જ્યારે એક માતાની પ્રાર્થના પર પ્રકટ થઈ ગયા ભગવાન શિવ, જાણો આ જયોતિર્લિંગની કથા

મહારાષ્ટ્ર, 7 ઓગસ્ટ 2025:   ઘૃષ્ણેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ, જેને ઘુશ્મેશ્વર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, ભગવાન શિવના બાર જ્યોતિર્લિંગોમાંથી છેલ્લું અને અંતિમ જ્યોતિર્લિંગ છે. આ મંદિર મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના સાંભાજીનગર જિલ્લામાં દૌલતાબાદથી લગભગ 11 કિલોમીટર દૂર વેરુળ ગામમાં આવેલું છે. આ જ્યોતિર્લિંગ ભગવાન શિવની પરમ ભક્ત ઘુશ્માની ભક્તિનું પ્રતીક છે. આ મંદિરની કથા ભક્તિ, દયા અને શિવની કૃપાની અદ્ભુત ગાથા છે, જે શ્રદ્ધાળુઓના હૃદયમાં ખાસ સ્થાન ધરાવે છે.

ઘૃષ્ણેશ્વર જ્યોતિર્લિંગની પૌરાણિક કથા

શિવપુરાણની કોટિ રુદ્ર સંહિતાના અધ્યાય 32-33 અનુસાર, દક્ષિણ ભારતમાં દેવગિરિ પર્વતની નજીક સુધર્મા નામના એક બ્રાહ્મણ અને તેની પત્ની સુદેહા રહેતા હતા. બંને એકબીજાને ખૂબ પ્રેમ કરતા હતા, પરંતુ તેમને સંતાનનું સુખ નહોતું. આ દુઃખથી વ્યથિત થઈને સુદેહાએ પોતાના પતિ સુધર્માને તેની નાની બહેન ઘુશ્મા સાથે લગ્ન કરવાની સલાહ આપી. શરૂઆતમાં સુધર્મા આ વાતથી સંમત નહોતા, પરંતુ સુદેહાના વારંવારના આગ્રહથી તેઓએ ઘુશ્મા સાથે લગ્ન કરી લીધા.

ઘુશ્મા ભગવાન શિવની પરમ ભક્ત હતી. તે રોજ 101 પાર્થિવ શિવલિંગ બનાવીને શ્રદ્ધાપૂર્વક શિવજીની પૂજા કરતી અને પછી તે શિવલિંગોને નજીકના સરોવરમાં વિસર્જન કરતી. શિવજીની કૃપાથી ઘુશ્માને એક સુંદર અને સ્વસ્થ પુત્રની પ્રાપ્તિ થઈ. આ ઘટનાથી ઘરમાં ખુશીનું વાતાવરણ છવાઈ ગયું, પરંતુ સુદેહાના મનમાં ઈર્ષ્યાની લાગણી જન્મી.

જેમ જેમ ઘુશ્માનો પુત્ર મોટો થતો ગયો, તેમ તેમ સુદેહાની ઈર્ષ્યા વધતી ગઈ. ઘુશ્માના પુત્રનું લગ્ન થયું, અને તેનું સુખી પરિવાર જોઈને સુદેહાના મનમાં કુવિચારો વધુ ઘેરા થયા. એક રાત્રે, ઈર્ષ્યાથી અંધ બનેલી સુદેહાએ ઘુશ્માના પુત્રની હત્યા કરી અને તેના શબને સરોવરમાં ફેંકી દીધું.

બીજા દિવસે સવારે, જ્યારે ઘુશ્માની પુત્રવધૂએ પોતાના પતિની લોહીથી રંજાયેલી શય્યા જોઈ, ત્યારે તે વિલાપ કરતી ઘુશ્મા અને સુદેહાને જાણ કરવા ગઈ. સુદેહા રડવા લાગી, પરંતુ ઘુશ્મા, જે શિવ પૂજામાં લીન હતી, નિર્વિકાર રહી. તેના ભક્તિભાવમાં કોઈ ખલેલ ન પડી. તેણે રોજની જેમ પોતાની પૂજા પૂર્ણ કરી અને શિવલિંગોનું સરોવરમાં વિસર્જન કર્યું.

જ્યારે ઘુશ્મા સરોવર પાસે પૂજા કરી રહી હતી, ત્યારે તેને પાછળથી “મા, મા”નો અવાજ સંભળાયો. તે અવાજ તેના પુત્રનો હતો, જેને મૃત માનવામાં આવ્યો હતો. ભગવાન શિવ ઘુશ્માની અટૂટ ભક્તિથી પ્રસન્ન થયા અને તેમણે તેના પુત્રને જીવનદાન આપ્યું. આ ઘટના બાદ ભગવાન શિવ ત્યાં પ્રકટ થયા. તેઓ સુદેહાના આ પાપ પર ક્રોધિત થયા અને તેને દંડ આપવા ઇચ્છતા હતા, પરંતુ ઘુશ્માએ શિવજીને વિનંતી કરી કે તે તેની બહેનને માફ કરે. ઘુશ્માએ શિવજીને એ પણ વિનંતી કરી કે તેઓ આ સ્થળે જ્યોતિર્લિંગના રૂપમાં સદાય માટે વિરાજમાન રહે, જેથી લોકોનું કલ્યાણ થાય.

શિવજીએ ઘુશ્માની વિનંતી સ્વીકારી અને ત્યાં જ્યોતિર્લિંગના રૂપમાં સ્થાપિત થયા. ઘુશ્માની ભક્તિના સન્માનમાં આ જ્યોતિર્લિંગને “ઘુશ્મેશ્વર” અથવા “ઘૃષ્ણેશ્વર” નામ આપવામાં આવ્યું.

મંદિરનું મહત્ત્વ

ઘૃષ્ણેશ્વર જ્યોતિર્લિંગનું મહત્વ શિવપુરાણમાં વિસ્તારથી વર્ણવવામાં આવ્યું છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ જ્યોતિર્લિંગના દર્શનથી ભક્તોના સર્વ પાપો નાશ પામે છે અને તેમની મનોકામનાઓ પૂર્ણ થાય છે. ખાસ કરીને, નિ:સંતાન દંપતીઓ અહીં સંતાનપ્રાપ્તિની ઇચ્છા લઈને આવે છે. એવી માન્યતા છે કે સૂર્યોદય પહેલાં નજીકના શિવાલય સરોવરના દર્શન કરીને ઘૃષ્ણેશ્વર જ્યોતિર્લિંગની પૂજા કરવાથી સંતાનપ્રાપ્તિની ઇચ્છા પૂર્ણ થાય છે.

આ મંદિર એલોરાની વિશ્વવિખ્યાત ગુફાઓથી માત્ર 1.5 કિલોમીટર દૂર છે, જે યુનેસ્કો વિશ્વ ધરોહર સ્થળ છે. મંદિરની નજીક આવેલું શિવાલય સરોવર પણ શ્રદ્ધાળુઓ માટે મહત્વનું છે, કારણ કે એવું કહેવાય છે કે રાત્રે ભગવાન શિવ આ સરોવરમાં વાસ કરે છે.

મંદિરની સ્થાપત્યકળા

ઘૃષ્ણેશ્વર મંદિર લાલ બલુઆ પત્થરોથી બનેલું છે અને તેની સ્થાપત્ય શૈલીમાં ઉત્તર અને દક્ષિણ ભારતીય શૈલીઓનું સુંદર સંગમ જોવા મળે છે. મંદિરનું પાંચ માળનું શિખર સોનાના કળશથી શોભે છે. મંદિરની દીવાલો અને છત પર ભગવાન વિષ્ણુના દશાવતાર અને શિવની વિવિધ કથાઓની નક્કાશી કરવામાં આવી છે. મંદિરના મુખ્ય મંડપમાં 24 ખંભાઓ છે, જેમાં જટિલ નક્કાશી જોવા મળે છે. ગર્ભગૃહમાં પૂર્વાભિમુખ શિવલિંગ સ્થાપિત છે, અને તેની બહાર ભગવાન શિવનું વાહન નંદી વિરાજમાન છે.

ઇતિહાસ

ઘૃષ્ણેશ્વર મંદિરનું નિર્માણ 13મી સદીમાં થયું હોવાનું માનવામાં આવે છે, જોકે તેનું ચોક્કસ સમય અજ્ઞાત છે. 13મી અને 14મી સદીમાં દિલ્હી સલ્તનત દ્વારા આ મંદિરનો નાશ કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ, 16મી સદીમાં મરાઠા શાસક શિવાજીના દાદા માલોજી ભોંસલેએ તેનું પુનર્નિર્માણ કરાવ્યું. વર્તમાન સ્વરૂપમાં મંદિરનું નિર્માણ 18મી સદીમાં ઇન્દોરની રાણી અહિલ્યાબાઈ હોલ્કર દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.

નિષ્કર્ષ

ઘૃષ્ણેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ ભગવાન શિવની કરુણા અને ભક્તિની શક્તિનું પ્રતીક છે. ઘુશ્માની અટૂટ ભક્તિએ શિવજીને આ સ્થળે જ્યોતિર્લિંગના રૂપમાં પ્રકટ થવા માટે પ્રેરિત કર્યા. આ મંદિર આજે પણ લાખો શ્રદ્ધાળુઓ માટે આસ્થાનું કેન્દ્ર છે, જેઓ અહીં શાંતિ, સંતાનસુખ અને આધ્યાત્મિક ઉન્નતિની ઝંખના લઈને આવે છે.

આ પણ વાંચો : રક્ષાબંધન: સવારે 05:47 થી શરૂ થશે સર્વાર્થ સિદ્ધિ યોગ, જાણો રાખડી બાંધવાના શુભ મુહૂર્ત