માસૂમ બાળકોના રમકડામાં છુપાયું છે ઝેર, વધી રહ્યો છે ઓટિઝમનો ખતરો: AIIMSનું રિસર્ચ

• રમકડાંમાં જોવા મળતી હાનિકારક ધાતુઓ જેમ કે સીસું, ક્રોમિયમ, પારો, મેંગેનીઝ, તાંબુ, આર્સેનિક અને કેડમિયમ બાળકોમાં ઓટીઝમના વધતા જતા કેસ સાથે સંકળાયેલા હોવાનું જાણવા મળ્યું છે

HD ન્યુઝ ડેસ્કઃ બજારમાં ઉપલબ્ધ પ્લાસ્ટિક કે ધાતુના રમકડાં બાળકોના સ્વાસ્થ્ય માટે ઘાતક સાબિત થઈ રહ્યા છે. AIIMS 2025 દ્વારા તાજેતરમાં હાથ ધરવામાં આવેલા એક અભ્યાસમાં આ વાત બહાર આવી છે. પ્લાસ્ટિક અને ધાતુથી બનેલા રમકડાંમાં જોવા મળતી હાનિકારક ધાતુઓ જેમ કે સીસું, ક્રોમિયમ, પારો, મેંગેનીઝ, તાંબુ, આર્સેનિક અને કેડમિયમ બાળકોમાં ઓટીઝમના વધતા જતા કેસ સાથે સંકળાયેલા હોવાનું જાણવા મળ્યું છે.

આ અભ્યાસમાં 250 બાળકો (3 થી 12 વર્ષની વયના)નો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાંથી 125 બાળકો ઓટીઝમથી પ્રભાવિત હતા અને 125 સંપૂર્ણપણે સ્વસ્થ હતા. અહેવાલ મુજબ, ઓટીઝમથી પીડિત લગભગ 34% બાળકોના શરીરમાં 6 થી 7 પ્રકારની ભારે ધાતુઓનું પ્રમાણ વધુ જોવા મળ્યું હતું. બીજી બાજુ સ્વસ્થ બાળકોમાં આ સમસ્યા ભાગ્યે જ જોવા મળી હતી.

બાળકોના શરીરમાં ભારે ધાતુઓ ક્યાંથી પહોંચે છે?

આ ઝેરી ધાતુઓ માત્ર હવા કે પ્રદૂષિત ખોરાક દ્વારા જ નહીં, પણ બાળકોના રમકડાં દ્વારા પણ શરીરમાં પ્રવેશી રહી છે.

• દૂષિત ખોરાક અને પેકેજ્ડ નાસ્તો
• સિગારેટનો ધુમાડો અને ઔદ્યોગિક કચરો
• ચીનથી આયાત કરાયેલા સસ્તા રમકડાં, જે સલામતીના ધોરણોનું પાલન કરતા નથી
• રંગબેરંગી પ્લાસ્ટિક અને ધાતુના રમકડાં

આ જ કારણ છે કે આજે બજારમાં વેચાતા સસ્તા પ્લાસ્ટિક રમકડાં વિશે આરોગ્ય નિષ્ણાતો સતત ચેતવણી આપી રહ્યા છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે માતાપિતાએ તેમના બાળકોના રમકડાંની સામગ્રી અને સર્ટિફિકેશનની તપાસ કરવી જોઈએ. ઘણા આયાતી રમકડાંમાં ISI અથવા BIS ચિહ્ન હોતું નથી, જેના કારણે તેમાં ઝેરી તત્વો હોવાની શક્યતા વધુ હોય છે.

પરંપરાગત ભારતીય રમકડાં શા માટે મહત્ત્વના છે?

બાળકોને રમકડાંથી સંપૂર્ણપણે દૂર રાખવા શક્ય નથી, પરંતુ સલામત વિકલ્પો પસંદ કરવાનું માતાપિતાના હાથમાં છે.

• લાકડાનો ઘોડો
• માટીની ઢીંગલી
• કાપડની ઢીંગલીઓ
• દોરાથી બનેલા રમકડા

આ બધા પરંપરાગત રમકડાં ફક્ત સલામત જ નથી પણ બાળકોને ભારતીય સંસ્કૃતિ અને પ્રકૃતિ સાથે જોડવાનું માધ્યમ પણ છે. પરંપરાગત રમકડાં સ્વાસ્થ્ય જાળવવા અને બાળકોને સરળ અને સંવેદનશીલ જીવનશૈલીનો પાઠ શીખવવા માટે ખૂબ જ મહત્ત્વના છે. આપણા મોટાભાગના સ્વદેશી રમકડાં ગ્રામીણ જીવનની ઝલક આપે છે અને પ્રકૃતિ સાથે જોડાણ શીખવે છે. પરંપરાગત રમકડાં બાળકો માટે સુંદર સાથી બની શકે છે, જે ફક્ત તેમનું મનોરંજન જ નહીં, પરંતુ તેમના પાયાના જોડાણ અને સમજણને પણ પોષણ આપે છે

ઈલેક્ટ્રોનિક રમકડાંમાં છુપાયો છે ભય

હવે બજાર બેટરી અને મોબાઈલ સંચાલિત ઈલેક્ટ્રોનિક રમકડાંથી છલકાઈ ગયું છે. તે બાળકોની ઊંઘ, એકાગ્રતા અને માનસિક વિકાસ પર નકારાત્મક અસર કરે છે. 2025ના એક અહેવાલમાં જાણવા મળ્યું છે કે જે બાળકો ઈલેક્ટ્રોનિક રમકડાં અથવા સ્ક્રીન ગેજેટ્સ સાથે સતત 4-5 કલાક રમતા હતા તેઓ ચીડિયા થવાની અને ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં સમસ્યાઓ અનુભવવાની શક્યતા વધુ હતી.

ખતરનાક રમકડાં કેવી રીતે ઓળખવા?

• માતાપિતા કેટલીક સરળ રીતોથી હાનિકારક રમકડાં ઓળખી શકે છે –
• જો રમકડામાં ISI, BIS અથવા CE માર્ક ન હોય તો તે ખરીદશો નહીં.
• તીવ્ર ગંધવાળા રમકડાં ટાળો, તે ઝેરી રસાયણોથી બનેલા હોય છે.
• ખૂબ જ તેજસ્વી રંગોવાળા રમકડાંમાં સીસા અને ક્રોમિયમનું પ્રમાણ વધુ હોઈ શકે છે.
• સસ્તા ચાઈનીઝ રમકડાં ટાળો.

સરકારની નવી ગાઈડલાઈન્સ

ગ્રાહક બાબતોના મંત્રાલયે તાજેતરમાં 2025 માં એક નવી એડવાઈઝરી જારી કરી છે, જેમાં જણાવાયું છે કે ભારતમાં વેચાતા તમામ રમકડાં પર હવે ક્વોલિટી સર્ટિફિકેશન ફરજિયાત રહેશે. આ વિના, કોઈપણ વિદેશી રમકડું બજારમાં વેચી શકાશે નહીં. આવી સ્થિતિમાં માતાપિતાએ તેમના માસૂમ બાળક માટે રમકડું ખરીદતા પહેલા સતર્ક રહેવું જોઈએ અને માર્ગદર્શિકા તપાસવી જોઈએ, કારણ કે આ તેમના બાળકના સ્વાસ્થ્ય સાથે સંબંધિત બાબત છે. થોડી બેદરકારી બાળકને મોટા જોખમમાં મૂકી શકે છે.

બાળકોના રમકડાં સાફ કરવા શા માટે મહત્ત્વનું છે?

• રમકડાંની સફાઈ પર ધ્યાન આપવું પણ એટલું જ જરૂરી છે.
• સમય સમય પર રમકડાં ધોઈ લો અથવા સાફ કરો.
• નરમ રમકડાંને તડકામાં રાખો.
• દાંત આવે તે સમયે, બાળકો રમકડાં ચાવે છે, જેના કારણે બેક્ટેરિયા અને વાયરસ શરીરમાં પ્રવેશી શકે છે.

આ પણ વાંચોઃ 40 વર્ષની ઉંમરમાં જો ઘૂંટણનો દુઃખાવો થતો હોય તો અજમાવો આ ઉપાયો, ઘરેલુ નુસખા ચમત્કાર કરશે