શું અમેરિકા વિના કોઈ દેશ ટકી શકે? એવા દેશો જે અમેરિકા સાથે સંબંધ નથી રાખતા

અમેરિકા, 5 ઓગસ્ટ 2025:  અમેરિકા સતત ભારત સહિત વિશ્વના અન્ય દેશોને ટેરિફની ધમકીઓ આપી રહ્યું છે. અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કેટલાક દેશો પર ભારે ટેરિફ લગાવ્યા છે. ટ્રમ્પે ભારત સાથેના વેપાર પર 25 ટકા ટેરિફ લગાવવાની જાહેરાત કરી છે, કારણ કે ભારત રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદી રહ્યું છે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે ભારત આ ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદીને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ઊંચા ભાવે વેચે છે અને નફો કમાય છે.

ટ્રમ્પને ભારતનો તીખો જવાબ

ટ્રમ્પની વધુ ટેરિફ લગાવવાની ધમકી પર ભારત સરકારે તીખી પ્રતિક્રિયા આપી છે. વિદેશ મંત્રાલયે જણાવ્યું કે દેશહિતમાં દરેક સંભવિત પગલાં લેવામાં આવશે. મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે કહ્યું કે યુક્રેન સંઘર્ષ બાદ સપ્લાયર્સે તેમની સપ્લાય યુરોપ તરફ વાળી દીધી હોવાથી ભારતે રશિયા પાસેથી ઓઈલની આયાત શરૂ કરવી પડી. તે સમયે અમેરિકાએ જ ભારતના આ પગલાનું સ્વાગત કર્યું હતું.

વિદેશ મંત્રાલયે જણાવ્યું કે આ આયાત ભારતીય ઉપભોક્તાઓ માટે સસ્તી અને સ્થિર ઊર્જા સુનિશ્ચિત કરવા માટે જરૂરી છે. આ કોઈ વિકલ્પ નથી, પરંતુ વૈશ્વિક બજારની મજબૂરી છે. તેમણે કહ્યું કે આશ્ચર્યની વાત એ છે કે જે દેશો ભારતની ટીકા કરી રહ્યા છે, તેઓ પોતે પણ રશિયા સાથે વેપાર કરી રહ્યા છે, જ્યારે તેમના માટે આ કોઈ આવશ્યકતા નથી. પરંતુ શું ખરેખર વિશ્વનો કોઈ દેશ અમેરિકા સાથે વેપાર વગર પોતાની અર્થવ્યવસ્થા ચલાવી શકે છે? એવા કયા દેશો છે જે અમેરિકી મદદ વગર ટકી રહ્યા છે?

અમેરિકાથી દૂર, આત્મનિર્ભર દેશો

સૌથી પહેલાં એ સ્પષ્ટ કરવું જરૂરી છે કે વેપાર બે દેશો વચ્ચે થાય છે. કોઈ દેશ વધુ નિકાસ કરે છે, તો કોઈ આયાત પર વધુ નિર્ભર રહે છે. એટલે કે કોઈ પણ દેશ સંપૂર્ણપણે અમેરિકા પર નિર્ભર નથી, પરંતુ તેની સાથેના વેપારમાં ભાગીદારી ઓછી કે વધુ હોઈ શકે છે. અમેરિકા વિશ્વની સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા છે અને વૈશ્વિક વેપારનું સૌથી શક્તિશાળી ખેલાડી છે, તેથી મોટાભાગના દેશો કોઈને કોઈ રૂપે અમેરિકા સાથે જોડાયેલા છે.

ક્યૂબા, નોર્થ કોરિયા અને ઈરાન જેવા કેટલાક દેશો એવા છે, જેમના અમેરિકા સાથે વેપારી સંબંધો નજીવા છે. આ દેશો પોતાની સ્વતંત્ર નીતિઓ અને વૈચારિક દૃષ્ટિકોણને કારણે અલગ-થલગ રહે છે.

ઈરાન પર અમેરિકાના કડક પ્રતિબંધો

ઈરાન એ દેશોમાં સૌથી આગળ છે, જેના અમેરિકા સાથે લાંબા સમયથી તણાવપૂર્ણ સંબંધો છે. ઈસ્લામિક ક્રાંતિ બાદ બંને દેશો વચ્ચેની કડવાશ ઘણી વધી. અમેરિકાએ ઈરાન પર કડક આર્થિક પ્રતિબંધો લગાવ્યા, જેનાથી તેની અર્થવ્યવસ્થા પ્રભાવિત થઈ. તેમ છતાં, ઈરાને પોતાના તેલ, ગેસ અને ઘરેલું ટેકનોલોજી વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. તેણે રશિયા, ચીન અને તુર્કી જેવા દેશો સાથે વેપારી સંબંધો બનાવ્યા. ઈરાને પોતાની આરોગ્ય સેવા અને શિક્ષણ વ્યવસ્થાને પણ મજબૂત કરી, જે આ પ્રતિબંધો છતાં સારી રીતે કામ કરી રહી છે.

ઈરાને ચીન સાથે 25 વર્ષના આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક સમજૂતી પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે, જેના હેઠળ ચીન ઈરાનમાં રોકાણ કરે છે અને તેલ ખરીદે છે. રશિયા સાથે પણ તાજેતરમાં સૈન્ય અને આર્થિક સહયોગ વધ્યો છે. ઈરાને ઘરેલું ઉદ્યોગો, જેમ કે સંરક્ષણ, ઓટોમોબાઈલ અને ટેકનોલોજીને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે. તેનો મિસાઈલ અને ડ્રોન પ્રોગ્રામ સ્વદેશી છે અને પ્રદેશમાં પ્રભાવ જાળવવા માટે ખૂબ મહત્ત્વનો છે.

પર્યટન અને હેલ્થકેર પર ક્યૂબાનું ધ્યાન

ક્યૂબા એક બીજું ઉદાહરણ છે, જેણે 1960ના દાયકાથી અમેરિકી પ્રતિબંધોનો સામનો કર્યો છે. ફિડેલ કાસ્ટ્રોના નેતૃત્વમાં ક્યૂબાએ સામ્યવાદી વ્યવસ્થા અપનાવી, જેના કારણે અમેરિકાએ તેના પર વેપારી અને આર્થિક પ્રતિબંધો લગાવ્યા. જોકે, ક્યૂબાએ પોતાની હેલ્થકેર સેવાને વિશ્વ સ્તરે ઓળખ આપી, જ્યાંના ડોક્ટરો અને રસી વિકાસની વૈશ્વિક મંચ પર પ્રશંસા થઈ. ક્યૂબાએ રશિયા, વેનેઝુએલા અને લેટિન અમેરિકન દેશો સાથે સહયોગ વધાર્યો. પર્યટન અને બાયો ટેકનોલોજી જેવા ક્ષેત્રોમાં રોકાણે તેને આર્થિક રીતે સ્થિર બનાવ્યું.

ક્યૂબાની અર્થવ્યવસ્થા હજુ પણ નાજુક છે અને અમેરિકી પ્રતિબંધોને કારણે તેને સતત પડકારોનો સામનો કરવો પડે છે. તેમ છતાં, આ દેશ પોતાની વૈચારિક નીતિઓ જાળવી રાખીને વૈકલ્પિક માર્ગો પર ચાલી રહ્યો છે. ઓબામા પ્રશાસન દરમિયાન અમેરિકા અને ક્યૂબા વચ્ચે સંબંધોમાં થોડો સુધારો થયો હતો, પરંતુ ટ્રમ્પ અને બાઈડન પ્રશાસન હેઠળ પ્રતિબંધો ફરીથી સખત થયા.

નોર્થ કોરિયાની અલગ નીતિ

નોર્થ કોરિયાના પણ અમેરિકા સાથે વેપારી સંબંધો નથી. અમેરિકા સાથે તેની દુશ્મની જૂની છે અને કિમ જોંગ ઉનના નેતૃત્વમાં નોર્થ કોરિયાએ પરમાણુ હથિયારો અને મિસાઈલ ટેકનોલોજી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. ચીન અને રશિયા જેવા દેશો સાથેના તેના વ્યૂહાત્મક સહયોગે તેને સૈન્ય અને આર્થિક રીતે ટેકો આપ્યો છે. નોર્થ કોરિયાની અર્થવ્યવસ્થા મોટાભાગે ચીન પર નિર્ભર છે, જે તેનું સૌથી મોટું વેપારી ભાગીદાર છે. ચીન પાસેથી તેલ, ખાદ્યપદાર્થો અને અન્ય જરૂરી વસ્તુઓની આયાત થાય છે. રશિયા પણ થોડી હદે આર્થિક અને સૈન્ય સહાય પૂરી પાડે છે.

વેનેઝુએલાનો વૈકલ્પિક માર્ગ

એ જ રીતે, વેનેઝુએલાએ અમેરિકાના આર્થિક પ્રતિબંધો છતાં પોતાના વિશાળ તેલ ભંડારનો ઉપયોગ કરીને રશિયા, ચીન અને ઈરાન જેવા દેશો સાથે વેપાર વધાર્યો છે. આ દેશોએ સાબિત કર્યું છે કે વ્યૂહાત્મક ગઠબંધન અને આંતરિક સંસાધનોની મદદથી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી શકાય છે.

આ પણ વાંચો : અંબાજીમાં 1 સપ્ટેમ્બરથી શરૂ થશે ભાદરવી પૂનમનો મહામેળો, 40 લાખ શ્રદ્ધાળુઓ ઉમટવાની શક્યતા