રશિયાની સૌથી મોટી તેલ કંપનીઓમાંની એક રોઝનેફ્ટના મુખ્ય કાર્યકારી અધિકારી ઇગોર સેચિને વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર અને ભૂ-રાજનીતિક સ્થિતિને લઈને મોટો દાવો કર્યો છે. તેમના કહેવા મુજબ ઈરાન સાથે વધતા તણાવ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિસ્તારમાં સર્જાયેલા સંકટનો સૌથી મોટો આર્થિક લાભ અમેરિકન ઊર્જા કંપનીઓને મળ્યો છે. સેચિને આ મુદ્દે સેન્ટ પીટર્સબર્ગ ઇકોનોમિક ફોરમમાં પોતાના વિચારો રજૂ કરતાં જણાવ્યું કે વિશ્વની રાજકીય પરિસ્થિતિને કારણે ઊર્જા બજારમાં અસંતુલન સર્જાયું છે અને તેનો સીધો ફાયદો કેટલાક પશ્ચિમી દેશોની કંપનીઓને થયો છે.
સેચિનના જણાવ્યા મુજબ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવી વ્યૂહાત્મક સમુદ્રી નળીમાં જો કોઈપણ પ્રકારનો તણાવ કે અવરોધ ઊભો થાય તો તેનો સીધો પ્રભાવ વિશ્વના તેલ પુરવઠા પર પડે છે. કારણ કે દુનિયાના કુલ કાચા તેલનો મોટો હિસ્સો આ માર્ગથી પસાર થાય છે. જ્યારે ઈરાન અને પશ્ચિમ દેશો વચ્ચે તણાવ વધ્યો ત્યારે આ માર્ગમાં જોખમની સ્થિતિ સર્જાઈ હતી, જેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના ભાવ ઝડપથી વધી ગયા અને ઘણા વર્ષોના ઊંચા સ્તરે પહોંચી ગયા.
આ પરિસ્થિતિમાં અમેરિકન ઊર્જા કંપનીઓને સ્પર્ધાત્મક લાભ મળ્યો હોવાનો સેચિનનો આરોપ છે. તેમના અનુસાર જ્યારે વૈશ્વિક બજારમાં કિંમતો વધે છે ત્યારે જે દેશોમાં ઉત્પાદન ક્ષમતા અને નિકાસની સુવિધા મજબૂત હોય છે તે દેશોની કંપનીઓ વધારે નફો કમાવે છે. ખાસ કરીને અમેરિકાની શેલ ઓઇલ અને અન્ય ઊર્જા કંપનીઓએ ઊંચા ભાવનો લાભ લઈને પોતાના નફામાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે.
સેચિને વધુમાં કહ્યું કે આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ માત્ર ઈરાન સામેની રાજકીય કાર્યવાહી નથી, પરંતુ વૈશ્વિક ઊર્જા બજારને એક નિશ્ચિત દિશામાં ઢાળવાની કોશિશ પણ છે. તેમના મત મુજબ જ્યારે કોઈ મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગમાં તણાવ ઉભો થાય છે ત્યારે તેનો અસર માત્ર તે વિસ્તાર સુધી મર્યાદિત નથી રહેતો, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થા પર પડે છે અને અંતે શક્તિશાળી દેશો તેનો લાભ ઉઠાવે છે.
અમારી WhatsApp ચેનલમાં જોડાવા આ લિંક પર ક્લીક કરો
https://whatsapp.com/channel/0029VauCUMx6LwHmdrOBwa2X
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ વ્યાપારી માર્ગોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. આ માર્ગ દ્વારા માત્ર તેલ જ નહીં પરંતુ ખાતર, રસાયણો અને અનેક મહત્વપૂર્ણ સામગ્રીનું પણ પરિવહન થાય છે. તેથી આ વિસ્તારમાં કોઈપણ પ્રકારની અસ્થિરતા વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનને અસર કરે છે અને તેનો સીધો પ્રભાવ સામાન્ય ગ્રાહક સુધી પહોંચે છે.
સેચિને ચેતવણી પણ આપી છે કે જો વર્તમાન વૈશ્વિક તણાવ આગળ વધતો રહેશે તો માત્ર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જ નહીં પરંતુ અન્ય મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગો પણ જોખમમાં આવી શકે છે. તેમણે મલાક્કા સ્ટ્રેટ, બાબ-અલ-મંદેબ અને જિબ્રાલ્ટર સ્ટ્રેટ જેવા માર્ગોનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું કે જો અહીં કોઈ અવરોધ ઉભો થાય તો વિશ્વ વેપાર અને ઊર્જા પુરવઠા પર ગંભીર સંકટ ઊભું થઈ શકે છે.
આ સાથે તેમણે OPEC+ ગઠબંધન અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં આ ગઠબંધનના કેટલાક દેશો અલગ થયા છે અથવા તેમના ઉત્પાદન સ્તરમાં ફેરફાર આવ્યો છે, જેના કારણે વૈશ્વિક તેલ પુરવઠાની સ્થિરતા પર અસર પડી છે. રશિયાના ઉત્પાદન પર પણ દબાણ વધ્યું છે અને આ સ્થિતિને સંતુલિત કરવા માટે મોટા પાયે રોકાણ અને સહયોગની જરૂર છે.
કુલ મળીને ઇગોર સેચિનના આ નિવેદનો વૈશ્વિક ઊર્જા રાજનીતિમાં નવી ચર્ચાને જન્મ આપી રહ્યા છે. એક તરફ ભૂ-રાજનીતિક તણાવ વધી રહ્યો છે, તો બીજી તરફ ઊર્જા બજારમાં કિંમતો અને નફાના સમીકરણો સતત બદલાઈ રહ્યા છે. આ સ્થિતિમાં વિશ્વ અર્થવ્યવસ્થા વધુ અનિશ્ચિતતા તરફ આગળ વધી રહી હોવાનું વિશ્લેષકોનું માનવું છે.
આ પણ વાંચો: ગુજરાતમાં રાજ્યસભાની ચારેય સીટો ભાજપ જીતશે, જાણો તેની પાછળનું આખું ગણિત
