
Business News : ભારતમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ દરેકના જીવનનો અભિન્ન ભાગ બની ગયું છે. શહેરોથી ગામડાઓ સુધી, UPIનો ઉપયોગ સામાન્ય બની ગયો છે. આ ચુકવણી પ્રણાલીને વિસ્તૃત અને મજબૂત કરવા માટે સરકારે બેંકોને સતત નાણાકીય સહાય પૂરી પાડી છે. જોકે, UPI ઇકોસિસ્ટમ હવે સંપૂર્ણ પરિવર્તનમાંથી પસાર થઈ રહી છે.
મોટી ચુકવણીઓ પર MDR એ બેંકોને આવક કમાવવાનો માર્ગ મોકળો
સરકાર ઓછા મૂલ્યના UPI વ્યવહારો પર સબસિડી નાબૂદ કરવાની યોજના બનાવી રહી છે. તેની પાછળનું મુખ્ય કારણ મોટા વ્યવહારો પર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) લાગુ કરવાનું છે. મોટી ચુકવણીઓ પર MDR એ બેંકોને આવક કમાવવાનો માર્ગ મોકળો કર્યો છે. પરિણામે, સરકારનું માનવું છે કે, એકવાર બેંકો પોતે પૈસા કમાવવાનું શરૂ કરે છે, તો જાહેર તિજોરીમાંથી સબસિડી આપવાની જરૂર નથી.
બેંકોના મહેસૂલનો માર્ગ મોકળો થયો
તાજેતરના સમયમાં ડિજિટલ વ્યવહારોની દુનિયામાં નોંધપાત્ર ફેરફારો જોવા મળ્યા છે. સરકારે મોટા વેપારી ચુકવણીઓ પર MDR લાદ્યો છે. નવા NPCI નિયમો હેઠળ, 15 ઓક્ટોબર, 2026 થી રૂ.2,000થી વધુની પસંદગીની UPI મર્ચન્ટ (P2M) ચુકવણીઓ પર 0.4% મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) લાગુ થશે.
ચુકવણી કંપનીઓ અને બેંકોને નેટવર્કમાંથી સીધા વ્યવહાર-આધારિત આવક પ્રાપ્ત થશે
મોટી ચુકવણીઓ પર MDR આવક ઉત્પન્ન થવાનું શરૂ થતાં જ, સરકાર તેની નાણાકીય સહાય યોજના બંધ કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. હવે, ચુકવણી કંપનીઓ અને બેંકો બંનેને નેટવર્કમાંથી સીધા વ્યવહાર-આધારિત આવક પ્રાપ્ત થશે. એકવાર સમગ્ર સિસ્ટમ સ્વ-ઉત્પાદિત થઈ જાય, પછી સરકાર નાની ચુકવણીઓ માટે નાણાકીય સહાય આપવાનું બંધ કરવાનો ઇરાદો ધરાવે છે. ઇકોનોમિક ટાઇમ્સના અહેવાલ મુજબ, સરકારે નાણાકીય વર્ષ 2027 માટે રૂ.2,000 કરોડનું બજેટ રાખ્યું હતું, પરંતુ એપ્રિલ 2025 થી કોઈ નવી સબસિડી જારી કરવામાં આવી નથી.
અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો
https://whatsapp.com/channel/0029VauCUMx6LwHmdrOBwa2X
કરદાતાઓના પૈસા બચાવાશે
આ સંભવિત નિર્ણય પાછળનું એક મુખ્ય કારણ કરદાતાઓના પૈસા બચાવવાનું છે. એક વરિષ્ઠ બેંકિંગ અધિકારીના જણાવ્યા મુજબ, મોટી ચુકવણીઓ પર MDR લાદવાનો મુખ્ય હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે ડિજિટલ ચુકવણી ઇકોસિસ્ટમ કરદાતાઓના ભંડોળ પર આધાર રાખતી નથી. અધિકારીએ સ્પષ્ટતા કરી કે સરકારે છેલ્લા દોઢ વર્ષથી કોઈ નવી સબસિડી આપી નથી. સરકાર કરદાતાઓના મહેનતથી કમાયેલા પૈસાનો ઉપયોગ કરીને મોટા વ્યવસાયોને ચૂકવણી પર કોઈ ડિસ્કાઉન્ટ આપવા માંગતી નહોતી.
સતત ઓછું થઈ રહ્યું છે ભંડોળ
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોના સરકારી ડેટા પર નજર નાખતા જાણવા મળે છે કે ભંડોળ ધીમે ધીમે પાછું ખેંચાઈ રહ્યું છે. નાણાકીય વર્ષ 2024માં UPI પ્રોત્સાહન તરીકે બેંકોને રૂ.3,631 કરોડનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું હતું. જોકે, નાણાકીય વર્ષ 2025માં આ આંકડો ઝડપથી ઘટીને માત્ર રૂ.1,046 કરોડ થઈ ગયો. ભંડોળમાં આ નોંધપાત્ર ઘટાડો સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે, સરકાર ટૂંક સમયમાં આ પ્રોત્સાહન યોજનાને સંપૂર્ણપણે બંધ કરી શકે છે. હવે, MDRથી આવકની સંભાવનાએ આ પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવી છે.
સરકારે સબસિડી યોજના શરૂ કરી કારણ કે:
સરકારે દેશભરમાં ડિજિટલ ચુકવણીને પ્રોત્સાહન આપવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું. જાન્યુઆરી 2020માં UPI અને RuPay ડેબિટ કાર્ડ ચુકવણીઓ પર MDR સંપૂર્ણપણે શૂન્ય થઈ ગયો. શૂન્ય MDR ને કારણે બેંકોને થતા નુકસાનને સરભર કરવા માટે સરકારે આ સબસિડી યોજના શરૂ કરી. તેનો પ્રાથમિક ઉદ્દેશ નાના દુકાનદારોને ડિજિટલ ચુકવણીઓ અપનાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવાનો હતો. વધુમાં, સરકારે ટિયર-2 અને ટિયર-3 શહેરોથી ગ્રામીણ વિસ્તારો સુધી સુરક્ષિત ચુકવણી માળખાગત સુવિધા વિકસાવવાનો ઉદ્દેશ્ય રાખ્યો હતો. હવે, તે લક્ષ્ય મોટાભાગે પ્રાપ્ત થયું છે અને બેંકો હવે તેમના આવકના સ્ત્રોતો સાફ કરી રહી છે, સરકારે આ સબસિડીને કાયમી ધોરણે નાબૂદ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે.
આ પણ વાંચો : નવા CCTV નિયમો બદલશે માર્કેટ, રૂ.1.3 લાખ કરોડના ક્ષેત્રના આ 3 શેર પર નજર












