ટ્રેન્ડિંગબિઝનેસયુટિલીટી

તમારું શહેર X, Y કે Z છે? જાણો 30 %, 20 % કે 10% HRAનો નિયમ, સેલરી-ટેક્સ પર તેની અસર

Utility News: દર મહિને પગાર સ્લિપમાં HRA એટલે કે ઘર ભાડું ભથ્થું નામની એક વસ્તુ હોય છે. મોટાભાગના લોકો તેને ફક્ત એક સંખ્યા માને છે અને આગળ વધે છે, પરંતુ આ સંખ્યા કોઈ એક નિયમ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવતી નથી. તે તમારા શહેરની સરકારી ‘શ્રેણી’ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. કેન્દ્ર સરકારે દેશના શહેરોને ત્રણ શ્રેણીઓમાં વિભાજિત કર્યા છે. X, Y અને Z. તમે જે શહેરમાં રહો છો તેના આધારે HRA મૂળભૂત પગારના 30%, 20% અથવા 10% હોય છે. એટલું જ નહીં આવકવેરામાં ઉપલબ્ધ મુક્તિનું ગણિત આનાથી સંપૂર્ણપણે અલગ છે અને 2026 માં તેમાં મોટો ફેરફાર થયો છે.

X, Y, Z વર્ગીકરણનો આધાર શું છે?

શહેરોને વર્ગીકૃત કરવા પાછળનો તર્ક સરળ છે કે મહાનગરમાં ભાડું નાના શહેર કરતાં અનેક ગણું વધારે છે, તેથી ભથ્થું પ્રમાણસર હોવું જોઈએ. વર્ગીકરણ વસ્તી પર આધારિત છે. 50 લાખ કે તેથી વધુ વસ્તી ધરાવતા શહેરો શ્રેણી X માં આવે છે, 5 લાખથી 50 લાખ સુધીના શહેરો શ્રેણી Y માં આવે છે અને અન્ય તમામ શહેરો અને નગરો શ્રેણી Z માં આવે છે. આ યાદી વસ્તી ગણતરીના ડેટાના આધારે નાણાં મંત્રાલયના ખર્ચ વિભાગ દ્વારા સૂચિત કરવામાં આવે છે.

HRA નું DA કનેક્શન

HRA ના વર્તમાન દર નીચે મુજબ છે

  • X શહેર માટે મૂળભૂત પગારના 30%
  • Y શહેર માટે મૂળભૂત પગારના 20%
  • Z શહેર માટે મૂળભૂત પગારના 10%

પરંતુ શરૂઆતથી જ આ દરો એટલા ઊંચા નહોતા. જ્યારે 1 જુલાઈ, 2017 ના રોજ 7મું પગાર પંચ અમલમાં આવ્યું, ત્યારે આ દરો અનુક્રમે 24%, 16% અને 8% હતા. નિયમમાં એવી જોગવાઈ હતી કે જ્યારે મોંઘવારી ભથ્થું (DA) 25% ને વટાવી જાય, ત્યારે આ દરો અનુક્રમે 27%, 18% અને 9% સુધી વટાવી જાય, જ્યારે તે 50% ને વટાવી જાય, ત્યારે આ દરો અનુક્રમે 30%, 20% અને 10%ને વટાવી જાય. જ્યારે DA 50% ને પાર કરી ગયું ત્યારે વધેલા દરો 1 જાન્યુઆરી, 2024 થી અમલમાં આવ્યા.

ન્યૂનતમ HRA પણ નિશ્ચિત

એક સુરક્ષા મર્યાદા પણ છે. X-વર્ગના શહેરો માટે HRA દર મહિને ₹5,400 રૂપિયા, Y-વર્ગના શહેરો માટે ₹3,600 અને Z-વર્ગના શહેરો માટે ₹1,800 થી ઓછો નહીં હોય. HRA ફક્ત મૂળ પગાર પર ગણવામાં આવે છે. તેમાં DA, NPA અથવા પરિવહન ભથ્થું શામેલ નથી. DA ફક્ત નક્કી કરે છે કે કયા દરો લાગુ થશે.

તમારું શહેર કઈ શ્રેણીમાં આવે છે?

X શ્રેણીમાં દેશના ફક્ત આઠ મોટા શહેરી સમૂહોનો સમાવેશ થાય છે – દિલ્હી, ગ્રેટર મુંબઈ, કોલકાતા, ચેન્નાઈ, બેંગલુરુ, હૈદરાબાદ, અમદાવાદ અને પુણે. બીજી બાજુ Y શ્રેણી વ્યાપક છે, જેમાં લગભગ 97 શહેરો છે, જેમાં મોટાભાગના રાજ્યની રાજધાનીઓ અને ઔદ્યોગિક કેન્દ્રો જેમ કે જયપુર, લખનૌ, કાનપુર, નાગપુર, પટના, ઇન્દોર, ભોપાલ, સુરત, વડોદરા, કોઈમ્બતુર, કોચી, ચંદીગઢ, વિશાખાપટ્ટનમ, આગ્રા અને વારાણસીનો સમાવેશ થાય છે.

આ યાદીમાં સમાવિષ્ટ ન હોય તેવું કોઈપણ શહેર આપમેળે Z શ્રેણીમાં આવે છે. મહત્ત્વનું છે કે નોઈડા અને ગુરુગ્રામ જેવા NCR શહેરોને અલગ એન્ટિટી ગણવામાં આવે છે. તેથી વિભાગીય ઓર્ડર સાથે તમે જે શહેરમાં કામ કરી રહ્યા છો તેના માટે ચોક્કસ શ્રેણી તપાસવી મહત્ત્વપૂર્ણ છે.

કલમ 10(13A) હેઠળ કર મુક્તિ માટે અલગ અલગ ગણતરીઓ

સૌથી મોટી ગેરસમજ છે. 7મા પગાર પંચના 30%, 20% અને 10% દર તમારા એમ્પ્લોયર ચૂકવે છે. જોકે ટેક્સમાં HRA પર છૂટનો હિસાબ બિલકુલ અલગ છે. આ મુક્તિ આવકવેરા કાયદાની કલમ 10(13A) હેઠળ ઉપલબ્ધ છે. HRA પર કેટલી ટેક્સ છૂટ મળશે તેના માટે ત્રણ શરતો છે.

પહેલી વાસ્તવમાં મળેલું HRA, બીજું પગારના 50% (મેટ્રો) અથવા 40% (નોન-મેટ્રો) અને ત્રીજું ચૂકવેલું ભાડું બાદ કરીને પગારના 10%. અહીં સેલરીનો મતલબ બેઝિક પ્લસ ડીએ પ્લસ કમિશન. મહત્ત્વપૂર્ણ શરત એ છે કે આ મુક્તિ ફક્ત જૂના કર શાસન હેઠળ જ ઉપલબ્ધ છે. નવી કર વ્યવસ્થામાં HRA સંપૂર્ણપણે કરપાત્ર છે.

2026 માં ચાર નવા મેટ્રો શહેરો ઉમેરવામાં આવશે

દાયકાઓ સુધી 50% ‘મેટ્રો’ યાદીમાં ફક્ત ચાર શહેરો હતા. દિલ્હી, મુંબઈ, કોલકાતા અને ચેન્નાઈ. 1 એપ્રિલ, 2026 થી અમલમાં આવતા આવકવેરા કાયદા, 2025 હેઠળ સૂચિત આવકવેરા નિયમો, 2026 આ યાદીમાં વધુ ચાર શહેરો ઉમેરે છે: બેંગલુરુ, હૈદરાબાદ, પુણે અને અમદાવાદ. આનો અર્થ એ થયો કે આઠ શહેરોના રહેવાસીઓ હવે 50 % સીમાનો લાભ લઈ શકે છે.

આ ફેરફાર નાણાકીય વર્ષ 2026-27 થી અમલમાં આવશે. જુનો ચાર શહેરનો નિયમ જુલાઈ 2026 થી શરૂ થતા નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માટે ફાઇલ કરાયેલા આવકવેરા રિટર્ન પર લાગુ થશે. નવા કર શાસન હેઠળ રોકાણ ઘોષણા ફોર્મ, ફોર્મ 12BB ને ફોર્મ 124 દ્વારા બદલવામાં આવ્યું છે.

પગાર પર HRA ની અસર

ધારો કે કોઈ કર્મચારીનો મૂળ પગાર ₹50,000 છે. X-વર્ગના શહેરોમાં HRA 30%, અથવા ₹15,000 પ્રતિ માસ છે. જો તે જ વ્યક્તિ Y-વર્ગના શહેરમાં રહે છે, તો HRA 20% એટલે કે ₹10,000 છે અને જો તેઓ Z-વર્ગના શહેરમાં રહે છે, તો HRA 10% એટલે કે ₹5,000 છે.

અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો
https://whatsapp.com/channel/0029VauCUMx6LwHmdrOBwa2X

આનો અર્થ એ થયો કે ફક્ત શહેર બદલવાથી HRA માં વાર્ષિક ₹1.20 લાખ સુધીનો તફાવત આવી શકે છે, કોઈ પણ પ્રમોશન કે પગાર વધારા વિના. આ ફેરફાર ટ્રાન્સફર પર તરત જ લાગુ થાય છે અને નવો દર અસરકારક તારીખથી લાગુ પડે છે. તેથી નોકરી અથવા ટ્રાન્સફરના નિર્ણયોમાં શહેરની HRA શ્રેણી એક મહત્ત્વપૂર્ણ પરિબળ છે.

આ પણ વાંચોઃ Study : સ્માર્ટફોનના કારણે વિશ્વભરમાં જન્મદરમાં થઈ રહ્યો છે ઘટાડો!, વિશ્વના 1\3 દેશોમાં નીચો
Back to top button