યુરેનિયમ સંવર્ધન શું છે અને તેમાંથી પરમાણુ બોમ્બ કેવી રીતે બને છે, જે ઈરાનમાં ઈઝરાયલી હુમલાઓનું કારણ છે
નવી દિલ્હી, 18 જૂન: ગયા અઠવાડિયે, ઈઝરાયલે ઈરાનના ત્રણ મુખ્ય પરમાણુ મથકો નટાન્ઝ, ફોર્ડો અને ઈસ્ફહાનને નિશાન બનાવ્યા. જે પછી ઈરાન અને ઈઝરાયલ વચ્ચે ભીષણ યુદ્ધ શરૂ થયું છે. જોકે, તેમાં કેટલું નુકસાન થયું તે અંગે અલગ અલગ દાવા કરવામાં આવી રહ્યા છે. નટાન્ઝ અને ફોર્ડો એ સ્થાનો છે જ્યાં ઈરાન યુરેનિયમનું સંવર્ધન કરે છે. જ્યારે ઈસ્ફહાન કાચો માલ સપ્લાય કરે છે. ઇઝરાયલે વારંવાર આરોપ લગાવ્યો છે કે ઇરાન આ પરમાણુ સ્થળોએ બોમ્બ બનાવવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે અને તે તેના લક્ષ્યની ખૂબ નજીક છે. ઇઝરાયલે ઇરાન પર હુમલા માટે આ કારણ આપ્યું છે. ઇરાનના આ સ્થળો ખૂબ જ સુરક્ષિત અને ભૂગર્ભ બંકરોમાં બનાવવામાં આવ્યા છે.
યુરેનિયમ સંવર્ધન શું છે?
સંવર્ધન એટલે યુરેનિયમમાં ચોક્કસ પ્રકારના અણુ (U-235) ની માત્રા વધારવી, જેથી તે વિસ્ફોટ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે. સરળ ભાષામાં, તે યુરેનિયમને અપગ્રેડ કરવાનો એક માર્ગ છે – જેમ કાચા સોનાને શુદ્ધ કરવામાં આવે છે, તેમ યુરેનિયમને પણ શસ્ત્રો બનાવવા માટે યોગ્ય બનાવવામાં આવે છે.
કુદરતી યુરેનિયમમાં લગભગ 0.72% યુરેનિયમ-235 હોય છે, બાકીનું યુરેનિયમ-238 હોય છે જે વિભાજન એટલે કે વિસ્ફોટ માટે સક્ષમ નથી. પરંતુ બોમ્બ બનાવવા માટે, U-235 નું પ્રમાણ 90% સુધી વધારવું પડે છે. આ પ્રક્રિયાને ‘સંવર્ધન’ કહેવામાં આવે છે.
સંવર્ધન કેવી રીતે કરવામાં આવે છે?
ઈરાન સહિત ઘણા દેશો યુરેનિયમ સંવર્ધન માટે સેન્ટ્રીફ્યુજ મશીનોનો ઉપયોગ કરે છે. આમાં, યુરેનિયમને ગેસમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે અને પછી તેને ખૂબ જ ઝડપથી ફેરવવામાં આવે છે. ઊંચી ઝડપે, ભારે યુરેનિયમ-238 બાજુમાં જાય છે અને હળવું યુરેનિયમ-235 મધ્યમાં રહે છે. આ પ્રક્રિયાને ઘણી વખત પુનરાવર્તિત કરવાથી, U-235 ની ટકાવારી વધે છે.
આ એ જ ટેકનોલોજી છે જેના વિશે આંતરરાષ્ટ્રીય એજન્સીઓ સૌથી વધુ ચિંતિત છે, કારણ કે તેનો ઉપયોગ બોમ્બ બનાવવા માટે થઈ શકે છે.
વીજળીથી બોમ્બ સુધી: બે ચહેરાવાળું યુરેનિયમ
ન્યૂક્લિયર પાવર પ્લાન્ટમાં ઓછા સંવર્ધિત યુરેનિયમનો ઉપયોગ થાય છે, જે વિશ્વની લગભગ 9% વીજળી ઉત્પન્ન કરે છે. પરંતુ જ્યારે આ યુરેનિયમ વધુ સંવર્ધિત થાય છે, ત્યારે તે ‘વેપન-ગ્રેડ’ બની જાય છે – એટલે કે, બોમ્બ બનાવવા માટે યોગ્ય.
ઈરાન હાલમાં 60% સંવર્ધન સુધી પહોંચી ગયું છે અને નિષ્ણાતો માને છે કે 90% સુધી પહોંચવું હવે એટલું મુશ્કેલ નથી. આ જ કારણ છે કે ઇઝરાયલ અને પશ્ચિમી દેશોની ચિંતા સતત વધી રહી છે.
સંવેદનશીલ મુદ્દો
યુરેનિયમ સંવર્ધન એ બેવડા ઉપયોગની ટેકનોલોજી છે – એટલે કે, તેનો ઉપયોગ વીજળી અને દવાઓ તેમજ શસ્ત્રોમાં થાય છે. પરંતુ એકવાર કોઈ દેશ 90% U-235 ઉત્પન્ન કરી લે છે, તો પછી પરમાણુ બોમ્બ બનાવવો એ ફક્ત એક તકનીકી ઔપચારિકતા છે. તેથી જ IAEA (આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ ઉર્જા એજન્સી) સંવર્ધન સંબંધિત દરેક દેશની પ્રવૃત્તિઓ પર નજીકથી નજર રાખે છે અને જ્યારે ઈરાન જેવા દેશો આમાં ગતિ બતાવે છે, ત્યારે ચેતવણીની ઘંટડી વાગે છે.
ઝડપથી સમાચાર મેળવવા માટે જોઈન કરો અમારા વોટ્સઅપ ગ્રુપમાં
