World Environment Day : પાકિસ્તાન વિશ્વનો સૌથી પ્રદૂષિત દેશ, ભારત ટોપ 10માં સામેલ, જાણો ક્રમ

World Environment Day : વાયુ પ્રદૂષણ આજે વિશ્વની સૌથી મોટી સમસ્યાઓમાંની એક છે. તે ફક્ત પર્યાવરણીય સમસ્યા નથી. તે સીધી રીતે માનવ સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલી છે. ખરાબ હવા ફેફસાં, હૃદય, મગજ અને બાળ વિકાસ પર નકારાત્મક અસર કરે છે. આ જ કારણ છે કે દર વર્ષે વિશ્વભરમાં હવાની ગુણવત્તા અંગેના અહેવાલો બહાર પાડવામાં આવે છે, જેથી આપણે સમજી શકીએ કે સમસ્યા ક્યાં છે અને શું તેનો ઉકેલ લાવવાનો સમય આવી ગયો છે. 2025ના અહેવાલ મુજબ, પાકિસ્તાન વિશ્વનો સૌથી પ્રદૂષિત દેશ છે.

વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ પર, ચાલો સમજીએ કે પ્રદૂષણના સંદર્ભમાં પડોશી બાંગ્લાદેશ અને તાજિકિસ્તાન વૈશ્વિક સ્તરે ક્યાં ક્રમે છે. ભારતનું સ્થાન શું છે અને ટોચના 10 દેશો કોણ છે?

સૌથી વધુ પ્રદૂષિત દેશ કયો છે?

2025ના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે, પાકિસ્તાન વિશ્વનો સૌથી પ્રદૂષિત દેશ છે. પાકિસ્તાનનું સરેરાશ PM2.5 સ્તર સૌથી વધુ નોંધાયેલું છે. બાંગ્લાદેશ બીજા ક્રમે છે અને તાજિકિસ્તાન ત્રીજા ક્રમે છે. તેથી, જો આપણે ફક્ત ટોચના ત્રણ દેશોના નામ આપીએ, તો તે અનુક્રમે પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ અને તાજિકિસ્તાન હશે. ભારત આ ત્રણથી પાછળ નથી, પરંતુ વૈશ્વિક યાદીમાં છઠ્ઠા સ્થાને આવે છે.

અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો

https://whatsapp.com/channel/0029VauCUMx6LwHmdrOBwa2X

PM2.5 શું છે?

પ્રદૂષણને સમજવા માટે, PM2.5 ને સમજવું મહત્વપૂર્ણ છે. જે હવામાં હાજર ખૂબ જ નાના કણો છે, જે 2.5 માઇક્રોન કે તેથી ઓછા માપે છે. તે એટલા નાના છે કે તે આપણા શ્વાસ દ્વારા સીધા આપણા ફેફસાં સુધી પહોંચે છે. કેટલાક કણો લોહીના પ્રવાહમાં પણ પ્રવેશી શકે છે. આ જ કારણ છે કે PM2.5 ને ખૂબ જ ખતરનાક માનવામાં આવે છે. જ્યારે કોઈ દેશનું વાર્ષિક PM2.5 સ્તર ઊંચું હોય છે, ત્યારે તે દેશ વધુ પ્રદૂષિત માનવામાં આવે છે.

પાકિસ્તાન આ કારણે પ્રથમ ક્રમે છે?

પાકિસ્તાન સૌથી પ્રદૂષિત દેશ બનવા પાછળ ઘણા કારણો છે. પહેલું કારણ ઝડપી શહેરીકરણ છે. શહેરો વધી રહ્યા છે, પરંતુ સ્વચ્છ હવા માટે જરૂરી માળખાકીય સુવિધાઓ સમાન ગતિએ વિસ્તરી રહી નથી. બીજું કારણ વાહનોનો એક્ઝોસ્ટ છે. જૂના વાહનો, ડીઝલ એન્જિન અને ટ્રાફિક ભીડ હવાને પ્રદૂષિત કરે છે. ત્રીજું કારણ ઉદ્યોગ અને બળતણ છે. ફેક્ટરીઓમાંથી નીકળતો ધુમાડો એક મોટી સમસ્યા છે. કોલસો અને અન્ય ગંદા ઇંધણનો ઉપયોગ હજુ પણ ઘણા વિસ્તારોમાં વ્યાપકપણે થાય છે. રસ્તાની ધૂળ, બાંધકામ સ્થળો અને ખુલ્લા કાટમાળ પણ હવામાં સૂક્ષ્મ કણોમાં ફાળો આપે છે. ઘણીવાર, ઠંડા પવનો, ધુમ્મસ અને સ્થિર હવામાન પ્રદૂષકોને ફસાવે છે, જેના કારણે હવા લાંબા સમય સુધી પ્રદૂષિત રહે છે.

બાંગ્લાદેશ છે બીજા ક્રમે

બાંગ્લાદેશ વિશ્વના સૌથી ગીચ વસ્તીવાળા દેશોમાંનો એક છે. ગીચ વસ્તીવાળા વિસ્તારોમાં પ્રદૂષણ ઝડપથી વધે છે. આના ઘણા મુખ્ય કારણો છે. ઈંટના ભઠ્ઠા, જૂના વાહનો, ઔદ્યોગિક ઉત્સર્જન, ગીચ વસ્તી, નબળી શહેરી આયોજન, બાંધકામ અને રસ્તાની ધૂળ મુખ્ય પરિબળો છે. એવું પણ નોંધાયું છે કે બાંગ્લાદેશની રાજધાની અને ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં હવાની ગુણવત્તા લાંબા સમય સુધી નબળી રહે છે. આ જ કારણ છે કે બાંગ્લાદેશ સતત વિશ્વના સૌથી પ્રદૂષિત દેશોમાં સ્થાન ધરાવે છે.

તાજિકિસ્તાન ત્રીજા ક્રમે

તાજિકિસ્તાનનું નામ ઘણાને આશ્ચર્યચકિત કરી શકે છે, કારણ કે આ દેશ ભારત, પાકિસ્તાન અથવા બાંગ્લાદેશ જેટલો વારંવાર ચર્ચાતો નથી. જો કે, વાયુ પ્રદૂષણ ફક્ત વસ્તી દ્વારા નક્કી થતું નથી. સ્થાનિક ઇંધણ, ઉદ્યોગો, ધૂળ, હવામાન અને દેખરેખ ડેટા પણ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. તાજિકિસ્તાનમાં પ્રદૂષણમાં વધારો થવાના આ કેટલાક મુખ્ય કારણો માનવામાં આવે છે. ઠંડા હવામાનમાં વધુ પડતો બળતણ વપરાશ, ધૂળવાળું અને શુષ્ક વાતાવરણ, કેટલાક પ્રદેશોમાં ઔદ્યોગિક ઉત્સર્જન, મર્યાદિત સ્વચ્છ ઉર્જા સ્ત્રોતો અને ભૌગોલિક પરિસ્થિતિઓ – આ બધા દેશના પ્રદૂષણમાં ફાળો આપી રહ્યા છે.

આ ક્રમે છે ભારત

વિશ્વભરના દેશોની તુલનામાં, 2025ના અહેવાલ મુજબ ભારત છઠ્ઠા ક્રમે છે. તે થોડું આશ્વાસન આપનારું છે કે ભારત ટોચના પાંચમાંથી બહાર નીકળી ગયું છે, પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે, પરિસ્થિતિમાં સુધારો થયો છે. ભારતના ઘણા શહેરો હજુ પણ ગંભીર પ્રદૂષણનો સામનો કરી રહ્યા છે. દિલ્હી, NCR, ઔદ્યોગિક વિસ્તારો અને કેટલાક નાના શહેરો પણ નબળી હવાની ગુણવત્તાનો સામનો કરે છે.

ભારતમાં પ્રદૂષણના મુખ્ય કારણો

ભારતમાં પ્રદૂષણના ઘણા મુખ્ય કારણો છે. વાહનોની વધતી સંખ્યા ઝડપથી હવાને પ્રદૂષિત કરે છે. ડીઝલ વાહનો અને ટ્રાફિક જામ એક મોટી સમસ્યા છે. ફેક્ટરીઓ, પાવર પ્લાન્ટ અને નાના ઔદ્યોગિક એકમોમાંથી નીકળતો ધુમાડો હવાની ગુણવત્તા પર સીધી અસર કરે છે. રસ્તાનું બાંધકામ, મકાન બાંધકામ અને ખુલ્લી ધૂળ PM2.5 માં વધારો કરવામાં ફાળો આપે છે. ઉત્તર ભારતમાં, શિયાળા દરમિયાન પાકના અવશેષોને બાળવાથી હવા વધુ પ્રદૂષિત થાય છે. કચરાને ખુલ્લામાં બાળવાથી ઝેરી ધુમાડો ઉત્પન્ન થાય છે. શિયાળામાં, હવા સ્થિર થાય છે, જેના કારણે પ્રદૂષણ વિખેરાઈ જવાને બદલે એકઠું થાય છે.

પ્રદૂષણ લોકો પર શું અસર કરે છે?

પ્રદૂષણ ફક્ત હવાનો રંગ જ બદલતું નથી. તે જીવનની ગુણવત્તાને પણ બગાડે છે. તે અસંખ્ય સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓનું કારણ બને છે. શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, અસ્થમા, ફેફસાના રોગ, હૃદય રોગ અને આંખમાં બળતરા સૌથી સામાન્ય છે. નબળી હવાની ગુણવત્તા બાળકો, સગર્ભા સ્ત્રીઓ અને વૃદ્ધો પર ખાસ કરીને ગંભીર અસર કરે છે, જેનાથી અકાળ મૃત્યુનું જોખમ વધે છે.

આ સમસ્યાનો શું છે ઉકેલ?

પ્રદૂષણ ઘટાડવું મુશ્કેલ છે, પણ અશક્ય નથી. સરકાર, ઉદ્યોગ અને જનતાએ સાથે મળીને કામ કરવું જોઈએ. કોલસા અને અન્ય પ્રદૂષિત ઇંધણને બદલે સ્વચ્છ ઉર્જાનો ઉપયોગ વધારવો જોઈએ. બસો, મેટ્રો અને સહિયારી મુસાફરીને પ્રોત્સાહન આપવું જોઈએ. જૂના અને ધુમાડા ઉત્સર્જિત કરતા વાહનોને તબક્કાવાર બંધ કરવા જોઈએ. બાંધકામ સ્થળોને ઢાંકવા જોઈએ, પાણી આપવું જોઈએ અને કાટમાળનું યોગ્ય રીતે સંચાલન કરવું જોઈએ. ખુલ્લામાં સ્ટબલ અને સમાન સામગ્રી બાળવાની પ્રથા બંધ કરવી જોઈએ. આ માટે કડક નિયમો અને વધુ સારા વિકલ્પો બંનેની જરૂર છે. દરેક શહેરમાં સુધારેલ હવા ગુણવત્તા દેખરેખ જરૂરી છે. સચોટ ડેટા વિના, યોગ્ય નીતિઓ બનાવવી મુશ્કેલ છે.

રેન્કિંગ ફક્ત એક સંખ્યા નથી; તેઓ લાખો લોકોના સ્વાસ્થ્ય માટે ચિંતાજનક છે. દક્ષિણ એશિયાના ઘણા દેશોમાં હવાની ગુણવત્તા ચિંતાજનક છે. તેથી, ફક્ત અહેવાલો વાંચવા પૂરતા નથી. આપણે નીતિ, ટેકનોલોજી અને જનજાગૃતિ પર કામ કરવું જોઈએ. સ્વચ્છ હવા એ વૈભવી નથી; તે દરેક માનવીનો મૂળભૂત અધિકાર છે.

પ્રતિ ઘન મીટર માઇક્રોગ્રામ આ રીતે સમજો

હવામા આવતી અશુદ્ધિઓનું પ્રમાણ: હવામાં તરતા ધૂળ અને ધુમાડાના અત્યંત સૂક્ષ્મ કણોની કલ્પના કરો. પાકિસ્તાનમાં એક ઘન મીટર હવામાં 67.3 આ સૂક્ષ્મ, ઝેરી કણોનું વજન દર્શાવે છે. વજન જેટલું વધારે હશે, હવા વધુ ઝેરી હશે.

સલામત મર્યાદા કરતાં 13 ગણું વધુ ઝેરી: વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા અનુસાર, સ્વસ્થ વ્યક્તિ માટે હવામાં આ કણોની સરેરાશ સાંદ્રતા 5 થી વધુ ન હોવી જોઈએ. પાકિસ્તાનનો આંકડો 67.3 છે, જેનો અર્થ છે કે ત્યાંના લોકો એવી હવા શ્વાસમાં લઈ રહ્યા છે જે સલામત મર્યાદા કરતાં લગભગ 13 ગણી વધુ પ્રદૂષિત છે.

અદ્રશ્ય દુશ્મન સાંદ્રતા: આ સંખ્યા PM2.5 કણોની સાંદ્રતા દર્શાવે છે. આ કણો વાળ કરતાં 30 ગણા નાના છે અને સીધા ફેફસાં અને લોહીના પ્રવાહમાં શ્વાસમાં લેવામાં આવે છે. ૬૭.૩ ની સંખ્યા દર્શાવે છે કે ત્યાંની હવા આ અદ્રશ્ય દુશ્મનોથી ગીચ વસ્તી ધરાવે છે.

આ પણ વાંચો : ગીરના જંગલમાંથી ખુશખબર આવી, આઈસોલેશનમાં સારવાર લઈ રહેલા 7 સિંહને મુક્ત કરાયા