એન્ટાર્કટિકામાં બરફની નીચે છુપાયેલા 85 નવા ‘સક્રિય’ સબગ્લેશિયલ સરોવરોની શોધ: દરિયાઈ સ્તરના વધારાનું જોખમ વધ્યું

નવી દિલ્હીઃ 28 સપ્ટેમ્બર, 2025: યુરોપિયન સ્પેસ એજન્સી (ESA) ના ક્રાયોસૅટ (CryoSat) ઉપગ્રહની મદદથી વૈજ્ઞાનિકોએ અન્ટાર્કટિકાના બરફની જાડી ચાદર નીચે છુપાયેલા 85 નવા સક્રિય સબગ્લેશિયલ (ઉપગ્લેશિયલ) સરોવરોની શોધ કરી છે. આ નવીનતમ શોધ સાથે, હવે જાણીતા સક્રિય સબગ્લેશિયલ સરોવરોની કુલ સંખ્યા વધીને 231 થઈ ગઈ છે.

આ સરોવરો બરફની અનેક કિલોમીટર નીચે આવેલા છે અને તે અન્ટાર્કટિકાની વિશાળ બરફની ચાદરની અંદર ફેલાયેલા પાણીના જટિલ અને ગતિશીલ નેટવર્ક નો ભાગ છે.

ગ્લેશિયરોની ગતિ અને દરિયાઈ સ્તર પર અસર

વૈજ્ઞાનિકોએ 2010 થી 2020 સુધી ક્રાયોસૅટ દ્વારા એકત્રિત ડેટાનું વિશ્લેષણ કર્યું હતું. આ વિશ્લેષણ પરથી જાણવા મળ્યું કે આ સરોવરો સમય-સમય પર ભરાય છે અને ખાલી થાય છે (Fill-Drain Cycle).

• જ્યારે સરોવરો ભરાય છે, ત્યારે બરફની સપાટી ઉપરની તરફ ઊંચકાય છે, અને જ્યારે તે ખાલી થાય છે, ત્યારે સપાટી નીચે ધસી જાય છે.
• આ પ્રક્રિયા બરફ અને ખડક વચ્ચેના ઘર્ષણને ઘટાડે છે, જેના કારણે ગ્લેશિયરો વધુ ઝડપથી સમુદ્ર તરફ સરકી શકે છે.
• વૈજ્ઞાનિકો ચેતવણી આપે છે કે ગ્લેશિયરોની આ ગતિ ભવિષ્યમાં દરિયાઈ સ્તરની વૃદ્ધિને વધુ ઝડપી બનાવી શકે છે.

પાંચ નવા સરોવર નેટવર્કની ઓળખ

આ સંશોધકોએ પાંચ નવા, એકબીજા સાથે જોડાયેલા સબગ્લેશિયલ સરોવર નેટવર્ક પણ ઓળખ્યા છે. આ નેટવર્ક દર્શાવે છે કે બરફની નીચે પાણીનો પ્રવાહ અપેક્ષા કરતાં ઘણો વધારે ગતિશીલ અને વ્યવસ્થિત છે. આના પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે અન્ટાર્કટિકાની સમગ્ર જળવ્યવસ્થા (Hydrological System) એકબીજા સાથે જોડાયેલું એક એવું તંત્ર છે, જે ગ્લેશિયરોની ગતિ પર સીધી અસર કરે છે.

‘નેચર કોમ્યુનિકેશન્સ’ માં પ્રકાશિત થયેલા આ અભ્યાસ મુજબ, અત્યાર સુધીમાં વિશ્વભરમાં માત્ર 36 સબગ્લેશિયલ સરોવરોના સંપૂર્ણ ભરણ-ક્ષરણ ચક્ર નોંધાયા હતા, પરંતુ આ સંશોધનમાં 12 નવા ચક્ર નોંધાયા છે, જેનાથી કુલ સંખ્યા 48 થઈ ગઈ છે. આ નવી માહિતી દરિયાઈ સ્તરની વૃદ્ધિ અને આબોહવા પરિવર્તનના સચોટ અનુમાન માં મદદરૂપ થશે.

સબગ્લેશિયલ સરોવરો કેવી રીતે બને છે?

સબગ્લેશિયલ સરોવરો એ જળાશયો છે જે અન્ટાર્કટિકાના બરફના જાડા થર નીચે હાજર હોય છે. આ સરોવરોનું પાણી મુખ્યત્વે ત્રણ પરિબળોને કારણે બરફ પીગળવાથી બને છે:

1. ભૂસ્તરીય ગરમી (Geothermal Heat): પૃથ્વીની ઊંડાઈમાંથી સતત નીકળતી ગરમી બરફના સૌથી નીચલા સ્તરને પીગાળે છે.
2. ઘર્ષણ (Friction): સતત ગતિમાન ગ્લેશિયરો જ્યારે નીચેના ખડકો સાથે ઘસાય છે, ત્યારે ઉત્પન્ન થતી ગરમી પણ બરફને પાણીમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
3. અતિશય દબાણ: બરફની વિશાળ માત્રાને કારણે સર્જાતું દબાણ બરફના ગલનબિંદુને ઘટાડીને તેને પ્રવાહી સ્વરૂપમાં રાખે છે.

આ પણ વાંચોઃ છોકરીનો પીછો કરતો ગરબા પંડાલમાં ઘૂસ્યો મુસ્લિમ છોકરો, આઈડી તપાસતા પોલ ખુલી

આ પણ વાંચોઃ ચાર ધામ પ્રોજેક્ટ પર પુનર્વિચારની માંગ, 57 અગ્રણીઓ સુપ્રીમ કોર્ટ પહોંચ્યા