્વતંત્ર રીતે પુષ્ટિ થઈ નથી.
‘વિજ્ઞાનના કારણે ચમત્કારો બંધ થયા’ – જયંત પંડયા
જયંત પંડયાએ જણાવ્યું કે આજના વૈજ્ઞાનિક યુગમાં લોકોમાં જાગૃતિ વધવાને કારણે ચમત્કારો અને પરચાના દાવાઓ પર અંધ વિશ્વાસ ઘટ્યો છે. તેમના મતે લોકો હવે પ્રશ્નો પૂછે છે, પુરાવા માંગે છે અને તર્કના આધારે બાબતોને સમજવાનો પ્રયાસ કરે છે. પરિણામે અગાઉ જે પ્રકારની ભીડ અને ઉત્સાહ કથિત ચમત્કારોને લઈને જોવા મળતો હતો તેમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે.
યુટ્યુબ અને સોશિયલ મીડિયા અંગે પણ ચેતવણી
જાથાએ ખાસ કરીને યુટ્યુબ, ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ અને વોટ્સએપ જેવા સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર ફરતા ચમત્કારિક વીડિયો અને કથાઓથી સાવધાન રહેવા અપીલ કરી છે. સંસ્થાના જણાવ્યા પ્રમાણે દશામાના વ્રત દરમિયાન કેટલાક લોકો વધુ દર્શકો અને આર્થિક લાભ મેળવવાના હેતુથી અતિશયોક્તિપૂર્ણ અથવા બનાવટી વીડિયો તૈયાર કરીને વાયરલ કરે છે.
જાથાના જણાવ્યા મુજબ આવા વીડિયોમાં ધાર્મિક લાગણીનો ઉપયોગ કરીને લોકોમાં ભય કે ચમત્કારની માન્યતા ઉભી કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે. તેથી કોઈપણ વીડિયો કે માહિતી પર વિશ્વાસ કરતા પહેલાં તેની ખરાઈ કરવી જરૂરી છે.
વ્રતની આડમાં છેતરપિંડીનો કારોબાર ચાલતો હોવાનો આક્ષેપ
જાથાએ દાવો કર્યો છે કે દશામાના વ્રત દરમિયાન કેટલાક લોકો પૂજાની સામગ્રી, કથિત ચમત્કારી વસ્તુઓ, પુસ્તકો, પત્રિકાઓ અને અન્ય સામગ્રીના વેચાણ દ્વારા મોટાપાયે કમાણી કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. સંસ્થાના જણાવ્યા મુજબ આવા દરેક વેચાણને છેતરપિંડી કહી શકાય નહીં, પરંતુ જો કોઈ વ્યક્તિ ચમત્કારના નામે લોકો પાસેથી પૈસા ઉઘરાવતી હોય અથવા ભ્રામક દાવા કરતી હોય તો તે કાયદેસર ગુનો બની શકે છે.
પરિવારો પર પડતી અસર અંગે પણ વ્યક્ત કરી ચિંતા
જયંત પંડયાના જણાવ્યા પ્રમાણે કેટલાક કિસ્સાઓમાં પરિવારના સભ્યો લાંબા સમય સુધી કથિત ધાર્મિક પ્રવૃત્તિઓમાં વ્યસ્ત રહેતા હોવાથી દૈનિક જીવન પ્રભાવિત થાય છે. તેમણે દાવો કર્યો કે કેટલીક જગ્યાએ બાળકોના અભ્યાસ, રોજગાર અને પરિવારના દૈનિક કાર્યો પર પણ અસર થતી હોવાની રજૂઆતો જાથાને મળી છે. જોકે આ પ્રકારના તમામ કિસ્સાઓની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ ઉપલબ્ધ નથી.
મૂર્તિ વિસર્જન અંગે પર્યાવરણને અનુકૂળ અપીલ
જાથાએ દશામાના વ્રતની પૂર્ણાહુતિ બાદ મૂર્તિ વિસર્જન માટે પણ મહત્વપૂર્ણ અપીલ કરી છે. સંસ્થાએ જણાવ્યું છે કે પીવાના પાણીના સ્ત્રોતો, ડેમ, તળાવ, નદી, ચેકડેમ અથવા જળાશયોમાં મૂર્તિનું વિસર્જન કરવાથી પાણી પ્રદૂષિત થઈ શકે છે. તેથી સ્થાનિક સ્વરાજ્ય સંસ્થાઓ અથવા વહીવટી તંત્ર દ્વારા નક્કી કરાયેલા સ્થળોએ જ મૂર્તિ વિસર્જન કરવું જોઈએ. આ પગલું પર્યાવરણ અને જાહેર આરોગ્ય બંને માટે મહત્વપૂર્ણ હોવાનું જાથાનું માનવું છે.
રાજ્યભરમાં નજર રાખશે સમિતિઓ
ભારત જન વિજ્ઞાન જાથાએ જણાવ્યું છે કે દશામાના વ્રતના દસ દિવસ દરમિયાન રાજ્યના અનેક જિલ્લાઓમાં સ્થાનિક સમિતિઓ કાર્યરત રહેશે. રાજકોટ, અમદાવાદ, ગાંધીનગર, મહેસાણા, પાટણ, પાલનપુર, વડોદરા, સુરત, નવસારી, વલસાડ, ભાવનગર, જામનગર, જુનાગઢ સહિતના જિલ્લાઓમાં સ્વયંસેવકો દ્વારા માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવશે.
જાથાના જણાવ્યા મુજબ જો કોઈ વ્યક્તિ સામે ચમત્કારના નામે છેતરપિંડીના વિશ્વસનીય પુરાવા મળશે અને ફરિયાદી આગળ આવશે તો કાયદેસરની પ્રક્રિયા અનુસરીને પોલીસ સમક્ષ રજૂઆત કરવામાં આવશે.
‘ધાર્મિક કાર્યક્રમોમાં વિક્ષેપ નહીં કરીએ’
જાથાએ સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે કોઈ મંદિર, ઘર કે જાહેર સ્થળે યોજાતા ધાર્મિક કાર્યક્રમોમાં જઈને વિક્ષેપ કરતી નથી. સંસ્થાનું કહેવું છે કે તેનું કાર્ય માત્ર જનજાગૃતિ પૂરતું મર્યાદિત છે અને લોકોમાં વૈજ્ઞાનિક અભિગમ વિકસાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે. કોઈપણ વ્યક્તિ જો જાથાના નામે ધમકી આપે અથવા દબાણ કરે તો તેની ખરાઈ કરવા પણ અપીલ કરવામાં આવી છે.
લોકોને શું સલાહ અપાઈ?
જાથાએ શ્રદ્ધાળુઓને કેટલીક મહત્વપૂર્ણ બાબતો ધ્યાનમાં રાખવા અનુરોધ કર્યો છે:
- દશામાનું વ્રત શ્રદ્ધા અને સાદગીથી ઉજવો.
- કોઈપણ ચમત્કારના દાવા પર તરત વિશ્વાસ ન કરો.
- સોશિયલ મીડિયામાં વાયરલ થતી માહિતીની ખરાઈ કરો.
- કોઈ વ્યક્તિ ચમત્કારના નામે પૈસા માંગે તો સાવધાન રહો.
- પીવાના પાણીના સ્ત્રોતોમાં મૂર્તિ વિસર્જન ટાળો.
- શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિ જણાય તો સ્થાનિક પોલીસ અથવા સંબંધિત તંત્રને જાણ કરો.
દશામાના વ્રતને લઈને એક તરફ ધાર્મિક ઉત્સાહ જોવા મળી રહ્યો છે, ત્યારે બીજી તરફ ભારત જન વિજ્ઞાન જાથાએ લોકોને વૈજ્ઞાનિક અભિગમ અપનાવવા અને કોઈપણ પ્રકારની અંધશ્રદ્ધા કે ભ્રામક દાવાથી દૂર રહેવાની અપીલ કરી છે. જોકે જાથા દ્વારા કરવામાં આવેલા અનેક દાવાઓ અંગે સ્વતંત્ર પુષ્ટિ ઉપલબ્ધ નથી અને જો કોઈ ચોક્કસ ઘટનામાં કાનૂની વિવાદ ઊભો થાય તો તેની હકીકત સંબંધિત તપાસ અને કાયદાકીય પ્રક્રિયા બાદ જ સ્પષ્ટ થઈ શકે છે.
આ પણ વાંચો: અમદાવાદમાં યુવકનો આપઘાત: અંતિમ સ્ટેટસમાં લખ્યું ‘મારી મોતનું કારણ આ બે લોકો’
