ક્યાંક તમે પણ બીજાના ઉતારેલા કપડાં તો નથી ખરીદી રહ્યા ને? ખબર પણ નહીં પડે ને થઈ જશે આવો ખેલ!
Second hand clothes India: શું તમે જાણો છો કે બજારમાં જે સસ્તા ભાવે કપડાં મળી રહ્યા છે, તે સેકન્ડ હેન્ડ (Second Hand) પણ હોઈ શકે છે? જી હા, બજારમાં લોકોના પહેરેલા કપડાં પણ ધૂમ વેચાઈ રહ્યા છે. તાજેતરમાં સોશિયલ મીડિયા પર એક વીડિયો વાયરલ થઈ રહ્યો છે, જેમાં દિલ્હીના પ્રખ્યાત સરોજિની નગર માર્કેટમાં વેચાતી એક ટી-શર્ટ બતાવવામાં આવી રહી છે. આ ટી-શર્ટ પર કોઈ કપલ (જોડી) ની તસવીર છપાયેલી છે, જે જોઈને સ્પષ્ટ લાગે છે કે કોઈએ પોતાનો ફોટો આપીને આ કસ્ટમાઇઝ્ડ ટી-શર્ટ બનાવડાવી હશે. પરંતુ, હવે તે બજારમાં વેચાઈ રહી છે. આ વીડિયો જોયા પછી સવાલ ઊભો થાય છે કે શું રસ્તા પર કે લોકલ માર્કેટમાં વેચાતા કપડાં સેકન્ડ હેન્ડ હોઈ શકે છે? તો ચાલો આજે જાણીએ કે શું ખરેખર આ બજારોમાં વપરાયેલા કપડાં વેચાય છે કે નહીં…
શું ખરેખર ભારતમાં પહેરેલા કપડાંનો વેપાર થાય છે?
આ સવાલનો જવાબ છે – હા. ભારતમાં કાયદેસર રીતે (Legally) વપરાયેલા કપડાંનો વેપાર થાય છે. દર વર્ષે વિદેશમાંથી કરોડો કિલો જૂનો માલ ભારતમાં આવે છે. આયાત-નિકાસની ભાષામાં ભારત આવતા આવા વપરાયેલા કપડાં HS Code 63090000 હેઠળ આવે છે.
ડિરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ ફોરેન ટ્રેડ (DGFT) દ્વારા નિર્ધારિત આયાત નીતિ અનુસાર, ભારતમાં વપરાયેલા કપડાં મંગાવી શકાય છે. આ કોડ હેઠળ વપરાયેલા કપડાં, કપડાંની એસેસરીઝ, ધાબળા, બેડશીટ (બેડ લિનન), ટુવાલ અને ઘરવપરાશના અન્ય ટેક્સટાઇલ ઉત્પાદનો ભારત આવે છે.
વિદેશથી કેટલો સામાન આવે છે?
ભારતમાં દર વર્ષે કરોડો કિલો વપરાયેલા કપડાં આયાત થાય છે. WITS ની વેબસાઇટના ડેટા અનુસાર:
* વર્ષ 2024: અંદાજે 160.25 મિલિયન કિલોગ્રામ કપડાં વિદેશથી ભારત આવ્યા હતા, જેની કિંમત લગભગ 68.2 મિલિયન ડોલર હતી.
* વર્ષ 2023: અંદાજે 188.47 મિલિયન કિલો સામાન મંગાવવામાં આવ્યો હતો, જેની કિંમત 94.3 મિલિયન ડોલર હતી.
નોંધનીય છે કે ભારતમાં સૌથી વધુ વપરાયેલા કપડાં અમેરિકાથી આવે છે. ત્યારબાદ કેનેડા, ચીન, ઓસ્ટ્રેલિયા, UAE, ઇટાલી, કોરિયા, ફ્રાન્સ અને જર્મની જેવા દેશોનો નંબર આવે છે. સાયન્સ ડાયરેક્ટના એક રિપોર્ટ અનુસાર, યુરોપ અને અમેરિકામાં દાનમાં આપવામાં આવેલા ૬૦% થી વધુ કપડાં વિકાસશીલ દેશોમાં નિકાસ કરવામાં આવે છે.
આ કપડાંનું શું થાય છે?
આ સામાન ભારતમાં આવે છે અને તેનો અલગ-અલગ રીતે ઉપયોગ થાય છે. તેનો ઉપયોગ ફરીથી વેચાણ (Resale), રિસાયક્લિંગ, ઇન્ડસ્ટ્રીયલ ઉપયોગ અને સફાઈના કામમાં થાય છે.
* રિસાયક્લિંગ: રિસાયક્લિંગ મિલો આ કપડાંને નાના-નાના રેસાઓમાં કાપીને ફરીથી જનરેટ કરે છે અને તેમાંથી દોરો બનાવે છે. આ દોરાની કાં તો પૂર્વ આફ્રિકા જેવા દેશોમાં નિકાસ કરવામાં આવે છે, અથવા ભારતમાં જ તેમાંથી હલકી ગુણવત્તાવાળા ધાબળા, શાલ અને કપડાં તૈયાર કરવામાં આવે છે.
* સ્થાનિક બજારમાં વેચાણ: ભારતમાં વપરાયેલા કપડાં (જે ફાટેલા ન હોય) ની આયાતને લઈને કડક નિયમો છે, પરંતુ સ્પેશિયલ ઈકોનોમિક ઝોન (SEZ) માં એવા વેપારીઓ આ કપડાં લાવી શકે છે, જેમની પાસે તેને છૂટા પાડીને અન્ય દેશોમાં ફરીથી નિકાસ કરવાનું લાયસન્સ હોય. નિયમ મુજબ, આવા લાયસન્સધારકોને તેમની કુલ આયાત કરેલા સેકન્ડ-હેન્ડ કપડાંની કિંમતના 15% સુધીનો માલ ભારતના સ્થાનિક બજારમાં ફરીથી વેચવાની મંજૂરી હોય છે. એટલે કે આ કપડાં આપણા લોકલ માર્કેટમાં પાછા વેચાય છે.
પાણીપત છે રિસાયક્લિંગનું ગઢ
રિપોર્ટ મુજબ, હરિયાણાના પાણીપતમાં ૩૦૦ થી વધુ મિલો વિદેશી આયાતી ફાટેલા ઊની અને એક્રેલિક કપડાંને રિસાયકલ કરીને તેમાંથી દોરો તૈયાર કરે છે. ત્યારબાદ તેમાંથી ધાબળા બનાવવામાં આવે છે અને આ ધાબળા ભારત, દક્ષિણ એશિયા અને પૂર્વ આફ્રિકામાં વેચાય છે.
બજાર સુધી કેવી રીતે પહોંચે છે આ કપડાં?
* છટણી (Sorting): મોટી ગાંસડીઓમાં આવેલા કપડાંને અલગ-અલગ કેટેગરીમાં વહેંચવામાં આવે છે (જેમ કે મહિલાઓના ટોપ, શર્ટ, પેન્ટ વગેરે). કાર્ગો શોર્ટ્સ કે લાંબા સ્કર્ટ જેવા કપડાંના અલગ ઓર્ડર તૈયાર થાય છે, જેની કિંમત વધુ હોય છે. જે કપડાં ખરાબ હોય તેને સફાઈ માટેના પોતા (Rags) માં ફેરવી દેવાય છે.
* જથ્થાબંધ બજાર: આ ગાંસડીઓ દિલ્હીના આઝાદ માર્કેટ જેવા હોલસેલ બજારોમાં મોકલવામાં આવે છે.
* છૂટક બજાર: અહીંથી મોટા શહેરોના રવિવારી બજારથી લઈને કાશ્મીર, કચ્છ, તમિલનાડુ અને આસામ જેવા રાજ્યોના નાના ગામડાં સુધી આ કપડાં પહોંચે છે. નાના વેપારીઓ વજન પ્રમાણે કે ગાંસડી ખરીદીને ફૂટપાથ અને લોકલ બજારોમાં વેચે છે.
સુધારા-વધારા કરીને પણ વેચાય છે
એક મોટો ખુલાસો એ પણ છે કે ઘણા કપડાંને વેચતા પહેલા રિપેર કરવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, મોટા કદના નાયલોન પેન્ટને કાપીને નાના કરવામાં આવે છે, કમરમાં નવું ઈલાસ્ટિક નંખાય છે અને સાઈડમાં પટ્ટીઓ લગાવીને તેને સ્પોર્ટ્સ ટ્રાઉઝર જેવો લુક આપવામાં આવે છે. વધેલા કાપડમાંથી બાળકોના કપડાં બને છે, જ્યારે કેટલાક જૂના કોટને સુધારીને ‘નેહરુ જેકેટ’ બનાવીને બજારમાં પધરાવી દેવામાં આવે છે.
આ પણ વાંચોઃ ‘જ્યારે કિંમત વધી નથી તો તેમાં ઘટાડાની વાત કેમ…’પેટ્રોલ ડિઝલના ભાવ પર બોલ્યા મંત્રી હરદીપસિંહ પુરી
આ પણ વાંચોઃ ભારત-જાપાન સંબંધોમાં નવા અધ્યાયની શરૂઆત! AIથી લઈને એનર્જી અને સંરક્ષણ ક્ષેત્રે મહત્ત્વના કરારો
અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો
